ଏହିପରି ଉପଦେଶ ପାଇଁ, ନାରଦ ଋଷି କହିଲେ—"ହେ ରାଜନ୍, ମୃଗମାନଙ୍କ ଆଚରଣକୁ ଦେଖ, ଏବଂ ତୁମ ମନକୁ ହୃଦୟରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର, ଯେପରି ଏକ ରଥୀ ତାଙ୍କର ରଥର ଲଗାମକୁ ଧରେ। ନାରୀମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ସଙ୍ଗୀତରୁ ଦୂରେ ରୁହ, ଏବଂ ଧୀରେ ଧୀରେ ହଂସଙ୍କ ଶରଣ ନେଇ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଇ ଆତ୍ମାକୁ ପଛକୁ ଆକୁଞ୍ଚିତ କର।" ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଭଗବାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଚିନ୍ତନ କରିଛି। ଯଦି ଗୁରୁମାନେ ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ ଜାଣନ୍ତି, ତେବେ କାହିଁକି ସେମାନେ ଏହି କଥା ବଖ୍ୟା କରନ୍ତି ନାହିଁ?" ଏପରି କହି, ରାଜା କହିଲେ—"ମୋର ମହାସନ୍ଦେହ ଆପଣଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଅପସାରିଗଲା। ଯେଉଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ପହଞ୍ଚିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି।" ନାରଦ କହିଲେ—"ଏଠାରେ ମନୁଷ୍ୟ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଏହି ଦେହକୁ ଛାଡି ଅନ୍ୟ ଦେହରେ ସେ ତାହାର ଫଳ ଭୋଗ କରେ। ବେଦଜ୍ଞମାନେ କହନ୍ତି, କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡିକ ଗୁପ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଥାଏ, ପ୍ରକଟ ହୁଏନାହିଁ।" "ମନୁଷ୍ୟ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ଅଗ୍ରଗତିରେ ଅବିରତ ଭାବେ ସୁକ୍ଷ୍ମ ଦେହ ଓ ମନ ଦ୍ୱାରା ଫଳ ଭୋଗ କରେ। ଯେପରି ଜଣେ ମଣିଷ ଶୁଅଁଥିବା ଶ୍ୱାସ-ଉତ୍ସାରଣ କରୁଥିବା ଦେହକୁ ଛାଡି ଯାଏ, ସେପରି ଏହି ଦେହ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଦେହ ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଭୋଗ କରେ।" "ଏହି ମନୁଷ୍ୟ ଯାହାକୁ 'ମୁଁ ଏହି' ବୋଲି ମନରେ ଧାରଣ କରେ, ସେ ତାହାର କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ଯାହା ଜନ୍ମରେ ପୁନଃ ପ୍ରବେଶ କରାଏ। ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଅନ୍ତଃକରଣର ଚଳନରୁ ମନକୁ ଅନୁମାନ କରାଯାଏ, ସେପରି ପୂର୍ବଦେହର କାର୍ଯ୍ୟ ମନର ଚଳନରୁ ଜଣାଯାଏ।" "ଏହି ଦେହରେ ଯଦିଓ କିଛି ଦେଖାଯାଏନି, ଶୁଣାଯାଏନି, ଅନୁଭବ ହୋଇନାହିଁ, ତଥାପି କେବେ କେବେ ସେ ରୂପ ନିଜ ଭିତରେ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ। ଏହିପରି, ଜୀବ ତାହାର ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ରୂପକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ଯାହା ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଅନୁଭବ ନୁହେଁ, ତାହାକୁ ମନ ବୁଝିପାରେନାହିଁ।" "ମନ ଏକାକି ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ପୂର୍ବର ଓ ଆଗାମୀ ରୂପ, ଏବଂ ଯାହା ହେବ ନାହିଁ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଦେଖାଏ। କେବେ କେବେ ଦେଖାଯାଏନି କିମ୍ବା ଶୁଣାଯାଏନି, ସେଉଁଠି ମନରେ ଆସିଯାଏ; ତେଣୁ ଦେଶ, କାଳ, କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଅନୁମାନ କରିବା ଉଚିତ।" "ମନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସାଧ୍ୟ ବସ୍ତୁଗୁଡିକ ଅନୁକ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ ଆସିଯାଏ ଓ ଯାଏ; ସମସ୍ତେ ଏହି ଅନୁଭୂତିକୁ ଅନୁଭବନ୍ତି।" "ଯେତେବେଳେ ମନ ସତ୍ତ୍ୱରେ ଏକାଗ୍ର ହୁଏ, ଭଗବାନଙ୍କ ନିକଟରେ ରହେ, ସେତେବେଳେ ଅନ୍ଧକାର ଚନ୍ଦ୍ରର ଛାୟା ପରି ଅପସାରି ଏହି ଜ୍ଞାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ।" "ଏହି ଅନାଦି ବୁଦ୍ଧି, ମନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଗୁଣର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥିଲେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, 'ମୁଁ' ଓ 'ମୋର' ଭାବ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ।" "ସୱପ୍ନ, ମୂର୍ଛା ଓ ବିପଦରେ, ଶ୍ୱାସ ବିଘ୍ନ ହେବାରୁ 'ମୁଁ ଅଛି' ବୋଧ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏନାହିଁ—ମୃତ୍ୟୁ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦଶା ଦେଖାଯାଏ।" "ଗର୍ଭରେ ଓ ଶୈଶବରେ ଅପକ୍୵ତି