ବ୍ରଜର ଗୋପିମାନେ, ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ବାମୀ, ପିତା, ଭାଇ ଓ ଆପଣା ଜଣେ ନିଜକୁ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ତଥାପି ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ମାୟାରେ ବନ୍ଧି ଗୋପିମାନେ କେହି ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ। କିଛି ଗୋପି ତାଙ୍କ ଘର ଛାଡି ପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ଘରେ ରହି, ନିଜ ମନକୁ କୃଷ୍ଣ ଚିନ୍ତାରେ ଲଗାଇ, ଚକୁ ବନ୍ଦ କରି ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଅପରିମାପ ଭାବରେ ବିରହ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ତଳି ଯାଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଏତେ ଗଭୀର ଥିଲା ଯେ ଏହା ସମସ୍ତ ଅଶୁଭ ଦୂର କରିଦେଲା। ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଅଚ୍ୟୁତ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସହ ବିରତି ଲାଗିଥିଲେ, ଏହି ଆନନ୍ଦରେ ସମସ୍ତ ଅପସ୍ତିତି ଦୂର ହେଇଗଲା। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସହ ଏକତା ପାଇଁ, ଏକ ପ୍ରେମିକାର ଭାବରେ ମିଶି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଶରୀର, ଯାହା ପ୍ରକୃତିର ଗୁଣରେ ଗଠିତ, ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ; ଏହି ବନ୍ଧନ ଏକମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭଙ୍ଗ ହେଇଗଲା। ଏହି ସମୟରେ ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ: “ଓ ମୁନି, ବ୍ରଜର ମହିଳାମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରେମିକା ଭାବରେ ଜାଣିଥିଲେ, ବ୍ରହ୍ମାନ୍ ଭାବରେ ନୁହେଁ; ତେବେ ଗୁଣରେ ଲଗିଥିବା ମନ ଥିଲେ, କିପରି ଏହି ଗୁଣର ଧାରା ରୋକିପାରିଲା?” ଶୁକଦେବ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ଏହି ଅନ୍ତର୍ଗତ ମତ ଆଗରୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି; ମନ୍ଦ ଶିଶୁପାଳ ମଧ୍ୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଘୃଣା କରି ମୋକ୍ଷ ପାଇଥିଲେ, ତେବେ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରେମ କରନ୍ତି ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା କିପରି ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ? ଲୋକଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ଏହି ଅବିନାଶୀ, ଅପରିମିତ, ଗୁଣ ଉପରେ ଅତିତ, ତଥା ସମସ୍ତ ଗୁଣର ଆତ୍ମା, ପ୍ରଭୁ ନିଜେ ଅବତରଣ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ନିରନ୍ତର ଭାବେ ଆକାଂକ୍ଷା, କ୍ରୋଧ, ଭୟ, ପ୍ରେମ, ଏକତା, ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ହରିଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଏକାଗ୍ର ହୋଇଯାନ୍ତି। ତେଣୁ ଏହି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅନୁଭୂତି ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କୃଷ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଯୋଗୀଙ୍କ ଅଜନ୍ମ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିଲେ। ଏହିପରି ଗୋପିମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଥିଲେ, ପ୍ରଭୁ ସୁନ୍ଦର ଶବ୍ଦରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କଲେ। ପ୍ରଭୁ କହିଲେ: “ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଗୋପିମାନେ, ସ୍ବାଗତ! କିପରି ମୁଁ ତୁମକୁ ଖୁସି କରିପାରିବି? ବ୍ରଜରେ ସବୁ ଠିକ୍ ଅଛି ତ? ତୁମେ କେଉଁ କାରଣରେ ଆସିଛ?” ପ୍ରଭୁ ଏହି ରାତିକୁ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ବନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି କହି, “ଘରକୁ ଫେରିଯାଅ, ଏଠା ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତୁମର ମା, ପିତା, ପୁଅ, ଭାଇ, ସ୍ବାମୀ ତୁମକୁ ଖୋଜୁଛନ୍ତି, ଚିନ୍ତା କରୁଛନ୍ତି; ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ। ତୁମେ ଏଠାର ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଜଙ୍ଗଲ, ଚନ୍ଦ୍ର ଆଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଏବଂ ଯମୁନାର ବନ୍ଧ ଦେଖିଛ; ଏବେ ଦେରି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଗାଁକୁ ଫେରିଯାଅ, ସ୍ବାମୀଙ୍କୁ ସେବା କରିବା ଉଚିତ୍। ଛୋଟ ଛୋଟ ପିଲା ଓ ଛାଣିଆ ଖାଇବାକୁ ଚିଁଚିଁ କରୁଛନ୍ତି, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଖାଇଁ ଦିଅ ଓ ଦୁଧ ଦିଅ। କିମ୍ବା, ତୁମେ ମୋ ପ୍ରତି ଏତେ ଆକାଂକ୍ଷା ଦେଖି, ଏଠାକୁ ଆସିଛ, ଏହା ସ୍ବାଭାବିକ, କାରଣ ସମସ୍ତ ଜନ ମୋ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି। ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ ହେଉଛି ସ୍ବାମୀଙ୍କୁ ସେବା କରିବା, ଆପଣା ଓ ପିଲାଙ୍କୁ ପାଳିବା। ଯଦିଓ ସ୍ବାମୀ ଦୁଷ୍ଟ, ଦୁଃଖୀ, ବୃଦ୍ଧ, ମୂଢ, ରୋଗୀ, କିମ୍ବା ଦରିଦ୍ର ହୁଅନ୍ତି, ତଥାପି ମହିଳାମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମ ଚାହାନ୍ତି, ସ୍ବାମୀଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସ୍ବାମୀ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷ ସହ ଏକତା କ୍ଷୀଣ ଫଳ, ଦୁଃଖ, ଭୟ ଓ ଅପମାନ ଦେଇଥାଏ। ଶୁଣିବା, ଦେଖିବା, ଧ୍ୟାନ କରିବା, କିମ୍ବା ମୋ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଗାଇବା ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତି ଆସେ, ଶାରୀରିକ ସମୀପତା ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ; ତେଣୁ ଘରକୁ ଫେରିଯାଅ। ଏଭଳି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଗୋପିମାନେ ଅପେକ୍ଷା ଭଙ୍ଗ ହୋଇ ଗଭୀର ଦୁଃଖ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ। ସେମାନେ ଚେହେରା ପୁଞ୍ଚି, ଶୋକରେ ଶୁଷ୍କ ଓଠ, ଚାଲିବା ଦେଖି ଭୂମିରେ ଚିହ୍ନ କଲେ, ଅଶ୍ରୁ ଓ ଅଳଙ୍କାରର ଲାଲ ରଙ୍ଗ ମିଶି ମାନେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇ ଚୁପ୍ଚାପ ଦାଣ୍ଡ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଚକୁ ଅଶ୍ରୁରେ ଧୁଆଁ ହୋଇ, ଗଳା ଭାବରେ ଭରିଯାଇ, ଦୟାର ଶବ୍ଦ କହିଲେ। ଗୋପିମାନେ କହିଲେ: “ପ୍ରଭୁ, ଏପରି କଠୋର କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଆମେ ସମସ୍ତ ଛାଡ଼ି ତୁମ ପାଦପଦ୍ମରେ ଆସିଛୁ। ଭକ୍ତମାନେ ଚାହିଁ ଦେଖ, ମୁଁ ତୁମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବି ନାହିଁ—ଯେପରି ମୁକ୍ତି ଚାହିଁ ଆସିଥିବା ମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ତୁମେ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାତା, ମହିଳାଙ୍କ ଧର୍ମ ହେଉଛି ସ୍ବାମୀ, ପିଲା, ଆପଣାଙ୍କୁ ସେବା କରିବା; ଏହା ଠିକ୍, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଆମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମର ପ୍ରେମିକା, ଆମର ଆତ୍ମା। ଜନ୍ମ ଜନ୍ମର ଅଭିଜ୍ଞା ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ତୁମେ ଉପରେ ପ୍ରେମ ରଖନ୍ତି; ସ୍ବାମୀ, ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କେବଳ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାନ୍ତି। ତେଣୁ ଆମେ ଦୀର୍ଘ ଆଶା ରଖିଛୁ, ଦୟା କର, ରୋହିତ ଚକ୍ଷୁ। ଆମର ମନ ତୁମେ ହରି ନେଇଛ, ଘରକୁ ଫେରିପାରିବି ନାହିଁ, ହାତ ଘର କାମ କରୁନାହିଁ, ପାଦ ତୁମ ପାଦ ଛାଡ଼ିଯିବାକୁ ଚାହେନାହିଁ; ତେଣୁ ଏବେ ମୁଁ କିପରି ଫେରିବି? ଆମ ପ୍ରିୟ, ତୁମ ଓଠର ଅମୃତ, ହାସି, ଦୃଷ୍ଟି, ମଧୁର ଗୀତରେ ଆମକୁ ଉନ୍ମୋଚିତ କର, ନାହିଁ ହେଲେ ବିରହ ଅଗ୍ନିରେ ଆମେ ଦେହ ଛାଡ଼ି ଧ୍ୟାନରେ ତୁମ ପାଦପଦ୍ମକୁ ପହଁଚିବି। ଲୋଟସ୍-ଆଖି, ତୁମ ପାଦସ୍ପର୍ଶ ମାତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ମିଳିଥିଲା, ଆମେ ତୁମେ ଉପରେ ଏତେ ମୋହିତ ହୋଇଛୁ, ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଦେଖିପାରିବି ନାହିଁ। ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତୁମ ପାଦର ଧୁଳି ପାଇଁ ଚାହିଥିଲେ, ତୁମ ଛାତିରେ ବସିଥିଲେ, ତଥାପି ତାଙ୍କର ଆଶା ଅନ୍ତ ହେଲା ନାହିଁ; ତୁମ ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଆମେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପାଦର ଧୁଳିକୁ ଶରଣ କରିଛୁ। ତେଣୁ ଦୟା କର, ଦୁଃଖ ନାଶ କର, ଆମେ ଘର ଛାଡ଼ି ତୁମ ପାଦପଦ୍ମରେ ଆସିଛୁ; ଆମର ହୃଦୟ ତୁମ ହାସି ଓ ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଦହିଯାଉଛି, ଆମକୁ ତୁମ ଦାସୀ ଭାବରେ ସେବା ଦିଅ।