ଏହିପରି ଏକ ଶୁଭ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରମା ରାତିରେ, ଭୃନ୍ଦାବନର ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିଲେ। ସେମାନେ କୁରବକ, ଅଶୋକ, ନାଗ, ପୁନ୍ନାଗ, ଚମ୍ପକ ଗଛମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ଗଛମାନେ, ମୁହଁର ହାସି ଦ୍ୱାରା ଅଭିମାନୀମାନଙ୍କୁ ନମ୍ର କରୁଥିବା ରାମଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ କି ଏହିପଥରେ ଯାଇଥିଲେ?” ତେବେ ସେମାନେ ତୁଳସୀଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ଯିଏ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପାଦେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ, ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ଶୁଭ ତୁଳସୀ, ମଧୁମକ୍ଷିକାମାନେ ତୁମ ସାଙ୍ଗରେ ରହିଛନ୍ତି, ତୁମେ କି ଆଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ଦେଖିଛ?” ଏହିପରି ମାଲତୀ, ମଲ୍ଲିକା, ଯାତି, ଯୂଥିକା ଲତାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପଚାରିଲେ, “ମାଧବ କି ଏଠାରେ ଆସି ତୁମକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଆନନ୍ଦ ଦେଇଛନ୍ତି?” ଏହାପରେ ସେମାନେ ଯମୁନା ତଟର ଚୂତ, ପ୍ରିୟାଳ, ପନସ, ଆସନ, କୋବିଦ, ଜାମ୍ବୁ, ଅର୍କ, ବିଳ୍ୱ, ବକୁଳ, ଆମ୍ର, କଦମ୍ବ, ନୀପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗଛମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ହେ ଗଛମାନେ, ଆମ ଶୂନ୍ୟ ହୃଦୟକୁ ଭରିଦିଅ, କୃଷ୍ଣ କେଉଁ ପଥେ ଗଲେ, ଦୟାକରି ଦେଖାଇ ଦିଅ।” ପୃଥିବୀଙ୍କୁ ଦେଖି ଗୋପୀମାନେ ଚମତ୍କୃତ ହେଲେ, “ହେ ଧରାମାତା, କେଶବଙ୍କ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶରେ ତୁମ ଲୋମ ଦେଖ, କେଉଁ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ ଯେ ଏପରି ଭାଗ୍ୟ ମିଳିଲା? ବାରାହ ରୂପରେ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗଲାଗି ତୁମେ ଏପରି ଅନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଛ?” ତେବେ ଗୋପୀମାନେ ଅନୁମାନ କଲେ, “ସାଠୀ, ଆଚ୍ୟୁତ କି ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଏଠି ଆଣି, ତାଙ୍କ ଦେହ ଓ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ସେ ତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛନ୍ତି? ତାଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ମାଳାର ସୁଗନ୍ଧ, ଯାହା ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଅଙ୍ଗର କୁଙ୍କୁମରେ ରଙ୍ଗାଇଛି, ଏଠାକୁ ପ୍ରସାରିତ ହେଉଛି।” ସେମାନେ ଦେଖିଲେ, “ରାମଙ୍କ ଭାଇ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଶିର ଉପରେ ପଦ୍ମ ହସ୍ତ ରଖି, ମଦମସ୍ତ ମଧୁମକ୍ଷିକା ଓ ତୁଳସୀ ସହିତ ଏଠି ଚାଲିଛନ୍ତି; ଗଛମାନେ ସେଉଁଠି ନମସ୍କାର କରୁଛନ୍ତି।” ପଛେ ସେମାନେ ଲତାମାନଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ, “ଏହି