ଏକ ଶୀତଳ ରାତିରେ ବ୍ରଜ ରମଣୀମାନେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଘର ଓ କୁଟୁମ୍ବ ଛାଡ଼ି, ତାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ଆସିଗଲେ । କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—ଯଦି ଏକ ଜନା ନାରୀ ଏହି ଜଗତରେ ଧର୍ମ ଚାହାନ୍ତି, ତେବେ ସେ ତାଙ୍କର ପତି ଦୁଷ୍ଟ, ଦୁଃଖୀ, ବୃଦ୍ଧ, ମୂଢ଼, ରୋଗୀ କିମ୍ବା ଦରିଦ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । କୃଷ୍ଣ ଏହି ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ଏହି ନୀତି କଥା କହିଲେ, ଯେ ଏକ ନାରୀ ତାଙ୍କର ପତି ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ ହେଲେ, ତାହା ତାଙ୍କୁ କେବଳ ଅପମାନ, ଦୁଃଖ, ଭୟ ଓ ନିନ୍ଦା ଦେଇଥାଏ, କେହି ମଧ୍ୟ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି ନାହିଁ । ତାପରେ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ—ମୋତେ ଶୁଣିବା, ଦେଖିବା, ଧ୍ୟାନ କରିବା, କିମ୍ବା ଗାଇବା ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ଶରୀରୀୟ ସମୀପତା ଦ୍ୱାରା ଏହା ତିନ୍ତି ହୁଏ ନାହିଁ । ତେଣୁ ତମେ ଘରକୁ ଫେରିଯାଅ । ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ଏହି କଠିନ କଥା ଶୁଣି ଗୋପୀମାନେ ଦୁଃଖରେ ଭାସିଗଲେ, ତାଙ୍କର ଆଶା ଭଙ୍ଗ ହେଲା, ଏବଂ ଅତି ଆତ୍ମବିନ୍ଦନାରେ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ । ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କର ମୁହଁ ପିଁଉ ଦେଲେ, ଶୋକରେ ତାଙ୍କର ଅଠି ଶୁଷ୍କ ହେଇଯାଇଥିଲା, ଚିନ୍ତାରେ ତଳ ଦେଖୁଥିଲେ, ଅଶ୍ରୁ ଓ ଅଳଙ୍କାରର ଲାଲି ମିଶି ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଭିଜିଯାଇଥିଲା । ଶୋକରେ ଚୁପ୍ ହେଇ ଦାଡ଼ିଥିଲେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶା କରୁଥିଲେ । ଅଶ୍ରୁ ଭରା ଆଖି ମୁଛି, ଭାବରେ ଗଳା ଚାପିଯାଇଥିଲା, ତେବେ ସେମାନେ କିଛି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ । ଗୋପୀମାନେ କହିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏପରି କଠିନ ଶବ୍ଦ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ଆମେ ସବୁକିଛି ଛାଡ଼ି, ତୁମର ପାଦପଦ୍ମରେ ଆସିଛୁ । ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଆପଣ ସ୍ନେହ କରନ୍ତୁ, ଅପମାନ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ । ମୁକ୍ତି ଚାହୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କେବେ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ । ଆପଣ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାତା, ଆପଣ କହିଛନ୍ତି ନାରୀର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପତି, ପୁଅ, ମିତ୍ର ପ୍ରତି ସେବା କରିବା । ଏହା ଠିକ୍, କିନ୍ତୁ ଆପଣ ମଧ୍ୟ ଆମର ପ୍ରିୟ, ଆତ୍ମା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କର ମିତ୍ର ଓ ନିୟମ ଶିକ୍ଷକ ।” “ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କର ଆସ୍ତା ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଇଥାନ୍ତି । ପତି, ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟ ଆମକୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିବାବେଳେ, ଆମେ କିପରି ତାଙ୍କୁ ଆସ୍ତା ଦେବୁ ? ତେଣୁ ମହାପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଆପଣଙ୍କୁ ଆଶା କରୁଥିଲୁ, ଆମକୁ ଦୟା କରନ୍ତୁ, ଆଶା ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ । ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମର ମନ ହରାଇଯାଇଛି, ଘରକୁ ଫେରିଯାଉ ନାହିଁ, ଘରର କାମ କରିବା ନାହିଁ, ଆମର ପାଦ ଆପଣଙ୍କ ପାଦରୁ ହଟିବ ନାହିଁ । ତେଣୁ ଆମେ କିପରି ବ୍ରଜକୁ ଫେରିବୁ ? କିପରି ଅନ୍ୟ କାମ କରିବୁ ?” “ହେ ପ୍ରିୟ, ଆପଣଙ୍କ ଠାରୁ ଆମେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛୁ, ଆପଣଙ୍କ ଅଠିର ମୃଦୁ ହାସି, ଦୟାଳୁ ଦୃଷ୍ଟି, ମଧୁର ଗୀତ ଆମକୁ ଜୀବନ ଦିଅନ୍ତୁ । ନାହିଁ ହେଲେ, ବିୟୋଗର ଅଗ୍ନିରେ ଆମେ ଏହି ଦେହ ଛାଡ଼ି, ଧ୍ୟାନରେ ଆପଣଙ୍କ ପାଦକୁ ପହଁଚିବା ।” “ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମର ଧୂଳି ପାଇବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶା କରିଥିଲେ । ଆପଣଙ୍କ ଚେଷ୍ଟା ଦେଖିବାକୁ ଦେବମାନେ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି । ଆମେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ପାଦର ଧୂଳିରେ ଆତ୍ମନିବେଶ କରିଛୁ । ଆମେ ଘର ଛାଡ଼ି, ଆପଣଙ୍କ ପାଦରେ ସେବା ପାଇଁ ଆସିଛୁ । ଆପଣଙ୍କ ମୃଦୁ ହାସି ଓ ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଆମର ମନ ଜଳିଯାଉଛି, ଆମକୁ ଦୟା କରନ୍ତୁ, ଆପଣଙ୍କ ଦାସୀ ଭାବରେ ସେବା ଦିଅନ୍ତୁ ।” “ଆପଣଙ୍କ ମୁହଁ, ଚୁଲ ଓ କଣ ଅଳଙ୍କାରର ଚମକ, ମଧୁର ହାସି, ଭୟ ଦୂର କରିବା ଆପଣଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି, ଆପଣଙ୍କ ଚେଷ୍ଟା ଦେଖି ଆମେ କେବଳ ଆପଣଙ୍କ ଦାସୀ ହେବାକୁ ଚାହୁଛୁ । ଏହି ତିନି ଜଗତରେ କେଉଁ ନାରୀ ଆପଣଙ୍କ ମଧୁର ଶବ୍ଦ ଓ ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ଆକର୍ଷିତ ହେବେ ନାହିଁ ? ଆପଣଙ୍କ ରୂପ ଦେଖି ଗାଈ, ପକ୍ଷୀ, ଗଛ, ମୃଗ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଭରି ଦେଖୁଥିଲେ ।” “ଏହି ନିଶ୍ଚୟ, ଆପଣ ବ୍ରଜରେ ଭୟ ଓ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି । ଆମ ଶୋକ ଭରା ମାମଲାରେ ଆପଣଙ୍କ ପଦ୍ମ ହାତ ରଖନ୍ତୁ ।” ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ଗୋପୀମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ ଭରା କଥା ଶୁଣି, ଯୋଗୀମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ, ଆତ୍ମରେ ନିର୍ବିକାର ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୟାଳୁ ହାସି କରି, ଗୋପୀମାନେ ଉପରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ । ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁହଁ ଫୁଲିଗଲା, ଅଚ୍ୟୁତ ଦ୍ୱିତୀୟ ଚମେଳି ଫୁଲ ଭଳି ହାସି କରି, ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚମକୁଥିଲେ । ସେ ଗୋପୀମାନେ ସହିତ, ଭାରତୀ ମାଲା ପିନ୍ଧି, ଜଙ୍ଗଲରେ ଗୀତ ଗାଇ ଏବଂ ଗୀତ ଶୁଣି, ଅନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ । ନଦୀ ତୀରରେ ଗୋପୀମାନେ ସହିତ, ଶୀତଳ ଚେନା ପ୍ରସ୍ତର ଉପରେ, କୃଷ୍ଣ ମନୋହର ପ୍ରବାହ ଓ ମନ୍ଦ ମଧୁର ଲଟସ ଗନ୍ଧ ଭରା ବାୟୁରେ ରମଣ କରୁଥିଲେ । ଆଲିଙ୍ଗନ, ଖେଳ, ଅଳଙ୍କାର ଖୁଲିଯାଇଥିଲା, ନଖର ଛୁଆଁ, ହାସି, ଦୃଷ୍ଟି, ହାସ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, କୃଷ୍ଣ ମନୋହର ଗୋପୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ କାମଦେବକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରି, ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲେ । ଏପରି ଭାଗ୍ୟ ମିଳିଲାବେଳେ, ଗୋପୀମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏହି ଭାଗ୍ୟର ଗର୍ବ ଆସିଗଲା । କେଶବ ତାଙ୍କର ଗର୍ବ ଦେଖି, ଏକା ହେଇ ଗୋପୀମାନେ ଭିତରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ, ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ ଓ କୃପା କରିବାକୁ । ଏଠାରେ ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମ ଅର୍ଦ୍ଧର ଉନତିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା । ମୁଁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ପୁରୁଷ, ଯିଏ ପ୍ରଭୂତ୍ତା ଭଳି ବେଦର ରସ ରହି ତାଙ୍କର ଦାସମାନେ ଉପରେ ଜ୍ଞାନ ଓ ଅନୁଭୂତିର ଅମୃତ ଦେଇ, ଭବସାଗରର ଭୟ ଦୂର କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ । ହରି ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆତ୍ମା, ପ୍ରକୃତିର ନାଥ, ତାଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମ ଏହି ଜଗତର ଲୋକଙ୍କର ନିର୍ବାଣ ସ୍ଥଳ । ସେ ଏକା ଆତ୍ମା, ଯାହାଠାରୁ କିଛି ଭୟ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ ନାହିଁ । ଏହି ଜ୍ଞାନ ରଖିଥିବା ଲୋକ ସତ୍ୟରେ ଜ୍ଞାନୀ, ଏବଂ ଏହି ଜ୍ଞାନୀ ହରି ନିଜେ । ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟ, ତୁମର ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦିଆଯାଇଛି । ଏବେ ମୁଁ ଏକ ଗୁପ୍ତ ଓ ନିଶ୍ଚିତ କଥା କହିବି, ଅତି ଧ୍ୟାନ ଦିଅ । ଏକ ଛୋଟ ପ୍ରାଣୀ, ସ୍ନେହ ଚାହି, ମୃଦୁ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯାଉଥିଲା, ଷଡ଼ପଦମାନଙ୍କ ମଧୁର ଗୀତରେ ଆକର୍ଷିତ ହେଲା, ତାଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ ଲୋଭି ହେଲା । ସେ ଆଗରେ ଉଲାର ଦଳ ଅଛି, ଯାହା ତାଙ୍କୁ କେବେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରେ ନାହିଁ ।