ବ୍ରଜ ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିରହ ଦୁଃଖରେ ଅତି କ୍ଷୀଣ ହୋଇଥିଲେ। ସେମାନେ ନିଜ ମୁହଁ ପଞ୍ଚି, ଶୁଷ୍କ ଓଠ ଉପରେ ନିଶ୍ୱାସର ଚିହ୍ନ, ଚରଣ ଦ୍ୱାରା ମାଟି ଚିହ୍ନ ଆଙ୍କି, ଅନ୍ତଃକରଣର ଦୁଃଖରେ ତଳମୁଳ ହେଇ ନି:ଶବ୍ଦ ହୋଇ ଦାଁଡ଼ିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଅଂଶୁ ରତ୍ନାଭୂଷଣର ରଙ୍ଗ ସହିତ ମିଶି ଛାତିକୁ ଭିଜାଇଦେଇଥିଲା। ଅଂଶୁ ଭରା ଚକ୍ଷୁ ମୁହଁ ମୁହଁ ପଞ୍ଚି, ଗଳା ଭିନ୍ନ ହୋଇ, ଏହି ଭକ୍ତିନିଷ୍ଠା ଗୋପୀମାନେ କିଛି କଥା କହିପାରିଲେ। ଗୋପୀମାନେ କହିଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଏପରି କଠୋର କଥା କାହିଁକି କହୁଛନ୍ତି? ଏହା ଆପଣଙ୍କୁ ଶୋଭା ଦେଉନାହିଁ। ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମକୁ ଛାଡ଼ି, ସବୁକିଛି ତ୍ୟାଗ କରି ଏଠାକୁ ଆସିଛୁ। ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଆପଣ ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତୁ, ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ—ଯେପରି ମୁକ୍ତିକାମୀଙ୍କୁ ପରମେଶ୍ୱର ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ।” “ଆପଣ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ। ଆମ ପ୍ରତି ମହିଳାଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ପତି, ସନ୍ତାନ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ପାଇଁ ସେବା କରିବା। ଏହା ଠିକ୍। କିନ୍ତୁ ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଧର୍ମର ଅଧ୍ୟାପକ, ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ବନ୍ଧୁ ଓ ଆତ୍ମା ଅଟୁଟ ଭାବେ ଆପଣ ଅଟୁଟ।” “ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ ଆପଣଙ୍କୁ ଚିରସ୍ନେହ ଭାବେ ଭାବନ୍ତି। ପତି, ପୁତ୍ର, ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିବା ବେଳେ, ସେମାନେ କ’ଣ କାମର? ଏହିପରି ହେଉଥିଲେ, ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ଆମେ ଯେ ଆପଣଙ୍କୁ ଆଶା କରିଛୁ, ସେଇ ଆଶାକୁ ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ହେ କମଳନୟନ।” “ଆପଣ ଆମ ମନକୁ ଚୁରି କରିସାରିଛନ୍ତି। ଏହି ମନ ଘରକୁ ଫେରେ ନାହିଁ, ହାତ ଘରକାମ କରେ ନାହିଁ, ପାଦ ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ଛାଡ଼ି ଚାଲେ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ଆମେ କିପରି ଫେରିବା, କି କରିବା?” “ହେ ପ୍ରିୟ, ଆମକୁ ଆପଣଙ୍କ ଓଠର ଅମୃତ, ହାସି, ଦୃଷ୍ଟି, ମଧୁର ଗୀତ ଦିଅନ୍ତୁ, ଯାହା ଆମ ହୃଦୟର ଦାହକୁ ଶାନ୍ତ କରେ। ନହେଲେ, ବିରହ ଅଗ୍ନିରେ ଦହି ଆମେ ଏହି ଦେହ ଛାଡ଼ି ଧ୍ୟାନରେ ଆପଣଙ୍କ ପାଦକୁ ପହଞ୍ଚିବା।” “ହେ କମଳନୟନ, ଆମେ ଯେବେ ଆପଣଙ୍କ ପାଦତଳର ସ୍ପର୍ଶ ପାଇଲୁ, ଯାହା ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଧ୍ୟ କ୍ଷଣମାତ୍ର ପାଇଥିଲେ, ସେଠାରୁ ଆମେ ଅନ୍ୟ କାହା ପାଖରେ ଦାଁଡ଼ିପାରିନାହିଁ, ଆପଣଙ୍କ ମାୟାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ।” “ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତାଙ୍କ ସେବିକାମାନେ ସହିତ ଆପଣଙ୍କ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ବସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆପଣଙ୍କ ପାଦଧୂଳି ପାଇବାକୁ ଅଭିଲାଷ କରିଥିଲେ। ଆପଣଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପାୟ କରନ୍ତି। ଆମେ ମଧ୍ୟ ସେଇପରି ଆପଣଙ୍କ ପାଦଧୂଳିରେ ଶରଣ ନେଇଛୁ।” “ସେଥିପାଇଁ, ହେ ଦୁଃଖ ନାଶକ, ଆମେ ଘର ଛାଡ଼ି ଆପଣଙ୍କ ପାଦସେବାକୁ ଆସିଛୁ। ଆପଣଙ୍କ ହାସି, ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଆମ ହୃଦୟ ଜଳିଯାଉଛି—ଆମକୁ ଆପଣଙ୍କ ଦାସୀ ହେବା ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତୁ।” “ଆପଣଙ୍କ ବିକଳ୍ପ ଚୁଲି, ଗାଳରେ ଦୁଇ କୁଣ୍ଡଳ, ଓଠର ଅମୃତ, ହସି, ଦୃଷ୍ଟି, ଭୟ ଦେଉଥିବା ବାହୁ, ଲକ୍ଷ୍ମୀର ନିବାସସ୍ଥଳ ବକ୍ଷସ୍ଥଳ—ଏହି ସବୁ ଦେଖି ଆମେ କେବଳ ଆପଣଙ୍କ ଦାସୀ ହେବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।” “ତିନି ଲୋକର କୌଣସି ମହିଳା ଆପଣଙ୍କ ମଧୁର ଭାଷଣ, ଦିବ୍ୟ କୃତ୍ୟ ଦେଖି ଆକୃଷ୍ଟ ହେବେ ନାହିଁ କି? ଆପଣଙ୍କ ରୂପକୁ ଗାଈ, ପକ୍ଷୀ, ବୃକ୍ଷ, ମୃଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ଦେଖନ୍ତି, ତେଣୁ କିଏ ଆକୃଷ୍ଟ ହେବେ ନାହିଁ?” “ନିଶ୍ଚୟ, ଆପଣ ଭୟ ଓ ଦୁଃଖ ନାଶ ପାଇଁ ବ୍ରଜରେ ଅବତରଣ କରିଛନ୍ତି। ହେ କ୍ଲିଷ୍ଟଙ୍କ ବନ୍ଧୁ, ଆପଣଙ୍କ କମଳ ହାତ ଆମ ଦହୁଥିବା ଛାତି ଓ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖନ୍ତୁ।” ଏପରି ଦୁଃଖଭରା ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଯୋଗୀଶ୍ୱର କୃଷ୍ଣ, ନିଜେ ସ୍ୱୟଂସିଦ୍ଧ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସ୍ନେହ ଭରା ହାସି ଦେଇ ଗୋପୀମାନେ ଉପରେ ଅନୁଗ୍ରହ କରିଲେ। ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଫୁଲିଉଠିଥିବା ମୁହଁ ଥିବା ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଅଚ୍ୟୁତ କୃଷ୍ଣ ଦୁଇ ଚମେଳି ମାଳା ପରି ହାସିରେ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଉଥିଲେ, ମଧ୍ୟରାତ୍ରିର ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି। ଶତଶଃ ନାରୀମାନେ ଗାଇଉଥିବା ଓ ଗାଇଯାଉଥିବା ମଧ୍ୟରେ, ବୈଜୟନ୍ତୀ ମାଳା ପିନ୍ଧି ଦେଖାଉଥିବା କୃଷ୍ଣ, ଅଟୁଟ ଚର୍ମରେ ଅବିରାମ ବନ୍ଦରେ ଏକ ଅନନ୍ୟ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ। ଗୋପୀମାନେ ସହିତ ନଦୀତଟକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଶୀତଳ ବାଳୁକା