ହେଉଥିବାରୁ, ଏହି ଏଗାରୋଟି ସୁକ୍ଷ୍ମ ଦେହ ପ୍ରକଟ ହୁଏନାହିଁ, ଯେପରି ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଉପଲବ୍ଧ ହୁଏନାହିଁ।" "ବସ୍ତୁ ଅନୁପସ୍ଥିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଚକ୍ର ବନ୍ଦ ହୁଏନାହିଁ; ଯେଉଁଠି ବସ୍ତୁ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ ହୁଏ, ସେଠି ସ୍ୱପ୍ନ ମଧ୍ୟ ଅଶୁଭ ଆସେ, ଯଦିଓ ସେଗୁଡିକ ଅସତ୍ୟ।" "ଏହିପରି, ପଞ୍ଚଧା ସୁକ୍ଷ୍ମ ଦେହ ତିନି ଓ ଷୋଳ ଭାଗରେ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇ, ଚେତନା ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ତାହାକୁ ଜୀବ କୁହାଯାଏ।" "ଏହା ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କରେ ଓ ତ୍ୟାଗ କରେ, ଏବଂ ଏହା ଦ୍ୱାରା ଆନନ୍ଦ, ଦୁଃଖ, ଭୟ, ବେଦନା ଓ ସୁଖ ଅନୁଭବ କରେ।" "ଘାସ ଓ ପାଣି ଉପରେ ଲାଗିଥିବା ଲତା ପରି, ମନୁଷ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ମଧ୍ୟ ଦେହର ସାକ୍ଷାତ୍କାରକୁ ଛାଡ଼ିପାରେନାହିଁ।" "ଅଦୃଶ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ପରି ନଶ୍ୱର ନୁହେଁ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବରେ ଅଛି, ସ୍ୱପ୍ନ ପରି; ଯାହା ଥିଲା, ଯାହା ଅଛି, ଯାହା ହେବ, ସେସବୁ ଦିନ ଓ ରାତି ଶୟନ କରେ।" "ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ପ୍ରେରିତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯେଉଁଠି ଅଜ୍ଞାନ ରହିଛି, ସେଠି ବନ୍ଧନ ହୁଏ। ତେଣୁ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ଦେହ ଓ ମନ ଦ୍ୱାରା, ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି, ପ୍ରଳୟର ଉତ୍ସ ହରିଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେଉଁଠି ଉପାସନା କର।" ଏପରି ଉପଦେଶ ଦେଇ, ଭକ୍ତଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦ ହଂସମାନଙ୍କୁ ହଂସମାର୍ଗ ଦେଖାଇ, ବିଦାୟ ନେଇ, ସିଦ୍ଧଲୋକକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ରାଜା ପ୍ରାଚୀନବର୍ହି, ପୁଅମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟିର ରକ୍ଷା ଶିଖାଇ, ତପସ୍ୟା ପାଇଁ କପିଳ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପଦପଦ୍ମକୁ ଉପାସନା କରି, ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତିକୁ ଛାଡ଼ି, ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ସାଦୃଶ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ହେ ପାପହୀନ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଉପଦେଶ ଦିବ୍ୟ ଋଷି ଗାଇଥିଲେ; ଯିଏ ଏହାକୁ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ଭୌତିକ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଏହି ପବିତ୍ର କୀର୍ତ୍ତି, ଯାହା ଦେବ ଋଷିଙ୍କ ମୁଖରୁ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇଛି, ସେଉଁଠି ଶୁଣିଲେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ଏବଂ ମୋହ ଛାଡ଼ି, ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ। ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ—"ମୁଁ ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଉପଦେଶ ପାଇଲି, ଯାହା ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ କରିବା ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରେ।" ଏହିପରି ଉପଦେଶ ପରେ, ଶୁକଦେବ କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ—"ଏକଦିନ ଭଗବାନ୍ ହଠାତ୍ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିବାରୁ, ବ୍ରଜର ନାରୀମାନେ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇଲା, ଯେପରି ନାୟକ ହୀନ ମହିଳା ହାତୀମାନେ ଅଶାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।" "ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଭଗବାନଙ୍କ ଚାଳ, ସ୍ନେହ, ହାସ୍ୟ, ଚାଞ୍ଚଳ ଚକ୍ଷୁ, ମଧୁର କଥା, ଆନନ୍ଦଦାୟକ କ୍ରୀଡ଼ାରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇଥିଲା। ଲକ୍ଷ୍ମୀପତିଙ୍କ ମାୟାରେ ମନ ବନ୍ଧିଯାଇ, ସେମାନେ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଅନୁକରଣ କରି, 'ମୁଁ ସେ' ବୋଲି ଭାବିଲେ।