ଧର୍ମର ଜ୍ଞାନୀ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଗୋପୀମାନେ କହିଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଯେଉଁପରି ନାରୀର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ସ୍ୱାମୀ, ପୁଅ, ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସେବା କରିବା, ଏହି କଥା ଆପଣ ଶିଖାଇଛନ୍ତି, ତାହା ଠିକ୍ ଅଟୁଟ ରହୁ। କିନ୍ତୁ, ହେ ଧର୍ମଶିକ୍ଷକ, ଆପଣ ଆମ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ, ବନ୍ଧୁ ଓ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆତ୍ମା। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତ ଆପଣଙ୍କୁ ଅମର ପ୍ରେମିକ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି। ଏହି ସ୍ୱାମୀ, ପୁଅ, ବନ୍ଧୁମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଃଖ ଦିଅନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଆପଣ ଆମ ପ୍ରେମର ଏକମାତ୍ର ଆଶା। ଏହି ଦୀର୍ଘଦିନର ଆଶା ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ହେ କମଳନୟନ, ଆମପ୍ରତି କୃପା କରନ୍ତୁ। ଆପଣ ଆମ ମନକୁ ଏପରି ମୋହିଛନ୍ତି ଯେ, ଏହା ଘରକୁ ଫେରିପାରୁ ନାହିଁ, ହାଥ ଘରକାମରେ ଲାଗେ ନାହିଁ, ଆମ ପାଦ ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ଛାଡ଼ି ଯିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ। ତେବେ, ଆମେ କେମିତି ଭ୍ରଜକୁ ଫେରିବା? ଆଉ କ’ଣ କରିବା? ହେ ପ୍ରିୟ, ଆପଣଙ୍କ ଠୋଡ଼ର ଅମୃତ, ହସ, ନୟନ ଚାହା, ମଧୁର ଗୀତ ଦ୍ୱାରା ଆମ ହୃଦୟର ଦାହ ଶାନ୍ତ କରନ୍ତୁ। ନାହିଁଲେ ବିୟୋଗର ଅଗ୍ନିରେ ଦହି, ଧ୍ୟାନରେ ଆପଣଙ୍କ ଚରଣକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବାକୁ ଆମେ ଦେହ ଛାଡ଼ିଦେବା। ହେ କମଳନୟନ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ତଳକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିବା ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମାତ୍ରରୁ, ଯାହା ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଧ୍ୟ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ, ଆମେ ଆଉ କାହା ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେବାକୁ ପାରିନାହିଁ। ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ଚରଣ ଧୂଳିକୁ ଅଭିଲାଷା କରିଥିଲେ, ଯଦିଓ ଆପଣଙ୍କ ଛାତିରେ ବସିଥିଲେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଆମେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ଚରଣ ଧୂଳିକୁ ଶରଣ ନେଇଛୁ। ତେଣୁ, ହେ ଦୁଃଖହର, ଆମେ ଘର ଛାଡ଼ି, ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ସେବା ପାଇଁ ଆସିଛୁ। ହେ ନରମଣି, ଆମ ହୃଦୟ ଆପଣଙ୍କ ହସ ଓ ଦୃଷ୍ଟି ପ୍ରତି ତୀବ୍ର ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଜଳୁଛି—ଆମକୁ ଦାସୀ ସେବା ଦିଅନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କ କେଶ ରେ ମୁହଁ ଚାରିପାଖରେ, ଚିରଉପବିତ ଗଣ୍ଠି, ଠୋଡ଼ ଅମୃତ, ହସିଥିବା ଚାହା, ଭୟହର ଭୁଜପଶ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବିହାରୀ ଛାତି—ଏ ସବୁ ଦେଖି, ଆମେ କେବଳ ଆପଣଙ୍କ ସେବାକୁ ଅଭିଲାଷା କରୁଛୁ। ତିନି ଲୋକର କେଉଁ ନାରୀ ନାହିଁ, ଯିଏ ଆପଣଙ୍କ ମଧୁର ମୃଦୁ କଥା, ଦିବ୍ୟ କୌଶଳ ଦେଖି ମୋହିତ ହୁଏନାହିଁ? ଆପଣଙ୍କ ଶୋଭା ଦେଖି, ଗାଈ, ପକ୍ଷୀ, ବୃକ୍ଷ, ମୃଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦିତ, ତେବେ କିଏ ଆନ୍ଦୋଳିତ ହେବେ ନାହିଁ? ନିଶ୍ଚିତ, ଆପଣ ଭ୍ରଜରେ ଭୟ ଓ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ପ୍ରାଚୀନ ପ୍ରଭୁ, ଦେବମାନଙ୍କ ରକ୍ଷକ ଭଳି। ଦୁଃଖିତମାନଙ୍କ ବନ୍ଧୁ, ଆପଣଙ୍କ କମଳ ହସ୍ତ ଆମ ଦାସୀମାନଙ୍କ ଅନ୍ତର ଓ ମସ୍ତକରେ ରଖନ୍ତୁ। ଗୋପୀମାନଙ୍କ ଏହି ବିୟୋଗ ଭରା ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଯୋଗୀଶ୍ୱର କୃଷ୍ଣ, ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ୱୟଂତୃପ୍ତ, ସ୍ମିତହସ୍ୟ କରି ଗୋପୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଖୁସିର ଫୁଲ ଖିଲିଥିବା ଗୋପୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ, ଶୁଭ୍ର ମଲ୍ଲିକା ଫୁଲ ଭଳି ହସିଥିବା ଅଚ୍ୟୁତ, ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଦେଲେ। ସେହି ଶତଶଖ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୃଷ୍ଣ ନିଜେ ଗୀତ ଗାଇ, ଶୁଣି, ବୈଜୟନ୍ତୀ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଅଟବୀକୁ ଶୋଭିତ କରୁଥିଲେ। ଗୋପୀମାନେ ସହ ନଦୀତଟକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଶିତଳ, ସୁଗନ୍ଧିତ ବାୟୁରେ ମନ ମୁଗ୍ଧ କରି, ମାଟି ତଟରେ କ୍ରୀଡ଼ା କରିଥିଲେ। ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ବାହୁ ବିସ୍ତାର, ଆଲିଙ୍ଗନ, ଖେଳ, ମେଖଲା ଛୁଟିଯିବା, ନଖସ୍ପର୍ଶ, ହସ, ଚାହା, ମଧୁର ହସରେ, କୃଷ୍ଣ କାମଦେବକୁ ଉଦ୍ବୁଦ୍ଧ କରି, ଭ୍ରଜସୁନ୍ଦରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ। ଏହିପରି ମହାପୁରୁଷ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇ, ଗୋପୀମାନେ ନିଜକୁ ଭୂମିର ସବୁଠାରୁ ଧନ୍ୟ ଭାବିଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି ଗର୍ବ ଦେଖି, କେଶବ ତୁରନ୍ତ ସେଠାରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇ, ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ। ଏଭଳି ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମାର୍ଧର ଉନତିସ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା, ଯାହା ପରମହଂସମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ଶାସ୍ତ୍ର। ମୁଁ ସେହି ପରମପୁରୁଷ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ, ଯିଏ ବେଦର ରସ ମଧୁ ମକୁଆ ଭଳି ତାଙ୍କ ଦାସମାନେ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନ ଓ ବୋଧର ଅମୃତ ଦେଇ, ଭବଭୟ ଦୂର କରନ୍ତି। ହରି ସମସ୍ତ ଦେହୀମାନଙ୍କର ଆତ୍ମା, ପ୍ରକୃତିର ନାୟକ, ତାଙ୍କର ଚରଣ ଶରଣ, ଯାଁଠାରୁ ଲୋକମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି। ସେହି ପ୍ରିୟ ଆତ୍ମା ଯାଁଠାରେ କିଛି ଭୟ ନାହିଁ, ତାଙ୍କୁ ଜାଣିଥିବା ଜ୍ଞାନୀ, ସେହି ଜ୍ଞାନୀ ନିଜେ ଗୁରୁ—ହରି ହିଁ। ନାରଦ କହିଲେ, “ହେ ରାଜନ୍, ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦିଆଯାଇଛି। ଏବେ ମୁଁ ଏକ ଗୁପ୍ତ ଅର୍ଥ କହୁଛି, ମନ ଦେଇ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଏକ ଛୋଟ ପ୍ରାଣୀ ମୃଦୁ ଚରିତ୍ର ଥିବା ମଧୁର ଗୀତ ଶୁଣି ମୋହିତ ହୁଏ, ସାମ୍ନାରେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନିର୍ମମ ନାଉଁ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ପଛରୁ ଶିକାରୀର ତୀର ଲାଗିଥିବା ହରିଣ ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରେ। ଏହି ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ରୂପେ, ମୃଦୁ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ଆଶ୍ରମର ସୁଗନ୍ଧ, ଯାହା ଅତି ସ୍ୱଳ୍ପ। ଏଠାରେ ମନ ରତିରେ ଆସକ୍ତି, ମଧୁର କଥାରେ ମନ ମୋହିତ, ସାମ୍ନାରେ ଦିନ-ରାତି ଆୟୁଷ୍ୟ ଖାଉଥିବା ସମୟ ନାଉଁ ଭଳି, ଅଦୃଶ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ଶିକାରୀ ତୀର ମାଡ଼େ। ଏହିପରି ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖନ୍ତୁ। ତେଣୁ, ହରିଣ ଭଳି ଚଳନ ଦେଖି, ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତୁ, ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ସଙ୍ଗୀତ ତ୍ୟାଗ କରି, ହଂସ ଶରଣ ନେଇ, ଧୀରେ ଧୀରେ ଆତ୍ମନିର୍ଭର ହୁଅନ୍ତୁ। ରାଜା ପଚାରିଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁ ଉପଦେଶ ଭଗବାନ କହିଛନ୍ତି, ମୁଁ ଶୁଣି ଚିନ୍ତା କରିଛି। ଏହି ଜ୍ଞାନ ଜାଣିଥିଲେ ଗୁରୁମାନେ କାହିଁକି ଶିଖାନ୍ତି ନାହିଁ?” “ମୋର ଶଙ୍କା ଆପଣଙ୍କ କଥାରେ ଦୂର ହୋଇଛି। ଯେଉଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ପହଞ୍ଚିପାରେ ନାହିଁ, ଶିଷ୍ଟମାନେ ମଧ୍ୟ ଅବାକ୍ ହୁଅନ୍ତି। ଏଠାରେ ଜଣେ ଲୋକ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେଉଁଠି ଅନ୍ୟ ଦେହରେ ତାହାର ଫଳ ଭୋଗ କରେ। ଏହା ବେଦବିଦ୍ମାନେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଚର୍ଚ୍ଚା କରନ୍ତି: କାର୍ଯ୍ୟ ଗୁପ୍ତ, ପ୍ରକଟ ନୁହେଁ। ନାରଦ କହିଲେ: ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଲୋକ କରେ, ସେଉଁଠି ସ୍କନ୍ଧ ଓ ମନ ଦ୍ୱାରା ଅବିରତ ଭାବେ ପରଲୋକରେ ତାହାର ଫଳ ଭୋଗ କରେ।