ଉପରେ, ମୃଦୁ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ବାୟୁରେ ଅନନ୍ଦରେ କ୍ରୀଡ଼ା କରିଥିଲେ। ବିଭିନ୍ନ ଭଙ୍ଗୀରେ ବାହୁ ବିସ୍ତାର, ଆଲିଙ୍ଗନ, ଖେଳ ଝଗଡ଼ା, ଢିଲା ମେଖଲା, ନଖର ଛୁଆଁ, ହାସି, ଦୃଷ୍ଟି, ମୃଦୁ ହସରେ, କୃଷ୍ଣ କାମଦେବଙ୍କୁ ଉତ୍ପ୍ରେରିତ କରି, ଗୋପୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲେ। ଏପରି ଭାବେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇ, ଗର୍ବିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ନିଜକୁ ପୃଥିବୀରେ ସବୁଠାରୁ ଧନ୍ୟ ଭାବିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଏହି ଗର୍ବ ଦେଖି, କେଶବ ଏକକ୍ଷଣରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି ଅନୁଗ୍ରହ କରିବାକୁ। ଏହିପରି ଭାବରେ, ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମାର୍ଧର ଉନତିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା, ଯାହା ପରମହଂସଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ଅଂଶ। ମୁଁ ସେଇ ପରମ ପୁରୁଷ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ, ଯିଏ ମଧୁମକୁହୁଁ ପରି ବେଦମାନ୍ୟର ସାର ତୁଳି, ନିଜ ଦାସମାନେ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନ ଓ ଦ୍ୱୈତ ରସ ଦେଇ ଭୂତିକ ଭୟ ନାଶ କରିଥିଲେ। ହରି ସମସ୍ତ ଦେହୀମାନଙ୍କ ଆତ୍ମା, ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକୃତିପତି, ତାଙ୍କ ପାଦ ଏହି ଜଗତର ସୁରକ୍ଷା ଓ ଶରଣ। ସେଇ ପ୍ରିୟାତ୍ମା, ଯାଁଠାରେ କିଛି ଭୟ ନାହିଁ; ଯିଏ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଜାଣିଛି, ସେଇ ପ୍ରକୃତି ଜ୍ଞାନୀ, ଓ ଏହି ଜ୍ଞାନୀ ହରି ନିଜେ। ନାରଦ କହିଲେ, “ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦିଆଯାଇଛି। ଏବେ ମୁଁ ଏକ ଗୁପ୍ତ ଓ ନିଶ୍ଚିତ ତତ୍ତ୍ୱ କହିବି, ଆପଣ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣନ୍ତୁ।” “ଏକ ଛୋଟ ପ୍ରାଣୀ ନିରାପଦ ସ୍ଥାନ ଖୋଜି, ମୃଦୁ ଶବ୍ଦକୁ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ, ଆଗରେ ଅତୃପ୍ତ ନର ମାନ୍ୟର ଦଳ ରହିଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ପଛରୁ ଶିକାରିର ତୀର ଲାଗିଥିବା ହରିଣ ତାକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛି।” “ଏହାର ଅର୍ଥ—ମୃଦୁ ସ୍ୱଭାବ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଥିବା ମନ୍ଦିର ମାନେ ଫୁଲର ଗନ୍ଧ ପରି ଅତି କ୍ଷୁଦ୍ର। କାମନା ଜନିତ ସୁଖ ଚାହିଁ, ଏକତ୍ର ଲାଗି ମନ ଲଗାଯାଏ। ପ୍ରମାଦରେ ମଧୁମକୁହୁଁର ଗୀତ ଶୁଣିବା ପରି ନାରୀଙ୍କ ମଧୁର କଥା ଶ୍ରବଣକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ। ଆଗରେ ଦିନ ଓ ରାତି ଅନ୍ତରେ ଆୟୁର୍ଦ୍ଧ୍ୱଂସ କରୁଥିବା ଭୟଙ୍କର ନରମାନେ ପରି କାଳ ଅଛନ୍ତି।