ଏହି ଭାବରେ, ପୃଥିବୀ ମାତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ବୋଧନ କରି, ଗୋପୀମାନେ କହିଲେ—“ଓ ପୃଥିବୀ, କେଉଁ ତପସ୍ୟା କରିଛ, ଯେ ତୁମେ ଏତେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍? କେଶବଙ୍କର ଚରଣ ତୁମେ ଛୁଇଁଥିବାର ଉଲ୍ଲାସରେ ତୁମର ଲୋମ ଖଡ଼ା ହୋଇଯାଇଛି? କିମ୍ବା ତାଙ୍କର ବିରାଟ କାର୍ଯ୍ୟ, ବା ତାଙ୍କର ବରାହ ଅବତାରର ଆଲିଙ୍ଗନ ପାଇଁ?” “କିମ୍ବା, ଅଚ୍ୟୁତ ଏଠାରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଦେହ ଓ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ସେ ତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛନ୍ତି? ଏଠି ତ ପ୍ରମୁଖ ବଂଶୀଧରଙ୍କ ଗଳାର ମାଳାର ସୁଗନ୍ଧ ଭାସି ଆସୁଛି, ଯାହା ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାଙ୍କର କୁଙ୍କୁମ ରଙ୍ଗରେ ରଙ୍ଗାଇଯାଇଛି।” “ତୁଳସୀ ଓ ମଦମସ୍ତ ମଧୁମକ୍ଷିକାମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି, ସେଇ ରାମଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାଙ୍କ ମଣ୍ଡ ଉପରେ କମଳ ହସ୍ତ ରଖି, ଏଠି ଚାଲିଯାଉଛନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଗଛମାନେ ନମନ୍ତି କି?” “ଏଠି ଲତାଗୁଛିକୁ ପଚାର, ଯେଉଁମାନେ ଗଛକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଛନ୍ତି; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ତାଙ୍କର ହସ୍ତସ୍ପର୍ଶରେ ସେମାନେ ଅତିଆନନ୍ଦରେ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହୋଇଯାନ୍ତି।” ଏଭଳି ଭାବେ ମନୋବିକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇ, ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ଲୀଳାମୟ କ୍ରିୟାକୁ ଅନୁକରଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣ ତାଙ୍କର ଭାବରେ ଲୀନ ହୋଇଗଲେ। କେହି ପୂତନା ଭାବ ଧରି, ନିଜ ଛାତି ଦେଉଥିଲେ—“କୃଷ୍ଣ, ଆସ, ଦୁଧ ପିଅ”; ଅନ୍ୟ ଜଣ ଶିଶୁ ଭାବେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, କେହି ଚକ୍ରାସୁର ଭାବେ ଆସି, ପାଦରେ ଆଘାତ ପାଇଥିଲେ। ଅନ୍ୟ ଜଣ ଦାନବ ଭାବେ ଏକ କୃଷ୍ଣ ଅଭିନୟ କରୁଥିବାକୁ ଧରି ନେଲେ; ଅନ୍ୟ ଜଣ ଗୋପାଳ ଗ୍ରାମର ଧ୍ୱନି ଅନୁକରଣ କରି, କାହାକୁ ଟାଣି ନେଲେ। କେହି କୃଷ୍ଣ ଓ ରାମ ଭାବେ ଗୋପାଳ ହୋଇ ଖେଳୁଥିଲେ; କେହି ବତ୍ସାସୁର ଭାବେ ହାରିଗଲେ; ଅନ୍ୟ ଜଣ ବକାସୁର ଭାବ ଅନୁକରଣ କରୁଥିଲେ। କେହି ଦୂରେ ଥିବା ଜଣକୁ କୃଷ୍ଣ ଭଳି ଡାକୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟ ଜଣ ବାଂଶୀ ମାରୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ “ଶାବାଶ!” ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ। କେହି ନିଜ ହାତ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ମଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖି, “ମୁଁ କୃଷ୍ଣ, ଦେଖ, ମୋର ଚାଲିବା ଭଙ୍ଗିମା!” ବୋଲି ଅଭିନୟ କରୁଥିଲେ। “ବାୟୁ ବା ବର୍ଷାକୁ ଭୟ କରନି; ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଛି,” ବୋଲି କେହି ଅନ୍ୟ ଜଣକୁ ଗମ୍ଛା ଦିଆଁଥିଲେ। କେହି ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପାଦ ରଖି, “ଦୁଷ୍ଟ, ଚାଲ ଚାଲ, ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି!” ବୋଲି କହିଲେ। ଏଠି କେହି କହିଲେ, “ହେ ଗୋପାଳମାନେ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଖ! ତୁମେ ଆଖି ବନ୍ଦ କର, ମୁଁ ତୁମେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବି।” ଏକ ସୁନ୍ଦରୀ ଅନ୍ୟ ଜଣକୁ ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଉଠି ମୁଁହିଁ ଦେଇ, “ମୁଁ ଏହି ମଖନ ଚୋରକୁ ବାନ୍ଧୁଛି, ଯିଏ ହାଣ୍ଡି ଭାଙ୍ଗି ଘିଅ ଚୋରି କରିଥିଲା!” ବୋଲି କହିଲେ; ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଅନ୍ୟ ଜଣ ଆଖି ଢାକି ଭୟ ଅଭିନୟ କଲେ। ଏପରି ଭାବରେ, ସେମାନେ ବୃନ୍ଦାବନର ଲତା ଓ ଗଛମାନୋ ପାଖରେ ଗିଏ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ, ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲରେ ତାଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନ ଦେଖିଲେ। ଏହି ପଦଚିହ୍ନ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛି—ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ମହାନ ନନ୍ଦନନ୍ଦନଙ୍କର, ଯେଉଁଥିରେ ପତାକା, ପଦ୍ମ, ବଜ୍ର, ଅଙ୍କୁଶ ଓ ବାର୍ଲିର ଚିହ୍ନ ଅଛି। ସେମାନେ ସେହି ପଦଚିହ୍ନ ଅନୁସରଣ କରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ; ଦେଖିଲେ, କିଛି ପଦଚିହ୍ନ ଏକ ବଧୂଙ୍କର ସହ ମିଶିଯାଇଛି, ତେଣୁ ସେମାନେ ଦୁଃଖରେ କହିଲେ— “ଏହି କିଏ ଅଛି, ଯିଏ ନନ୍ଦନନ୍ଦନଙ୍କ ସହ ଚାଲିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ହାତ ତାଙ୍କର କାନ୍ଧ ଉପରେ, ଯେପରି ହାତୀ ଶାବତୀକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରେ?” “ନିଶ୍ଚିତ ଏହି ଜଣ ଭାଗ୍ୟବତୀ, ଯେ ପ୍ରଭୁ ହରିଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିଛନ୍ତି; ଗୋବିନ୍ଦ ଆମକୁ ଛାଡ଼ି ଗୁପ୍ତରେ ଏହିଁକୁ ନେଇଯାଇଛନ୍ତି।” “କିପରି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଏହି ଲତାଗୁଛି ଓ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ପଦ୍ମପଦ ଧୂଳିରେ ଭରିଯାନ୍ତି, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମାନେ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଧରନ୍ତି।” “ତାଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନ ଗଭୀର ଛାପ ଦେଖି ଆମେ ଅତିବ୍ୟାକୁଳ; କାରଣ, ଅଚ୍ୟୁତ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଏକମାତ୍ର ଏହିଁକୁ ନେଇ ତାଙ୍କର ଓଠ ଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି; ଏଠାରେ ତାଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନ ଅନ୍ୟେଁଠି ଦେଖାଯାଉନାହିଁ—ନିଶ୍ଚିତ ତାଙ୍କର କମଳପଦ ତୃଣ ଓ ଅଙ୍କୁରରେ ବେଦନା ପାଇ, ପ୍ରିୟତମ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇଛନ୍ତି।” “ଦେଖ, ଏଠି ପଦଚିହ୍ନ ଅଧିକ ଗଭୀର—କୃଷ୍ଣ ପ୍ରେମରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାକୁ ବୋହିଛନ୍ତି; ଏଠି, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାକୁ ଫୁଲ ତୋଳିବା ପାଇଁ ଭୂମିରେ ରଖିଛନ୍ତି।” “ଏଠି, ପ୍ରିୟା ପାଇଁ ସେ ଫୁଲ ତୋଳିଛନ୍ତି; ପ୍ରତି ପଦକ୍ଷେପରେ ତାଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଉଛି।” “ଏଠି, ପ୍ରେମିକ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାଙ୍କର କେଶ ବିନ୍ୟାସ କରିଛନ୍ତି; ନିଶ୍ଚିତ ଏଠି ସେ ବସିଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କର କେଶ ଶୃଙ୍ଗାର କରିଥିଲେ।” “ସ୍ୱୟଂ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ତାଙ୍କ ସହ ରମଣ କରି, ପ୍ରେମିକଙ୍କ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଓ ନାରୀମାନସିକତାର ଚଞ୍ଚଳତା ଦର୍ଶାଇଲେ।” ଏପରି ଭାବରେ କହୁଥିବା ସମୟରେ, ଗୋପୀମାନେ ଅବାକ୍ ହୋଇ ଘୁରୁଥିଲେ; ଏବଂ ଯେଉଁ ଗୋପୀକୁ କୃଷ୍ଣ ଅନ୍ୟମାନେ ଛାଡ଼ି ନେଇଯାଇଥିଲେ— ସେ ଏବେ ଭାବିଲେ, “ମୁଁ ସମସ୍ତ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ; କୃଷ୍ଣ ମୋତେ ନେଇ ଅନ୍ୟମାନେ ଛାଡ଼ି ଦେଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ଏବେ ମୋ ପୂଜା କରୁଛନ୍ତି।” ଏପରି ଭାବେ ଅଭିମାନ ନେଇ, ଜଙ୍ଗଲର ଏକ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ କେଶବଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୁଁ ଆଉ ଚାଲିପାରିବିନାହିଁ; ତୁମ ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା, ମୋତେ ନେଇଯାଅ।” ଏପରି କହିବାରେ, ପ୍ରିୟତମ କହିଲେ—“ମୋର କାନ୍ଧ ଉପରେ ଚଢ଼ିଯାଅ।” ଏହିପରେ ହଠାତ୍ କୃଷ୍ଣ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ, ଏବଂ ସେ ବଧୂ ବିଳାପ କରିଲେ— “ହା ନାଥ, ପ୍ରିୟ, ପ୍ରାଣନାଥ! କେଉଁଠି ଅଛ, କେଉଁଠି ଅଛ, ହେ ବାହୁଶାଳୀ! ହେ ସାଥୀ, ମୋ ଦୁଃଖିତ ଦାସୀ ଦେଖାଦେଅ!” ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ଏହିପରି ଭାବେ ପଥ ଖୋଜୁଥିବା ଗୋପୀମାନେ, କୃଷ୍ଣ କେଉଁଠି ଯାଇଛନ୍ତି ଜାଣିପାରିଲେନି, ତେବେ ତାଙ୍କର ସହେଳୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ବିୟୋଗରେ ଅତିବ୍ୟାକୁଳ ଓ ବିମୂଢ଼ ହୋଇପଡ଼ିଛି।