ଏକ ସମୟର କଥା, ମୁଁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ, ସମସ୍ତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ଏବଂ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଶିର ନମାଏ। ତିନି ମଧୁମକୁ ଭଳି ବେଦର ଏସେନ୍ସ ଉତ୍କଳନ କରି, ତାଙ୍କ ଦାସମାନେ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଅନୁଭୂତିର ଅମୃତ ଦାନ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଏହି ମୃତ୍ୟୁଲୋକର ଭୟକୁ ଦୂର କରିଥିଲା। ହରି ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆତ୍ମା, ପ୍ରକୃତିର ନାଥ; ତାଙ୍କର ଚରଣ ଏହି ଜଗତର ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଏକମାତ୍ର ନିଶ୍ଚିତ ଆଶ୍ରୟ ଓ ସୁରକ୍ଷା। ତିନି ଏକମାତ୍ର ପ୍ରିୟ ଆତ୍ମା, ଯାହାଠୁ କେବେ ଭୟ ଉପଜେନାହିଁ; ଏହି ଜ୍ଞାନ ଯିଏ ଅନୁଭବ କରେ, ସେ ଏକ ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀ, ଏବଂ ଏପରି ଜ୍ଞାନୀ ନିଜେ ହରି ଅଟେ। ଏହା ପରେ ନାରଦ ମୁନି କହିଲେ, "ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ତୁମର ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦିଆଯାଇଛି; ଏବେ ମୁଁ ଏକ ଗୁପ୍ତ ଏବଂ ନିଶ୍ଚିତ ବିଷୟ କହୁଛି, ଆଗ୍ରହପୂର୍ବକ ଶୁଣ।" ତାଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ, ଏକ ଛୋଟ ଜୀବ, ମୃଦୁ ଜନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଶ୍ରୟ ଚାହିଁ, ଛଅ ପାଦ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ମଧୁର ଗୀତରେ ଆକର୍ଷିତ ହେଉଛି; ଏହି ଶବ୍ଦର ଲୋଭରେ ଏହା ଆଗକୁ ବଢ଼ିଯାଏ, ଯେଉଁଠି ତା'ପାଇଁ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଭେଡ଼ିଆମାନେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ପଛରୁ ଏକ ମୃଗ, ଶିକାରୀର ତୀରରେ ଆହତ, ଏହାକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛି। ନାରଦ ଏହାର ଅର୍ଥ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରି କହିଲେ, ମୃଦୁ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆଶ୍ରମର ଆଶ୍ରୟ ଫୁଲର ଗନ୍ଧ ପରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱଳ୍ପ। ଇଚ୍ଛାରୁ ଉପଜିଥିବା ଅସ୍ଥାୟୀ ଆନନ୍ଦ ଖୋଜି, ମନ ଏହାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଯାଏ। ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ଆକର୍ଷଣୀୟ ଭାଷା ଛଅ ପାଦ ଜୀବଙ୍କର ଗୀତ ପରି କାନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ। ଆଗକୁ ଭେଡ଼ିଆମାନେ, ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରୂପେ, ସମୟର ଭୋଗରେ ଜୀବନକୁ ଦିନ ରାତି ଖାଇଯାଉଛନ୍ତି; ଏହି ଉପଭୋଗ ମଧ୍ୟରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଶିକାରୀ—ମୃତ୍ୟୁ—ତୀର ଛାଡ଼ି ହୃଦୟକୁ ବିଦୂର କରେ। ରାଜା, ଏହି ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖ, ଯାହାର ହୃଦୟ ତୀରରେ ବିଦୂର ହୋଇଛି। ତେଣୁ, ମୃଗର ଆଚରଣ ଦେଖି ନିଜ ମନକୁ ହୃଦୟରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର, ଏକ ରଥୀ ରଥର ରଶି ଧରିଥିବା ପରି। ମୃଦୁ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏବଂ ଦଳର ଗୀତ ଛାଡ଼, ହଂସର ଆଶ୍ରୟ ନିଅ—ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଦିନେ ଦିନେ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କର। ତାପରେ ରାଜା ପ୍ରାଚୀନବର୍ହି କହିଲେ, "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଭଗବାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଚିନ୍ତା କରିଛି। ଏହି ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ ଶିକ୍ଷକମାନେ କାହିଁକି ଏହା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତିନାହିଁ?" "ମୋର ବଡ଼ ସନ୍ଦେହ ତୁମେ ଦୂର କରିଛ; ଦେଖିବା, ଶୁଣିବା, ଅନୁଭବ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଯାଉନାହିଁ, ଏଠି ସାଧୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି।" "ଏଠି ଜଣେ ଜୀବ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଏହି ଶରୀର ଛାଡ଼ି ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ଶରୀରରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଭୋଗ କରେ।" "ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ବିଷୟରେ ଚର୍ଚ୍ଚା କରନ୍ତି—କାର୍ଯ୍ୟ ଲୁଚିଥିବା, ପ୍ରକଟ ନୁହେଁ।" ନାରଦ କହିଲେ, "ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଜଣେ ଜୀବ ଅଗ୍ର ଜନ୍ମରେ ଫଳ ଭୋଗ କରେ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀର ଓ ମନ ଦ୍ୱାରା।" "ଏକ ଜଣେ ପୁରୁଷ ଶୁଇଥିବା, ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ଶରୀରକୁ ଛାଡ଼ି ଯାଏ, ଏହି ଶରୀର କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଶରୀର ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଭୋଗ କରେ।" "ଏହି ଜଣେ ଜୀବ 'ମୁଁ ଏହି' କହି ମନରେ ଯାହା ଧରେ, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ଫଳ ଅନୁସାରେ ପୁନଃଜନ୍ମ ଲାଭ କରେ।" "ମନ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଯାହା କରେ, ତାହାରୁ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର କାର୍ଯ୍ୟ ମନର ଚଳନରେ ଚିହ୍ନଟ ହୁଏ।" "ଏହି ଶରୀର ଦ୍ୱାରା ଜଣେ ଜୀବ ଦେଖିନାହିଁ, ଅନୁଭବ କରିନାହିଁ, ଶୁଣିନାହିଁ; କିନ୍ତୁ କେବେ ତାହା ନିଜରେ ଅନୁଭୂତି ହୋଇପାରେ।" "ତେଣୁ, ଏହି ଶରୀରରୁ ଉପଜିଥିବା ଏହି ଆତ୍ମା ଏପରି ରୂପ ଲାଭ କରେ; ଏହି ଅନୁଭୂତି ମନ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଏନାହିଁ।" "ମନ ଏକମାତ୍ର ପୂର୍ବ ରୂପ, ଭବିଷ୍ୟତ ରୂପ ଓ ଅନ୍ୟ ରୂପ ଦେଖାଇପାରେ—ତୁମେ ଶୁଭ ହେଉ।" "ଏଠି କେବେ କେବେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଶୁଣା ମନରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଯାଏ; ତେଣୁ ସ୍ଥାନ, ସମୟ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଅନୁମାନ କରିବା ଉଚିତ।" "ମନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଉପଲବ୍ଧ ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ପୁନଃପୁନଃ ଆସିଯାଏ ଓ ଯାଏ; ଏହି ଅନୁଭବ ସମସ୍ତଙ୍କର।" "ମନ ଯଦି ସତ୍ତ୍ୱରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନିକଟ ରହିଥାଏ, ତେବେ ଅନ୍ଧାର ଚାନ୍ଦ୍ରର ଛାୟା ପରି ଦୂର ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ଅଜ୍ଞାନ ଦୂର ହୋଇ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।" "'ମୁଁ' ଓ 'ମୋର' ଭାବ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନାଦି ଅବସ୍ଥାର ବୁଦ୍ଧି, ମନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଗୁଣର ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଟୁଟ ଅଟେ।" "ସୁପ୍ତି, ମୃଚ୍ଛା, ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ, ଶ୍ୱାସ ଭଙ୍ଗ ହେଲେ, 'ମୁଁ' ଭାବ ଉପଜେନାହିଁ—ମୃତ୍ୟୁର ଅଗ୍ନିରେ ମଧ୍ୟ।" "ଗର୍ଭ ଓ ଶିଶୁବୟସରେ, ଅପକ୍୵ତିରୁ, ଏଗାରୋଟି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀର ପ୍ରକଟ ହୁଏନାହିଁ, ନୂତନ ଚାନ୍ଦ୍ର ପରି ଲୁଚିଥାଏ।" "ବସ୍ତୁ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଚକ୍ର ଚାଲିଥାଏ; ଏହି ଚିନ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଅସତ୍ୟ ଦ୍ଵାରା ଶପ୍ନରେ ଅପରାଧ ଆସେ।" "ଏହି ପଞ୍ଚ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀର, ତିନି ଓ ଶୋଳ ଭାଗରେ ବିସ୍ତାରିତ, ଚେତନାରେ ଯୋଗ ହୋଇ, ଜୀବ ନାମ ପାଏ।" "ଏହି ଦ୍ୱାରା ଜୀବ ଶରୀର ଗ୍ରହଣ ଓ ବିମୋଚନ କରେ, ଏବଂ ଏହା ଦ୍ୱାରା ଆନନ୍ଦ, ଦୁଃଖ, ଭୟ, ବେଦନା ଓ ସୁଖ ଅନୁଭବ କରେ।" "ଘାସ ଓ ଜଳରେ ଉଠିବା ଲିଜ୍ ଭଳି, ଜଣେ ଜୀବ ମୃତ୍ୟୁରେ ମଧ୍ୟ ଶରୀର ଭାବ ଛାଡ଼ିପାରେନାହିଁ।" "ଦୃଶ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଅଦୃଶ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ, ଶପ୍ନରେ ଭଳି ଅନ୍ୟ ଭାବରେ ଅଟେ; ଭୂତ, ବର୍ତ୍ତମାନ, ଭବିଷ୍ୟତ ସମସ୍ତ ଦିନ ରାତି ଶୁଇଥାଏ।" "ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଚିନ୍ତା କଲେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଜ୍ଞାନ ରହିଛି, ବନ୍ଧନ ଉପଜେ।" "ତେଣୁ, ମୁକ୍ତି ପାଇଁ, ହରିଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଭାବରେ ଉପାସନା କର; ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ତାଙ୍କର, ତାଙ୍କୁ ଦେଖ, ଯାହାରୁ ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ବିନାଶ ହୁଏ।" ମୈତ୍ରେୟ ମୁନି କହିଲେ, "ଅଗ୍ର ଭକ୍ତ, ନାରଦ ମୁନି, ହଂସମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତିର ପଥ ଦେଖାଇ, ବିଦାୟ ଦେଇ, ସିଧ୍ଧଲୋକକୁ ଗଲେ।" "ରାଜା ପ୍ରାଚୀନବର୍ହି, ରାଜା ଋଷି, ତାଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟିର ରକ୍ଷା ଶିଖାଇ, ତାପସ୍ୟା ପାଇଁ କପିଲ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।