ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ଏହି ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା — ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ଜୀବ ନିରନ୍ତର ଭାବେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗତ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡିକୁ ଚିନ୍ତା କରେ, ଏବଂ ଅଜ୍ଞାନ ରହିଥାଏ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର କାର୍ମିକ ବନ୍ଧନ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ଏହି ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ, ମନୁଷ୍ୟ ଚିତ୍ତ, ଶରୀର, ଏବଂ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱର ମାଲିକ ଭାବରେ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠାରୁ ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଏବଂ ନାଶ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ — ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତ ନାରଦ ମୁନି, ହଂସମାନଙ୍କ ପଥ ଦେଖାଇ ଶିଷ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ସିଧ୍ଧଲୋକକୁ ଯାଇଲେ। ରାଜା ପ୍ରାଚୀନବର୍ହି, ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟିର ରକ୍ଷା ଶିଖାଇ, କପିଲ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଗଲେ। ସେଠାରେ, ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ଅଟୁଟ ଭାବରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପଦପଦ୍ମର ଉପାସନା କରି, ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ୱ ଲାଭ କଲେ। ହେ ଅପପାପୀ, ଏହି ଆତ୍ମବିଷୟକ ଉପଦେଶ ଦିବ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗାଇଯାଇଛି; ଯେଉଁମାନେ ଏହାକୁ ପଢନ୍ତି କିମ୍ବା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଭୌତିକ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି। ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କର ଏହି ପବିତ୍ର କଥା, ଯାହା ଦିବ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ମୁଖରୁ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇଛି, ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରେ; ଏହା ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା ଜନେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପଦ ଲାଭ କରେ, ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଆଉ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ରରେ ଘୁଉଁ ନାହିଁ। ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଉପଦେଶ ମୋତେ ମିଳିଛି, ଯାହା ନର ଓ ନାରୀଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଉପରେ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରେ। ଏଉଁପରେ ଶୁକଦେବ କହିଲେ — ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଭୁ ଅଚାନକ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ, ବ୍ରଜର ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହୋଇ, ନାୟକ ହାତୀରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଥିବା ମହିଳା ହାତୀମାନେ ପରି ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଚଳନ, ଅନୁରାଗ, ହାସ, ଖେଳା କୁ ଦୃଷ୍ଟି, ମନୋହର କଥା, ଲୀଳା ଓ ଚମତ୍କାରରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ, ଲକ୍ଷ୍ମୀନାଥଙ୍କ ଭାବରେ ନିଜ ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି, ତାଙ୍କ ଅନୁକରଣ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଚାଲିବା, ହାସିବା, ଦୃଷ୍ଟି, କଥାବାର୍ତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ବେଳାମାନେ ତାଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଲୀଳାକୁ ଅନୁକରଣ କରି, "ମୁଁ ସେଇ" ବୋଲି ମନେ ଭାବିଲେ। ସମସ୍ତେ ଏକଠା ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଗାଇ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଅବସ୍ଥାରେ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଜଙ୍ଗଲ ଘୁଉଁ ଯାଇ, ତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ସେମାନେ ବୃକ୍ଷମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଥାନ୍ତି ଦେଉଛନ୍ତି, ତଥାପି ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ମାନେ ଆକାଶକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛନ୍ତି। "ହେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ, ପ୍ଲକ୍ଷ, ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ ବୃକ୍ଷମାନେ, ତମେ କି ନନ୍ଦନନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିଛ? ତାଙ୍କର ମନୋହର ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହାସରେ ଆମର ମନ ଚୋରି ନେଇଛନ୍ତି?" "ହେ କୁରବକ, ଅଶୋକ, ନାଗ, ପୁନ୍ନାଗ, ଚମ୍ପକ ବୃକ୍ଷମାନେ, ରାମଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ହାସ ଅଭିମାନୀମାନେଙ୍କୁ ନମ୍ର କରେ, ସେ କି ଏଉଁପଥରେ ଗଲେ?" "ହେ ପବିତ୍ର ତୁଳସୀ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପଦପଦ୍ମର ପ୍ରିୟ, ମଧୁମକୁ ମଣ୍ଡଳିତ, ତୁମେ କି ତୁମେ ଅଳଙ୍କୃତ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ଦେଖିଛ?" "ହେ ମାଲତୀ, ମଲ୍ଲିକା, ଜାତି, ଯୂଥିକା, ମାଧବ କି ତୁମେ ତାଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ପ୍ରସନ୍ନ?" "ହେ ଚୁତ, ପ୍ରିୟାଲ, ପନସ, ଆସନ, କୋବିଦ, ଜମ୍ବୁ, ଅର୍କ, ବିଲ୍ବ, ବକୁଳ, ଆମ୍ର, କଦମ୍ବ, ନୀପ ଓ ଯମୁନା କୁଳର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବୃକ୍ଷମାନେ, ଆମର ଖାଲି ହୃଦୟକୁ ପୂରଣ କର, କୃଷ୍ଣ କେଉଁପଥରେ ଗଲେ?" "ହେ ପୃଥିବୀ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଦପଦ୍ମର ସ୍ପର୍ଶରେ ତୁମର ରୋମାଞ୍ଚ ହେଉଛି; କେଉଁ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ? ଏହା କି ତାଙ୍କର ପଦସ୍ପର୍ଶ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ କାର୍ଯ୍ୟ, କିମ୍ବା ବରା ରୂପର ଅଙ୍ଗଲାଗି?" "ଅଚ୍ୟୁତ କି ଏଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ କରି, ତାଙ୍କ ଦେହ ଓ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଛନ୍ତି? ତାଙ୍କର ମାଲାର ଗନ୍ଧ, ଯାହା ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଅଂଗର କୁଙ୍କୁମରେ ରଙ୍ଗିତ, ଏଉଁଠାରେ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଛି।" "ତାଙ୍କର କମଳ ହାତ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଶୋଉଳରେ ରଖି, ରାମଙ୍କ ଭାଇ, ମଦିରା ମକୁ ଓ ତୁଳସୀ ସହିତ, ଏଉଁଠାରେ ଘୁଉଁ ଚାଲୁଛନ୍ତି; ବୃକ୍ଷମାନେ ତାଙ୍କୁ ନମ୍ରତା କରୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିରେ ସ୍ନେହ ଦେଉଛନ୍ତି।" "ଏହି ଲତାମାନେକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କର, ଯେଉଁମାନେ ବୃକ୍ଷମାନେକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଛନ୍ତି; ନିଶ୍ଚିତ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ହାତର ସ୍ପର୍ଶରେ ଶୁଭ୍ର ରୋମାଞ୍ଚ ଦେଖାଉଛନ୍ତି।" ଏଭଳି ମଦିରା ଅବସ୍ଥାରେ, ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଖୋଜିବାରେ ବିପଦ୍ଧ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଲୀଳା ଅନୁକରଣ କରି, ତାଙ୍କରେ ଏକାଗ୍ର ହେଲେ। ଏଉଁଠାରେ, ଜଣେ ଗୋପୀ ପୁତନାଙ୍କ ଅନୁକରଣ କରି, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନିଜ ଷ୍ଟନ ଦେଇ ଦୁଧ ପିଇବାକୁ ଦେଲେ; ଅନ୍ୟଜଣ ଚିତ୍କି କରି ଶିଶୁ ଭାବରେ ଅନୁକରଣ କରିଲେ, ଅନ୍ୟଜଣ ଶକଟାସୁର ଭାବରେ ଅନୁକରଣ କରି, ଚରଣ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ଦେଲେ। ଅନ୍ୟଜଣ ଦୈତ୍ୟ ଭାବରେ ଅନୁକରଣ କରି, ଏକ ଗୋପୀ କୃଷ୍ଣ ଭାବରେ ଅଭିନୟ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଧରିଲେ; ଅନ୍ୟଜଣ ଗୋପାଳ ଗ୍ରାମର ଧ୍ୱନି ଅନୁକରଣ କରି, ଚରଣ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟକୁ ଟାଣିଲେ। କିଛି ଗୋପୀ କୃଷ୍ଣ ଓ ରାମର ଅଭିନୟ କରି, ଗୋପାଳ ଭାବରେ ଖେଳିଲେ; ଅନ୍ୟଜଣ ବତସୁର ଭାବରେ ଅନୁକରଣ କରି, ହାରିଗଲେ; ଅନ୍ୟଜଣ ବକାସୁର ଭାବରେ ଅଭିନୟ କଲେ। କୃଷ୍ଣ ଭାବରେ ଦୂରରେ ଥିବା ଜଣେ ଗୋପୀକୁ ଡାକି, ଫ୍ଲୁଟ ବାଜାଇ, ଖେଳ କରି, ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ "ଭଲ କଲ!" ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଜଣେ ଗୋପୀ ନିଜ ହାତ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କ ଶୋଉଳରେ ରଖି, "ମୁଁ କୃଷ୍ଣ — ମୋ ଚାଳ ଦେଖ" ବୋଲି କହି, ମନେ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ। "ବାତାସ କିମ୍ବା ବର୍ଷାର ଭୟ କରନାହିଁ, ମୁଁ ତୁମର ରକ୍ଷା ଉପାୟ କରିଛି," ବୋଲି ଜଣେ ଗୋପୀ ଅନ୍ୟକୁ ନିଜ ଗାର୍ମେଣ୍ଟରେ ଢାକିଲେ। ଅନ୍ୟଜଣ ଅନ୍ୟର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପା ଦେଇ, "ଦୁଷ୍ଟ, ଚଳିଯାଅ! ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟମାନେଙ୍କ ଦଣ୍ଡଦାତା ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି!" ବୋଲି କହିଲେ। ଏଉଁଠାରେ, ଜଣେ ଗୋପୀ, "ହେ ଗୋପାଳମାନେ, ଏହି ଭୟାନକ ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଖ! ଆଖି ବନ୍ଦ କର, ମୁଁ ତୁମକୁ ଶୀଘ୍ର ସୁରକ୍ଷିତ କରିବି," ବୋଲି କହିଲେ।