ଲତାମାନେ ତାଙ୍କ ହସ୍ତ ସ୍ପର୍ଶରେ ଅନନ୍ଦରେ ଲୋମ ଖଡ଼ା କରି ଗଛକୁ ଆଳିଙ୍ଗନ କରୁଛି।” ଏପରି ଭାବେ ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣ ବିୟୋଗ ଦୁଃଖରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, ମନର ମଦେ ନିଜେ ନିଜେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଲୀଳାମାନେ ଅନୁକରଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। କେହି ପୂତନା ଭାବେ ଗଞ୍ଜା ଦେଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଚୁଷାଇଲେ, ଅନ୍ୟେ ଶିଶୁ ଭାବେ କାନ୍ଦିଲେ, କେହି ଶକଟାସୁର ଭାବେ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ଖାଇଲେ। କେହି ଦାନବ ଭାବେ ଅନ୍ୟ ଗୋପୀଙ୍କୁ ଧରିଲେ, କେହି ଗୋପଗ୍ରାମ ଧ୍ୱନି ଅନୁକରଣ କଲେ, କେହି ଧେନୁକାସୁର ଭାବେ ହାରିଗଲେ, କେହି ବକାସୁର ଭାବେ ଅଭିନୟ କଲେ। କେହି ଦୂରରେ ଥିବା ଗୋପୀକୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଭାବେ ଡାକିଲେ, କେହି ବାଂଶୀ ଚଳାଇ ଖେଳିଲେ, ଅନ୍ୟେ ତାଙ୍କୁ ‘ଶାବାଶ’ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ। କେହି ନିଜ ହାତ ଅନ୍ୟ ଗୋପୀଙ୍କ କାନ୍ଧ ଉପରେ ରଖି, “ମୁଁ କୃଷ୍ଣ, ମୋର ଚାଳ ଦେଖ” ବୋଲି କହିଲେ। କେହି ଅନ୍ୟ ଗୋପୀଙ୍କୁ ଗମ୍ଭୀର ରାତିରେ ଡାକି, “ତୁମେ ଭୟ କରନାହାଁ, ମୁଁ ତୁମର ସୁରକ୍ଷା କରିଛି” ବୋଲି ଅନ୍ୟ ଗୋପୀଙ୍କୁ ଚାଦର ଦେଇ ଢାକିଲେ। କେହି ଅନ୍ୟ ଗୋପୀଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଚଡ଼ି, “ଦୁଷ୍ଟ, ଚାଲ ଚାଲ, ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟ ଦମନ ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି!” ବୋଲି କହିଲେ। ଏଠାରେ କେହି ଅନ୍ୟ ଗୋପୀଙ୍କୁ ବନ୍ଧି, “ମୁଁ ବଟୁଆ ଚୋର କୃଷ୍ଣକୁ ବନ୍ଧୁଛି!” ବୋଲି କହିଲେ, ଭୟରେ ସେ ଅନ୍ୟ ଗୋପୀ ଆଖି ଢାକିଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ ସେମାନେ ଭୃନ୍ଦାବନ ଲତା ଓ ଗଛମାନଙ୍କୁ ପଚାରି, ଅନ୍ତେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚିହ୍ନ ମିଳିଥିବା ପଦଚିହ୍ନ ଦେଖିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ଏହି ପଦଚିହ୍ନ ନନ୍ଦନନ୍ଦନଙ୍କର, ଯେଉଁଠାରେ ଧ୍ୱଜ, ପଦ୍ମ, ବଜ୍ର, ଅଙ୍କୁଶ, ଯବ ଚିହ୍ନ ଅଛି।” ଗୋପୀମାନେ ଏହି ପଦଚିହ୍ନ ଅନୁସରଣ କରି ଆଗକୁ ଚାଲିଲେ, ଏବଂ ଦେଖିଲେ କିଛି ପଦଚିହ୍ନ ଏକ ଗୋପୀଙ୍କ ସହ ଏକାଠି ଅଛି। ସେମାନେ ଦୁଃଖରେ କହିଲେ, “କିଏ ଏହି ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଗୋପୀ, ଯିଏ କୃଷ୍ଣଙ୍କ କାନ୍ଧ ଉପରେ ହାତ ରଖି ଏଲେଫାଣ୍ଟ ମାନେ ପରି ଚାଲିଛି?” ସେମାନେ ଅନୁମାନ କଲେ, “ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ଜଣେ ଭଗବାନ୍ ହରିଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଭାବେ ଉପାସନା କରିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ଗୋବିନ୍ଦ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଏହାକୁ ଗୁପ୍ତରେ ନେଇଯାଇଛନ୍ତି।” ସେମାନେ ଲତା ଓ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ଉପରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ଚରଣ ଧୂଳି ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, “ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଯେଉଁ ପଦରେ ମୁଣ୍ଡ ରଖନ୍ତି, ସେଇ ଚରଣ ଧୂଳି ଏହି ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ପାଇଛନ୍ତି” ବୋଲି ଭାଗ୍ୟର ଗାଥା କଲେ। ଏହି ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଗୋପୀଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ଗଭୀର ହେଉଥିବା ଦେଖି ସେମାନେ ବିଷାଦ କଲେ, “ଆଚ୍ୟୁତ କେବଳ ଏହାକୁ ନେଇ ଗୁପ୍ତରେ ତାଙ୍କ ଓଷ୍ଠ ଆସ୍ୱାଦନ କରୁଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ତାଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ଦୃଶ୍ୟମାନ ନାହିଁ, ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କ କମଳ ପାଦ ନବ ପ୍ରସୂତ ଘାସରେ ବିଥିଳି ହୋଇଥିବାରୁ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇନେଇଛନ୍ତି।” ଏଠାରେ ଦେଖିଲେ ଦୁଇ ଜଣଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ଗଭୀର, କୃଷ୍ଣ ପ୍ରେମ ଭାରରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାକୁ କାନ୍ଧରେ ଉଠାଇ ଚାଲିଛନ୍ତି; କେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଫୁଲ ତୋଳିବା ପାଇଁ ଭୂମିରେ ରଖିଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ପାଇଁ ଫୁଲ ତୋଳିଛନ୍ତି; ପଦଚିହ୍ନ ଏକେକ ଶ୍ରେଣୀରେ ଦେଖାଯାଉଛି। ଏଠାରେ କୃଷ୍ଣ ନିଜେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଚୁଲି ସଜାଇଦେଇଛନ୍ତି। ଏଭଳି, ନିଜେ ଆତ୍ମାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ପ୍ରେମ ଖେଳରେ ଲୀନ ହୋଇ, ପ୍ରେମିକ ଓ ପ୍ରେମିକାଙ୍କ ଚଞ୍ଚଳତା ଦେଖାଇଲେ। ଏହିପରି ଗୋପୀମାନେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଅବାକ ହେଲେ। ଯେଉଁ ଗୋପୀକୁ କୃଷ୍ଣ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ନେଇଯାଇଥିଲେ, ସେ ନିଜକୁ ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବିଲେ: “ମୋତେ ଭଲପାଇ ସେ ସମସ୍ତ ଗୋପୀମାନେ ଛାଡ଼ି ମୋତେ ପୂଜୁଛନ୍ତି।” ଏଭଳି ଭାବି, ଏକ ଅଂଶୁ ଜଙ୍ଗଲର ଏକ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚି, ଗର୍ବରେ କେଶବଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଆଉ ଚାଲିପାରିବିନାହିଁ, ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ମୋତେ ନେଇଯାଅ।” କୃଷ୍ଣ ହସି କହିଲେ, “ମୋ କାନ୍ଧ ଉପରେ ଚଢ଼ିଯାଅ।” କିନ୍ତୁ ଏହି ଅଭିମାନରେ କୃଷ୍ଣ ହଠାତ୍ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ। ସେ ଗୋପୀ ବିୟୋଗ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦି କାହିଲେ, “ହା ନାଥ, ପ୍ରିୟ, ମୋର ଜୀବନ! କେଉଁଠି ଅଛ, ମୋତେ ଦେଖାଦିଅ, ମୁଁ ଦୁଃଖିତ ଦାସୀ!