ବୃନ୍ଦାବନର ଗୋପୀମାନେ ଯେତେବେଳେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁରଳୀ ଶୁଣିଲେ, ସେମାନେ ଯେଉଁ କାମରେ ଥିଲେ, ତାହା ଛାଡ଼ି ଦେଇ ଦୌଡ଼ି ଯିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ। କିଏ ଦୁଧ ଦୋହୁଛି, ଦୁଧ ଦୋହା ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କାମ ଅଧୂରା ଛାଡ଼ି ଦେଇ ଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। କିଏ ଚୁଲାରେ ଦୁଧ ରଖି ଥିଲେ, ସେମାନେ ନିଜ ସନ୍ତାନକୁ ଖୁଆଇବା ପୂର୍ବରୁ ଦୌଡ଼ି ଯିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ। କିଏ ଖାଇବା ଦେଉଥିଲେ, କିଏ ନିଜ ଶିଶୁଙ୍କୁ ଖୁଆଉଥିଲେ, କିଏ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସେବା କରୁଥିଲେ—ସେମାନେ ଏହି ସମସ୍ତ କାମ ଅଧୂରା ଛାଡ଼ି ଦେଇ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଦୌଡ଼ି ଯାଇଥିଲେ। କିଏ ନିଜ ଦେହକୁ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଉଥିଲେ, କିଏ ଅଳଙ୍କାର-ବସ୍ତ୍ର ବିକୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ମେକଅପ୍ ସହିତ, କିଏ ନୟନ ରଙ୍ଗାଉଥିଲେ—ସମସ୍ତେ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆକର୍ଷଣରେ ମନ ହରାଇ ଦୌଡ଼ି ଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ବାପା, ଭାଇ, ଆତ୍ମୀୟ-ସ୍ୱଜନମାନେ ସେମାନେଠାରେ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ଆକର୍ଷଣରେ ସେମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ଚୋରାଯାଇଥିଲା, ତେଣୁ କେହି ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ। କିଛି ଗୋପୀ ଘରୁ ବାହାରିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ, ସେମାନେ ଘରେ ବସି ନିଜ ମନକୁ କୃଷ୍ଣ ଚିନ୍ତାରେ ଲଗାଇ ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ପ୍ରିୟଙ୍କ ବିୟୋଗ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ତୀବ୍ର ବିୟୋଗ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅଶୁଭତାକୁ ଦୂର କରିଦେଲା। ଏହି ଧ୍ୟାନ ମାଧ୍ୟମରେ ସେମାନେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ସଂଯୋଗ ପାଇଲେ, ଏବଂ ଏହି ଆନନ୍ଦ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅପମଙ୍ଗଳକୁ ହରି ନେଲା। ଏପରି ଭାବେ ସେମାନେ ନିଜ ଦେହ ଏବଂ ପ୍ରକୃତିର ଗୁଣ ମୂଳକ ବନ୍ଧନକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ଏକତା ଅନୁଭବ କଲେ। ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ୍ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ, "ହେ ମୁନି, ଏହି ବ୍ରଜ ନାରୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନିଜ ପ୍ରେମିକ ଭାବରେ ଜାଣିଥିଲେ, ବ୍ରହ୍ମ ଭାବରେ ନୁହେଁ। ତେବେ କିପରି ସେମାନଙ୍କର ଗୁଣମୟ ପ୍ରବାହ ବନ୍ଦ ହେଲା?" ଶୁକଦେବ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ଏହା ପୂର୍ବରୁ କୁହାଯାଇଛି—ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟ ଶିଶୁପାଳ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଇଲା, ଯଦି ଶତ୍ରୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରେ, ତେବେ ପ୍ରେମରେ ଲୀନ ଥିବା ଏମାନେ କିପରି ମୁକ୍ତି ପାଇବେ ନାହିଁ? ଭଗବାନ୍ ଲୋକମାନଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ନିଜେ ଅବତରଣ କରନ୍ତି—ସେ ଅବିନାଶୀ, ଅପାର, ଗୁଣାତୀତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଗୁଣର ଆତ୍ମା। ଯେଉଁମାନେ ନିରନ୍ତର ଆସକ୍ତି, କ୍ରୋଧ, ଭୟ, ସ୍ନେହ, ଏକତା କିମ୍ବା ମିତ୍ରତା ହରିଙ୍କୁ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଉଁଥିରେ ଲୀନ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏହି କଥାରେ ଚମ୍ଭିତ ହେବା ଦରକାର ନାହିଁ, କାରଣ ଏହି ମୁକ୍ତି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଏ।" ଏଭଳି ଗୋପୀମାନେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ, ତେଣୁ ଭଗବାନ୍ ସ୍ନିଗ୍ଧ ହସି ସହିତ ମଧୁର କଥା କହି, ସେମାନଙ୍କ ମନକୁ ମୋହିତ କଲେ। "ହେ ଶୁଭାଗ୍ୟଶାଳିମାନେ, ତୁମେ ଭଲ ଅଛ କି? ବ୍ରଜରେ ସବୁ ଠିକ୍ ଅଛି କି? ଏଠାକୁ କିପାଇଁ ଆସିଛ? ଏହି ରାତି ଭୟଙ୍କର, ଅନେକ ହିଂସ୍ର ପ୍ରାଣୀ ଅଛନ୍ତି, ତେଣୁ ତୁମେ ଘରକୁ ଫେରିଯାଅ, ଏଠି ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତୁମର ମା, ବାପା, ପୁଅ, ଭାଇ, ସ୍ୱାମୀମାନେ ତୁମକୁ ଖୋଜୁଛନ୍ତି, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ। ତୁମେ ଏହି ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଅରଣ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତି, ଯମୁନା ତଟ ଦେଖିଛ, ଏବେ ବିଳମ୍ବ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ଘରକୁ ଫେରିଯାଅ, ତୁମର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ସେବା କର, ବଛା ଓ ପିଲାମାନେ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଖୁଆଅ।" "ହେତୁ ତୁମେ ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହ କର, ଏହା ସ୍ୱାଭାବିକ, କାରଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମୋତେ ଆକର୍ଷିତ ହୁଏ। ତଥାପି ନାରୀମାନଙ୍କର ପରମ ଧର୍ମ ହେଉଛି—ସ୍ୱାମୀ, ଆତ୍ମୀୟ, ଓ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ସେବା କରିବା। ଯଦି ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଦୁର୍ଚରିତ୍ର, ଅଶୁଭ, ବୃଦ୍ଧ, ମୂର୍ଖ, ରୋଗୀ କିମ୍ବା ଦରିଦ୍ର ମଧ୍ୟ ହେଉ, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଉନ୍ତି ନାହିଁ। ପତି ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷ ସହିତ ସଂଯୋଗ ନାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନ ଶ୍ରେୟସ୍, ବଡ଼ ଅପମାନ, ଦୁଃଖ, ଭୟ ଓ ସମସ୍ତଠାରେ ନିନ୍ଦିତ। ଶୁଣିବା, ଦେଖିବା, ଧ୍ୟାନ କିମ୍ବା ଗୀତ ମାଧ୍ୟମରେ ମୋପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—ଶରୀରିକ ସମୀପତା ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ। ତେଣୁ ଘରକୁ ଫେରିଯାଅ।" ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଏହି କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ଗୋପୀମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଆଶା ଭଙ୍ଗ ହେଲା, ଏବଂ ଗମ୍ଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଯିଲେ। ସେମାନେ ନିଜ ମୁହଁ ପଞ୍ଚି, ଶୁଷ୍କ ଓଠ ଶ୍ୱାସରେ ଫିକା ହୋଇଯିଥିଲା, ପାଦ ଦ୍ୱାରା ମାଟି ଚିହ୍ନ କରି, ଅଳଙ୍କାରର ରଙ୍ଗ ମିଶିଥିବା ଅଶ୍ରୁରେ ଅନ୍ତର ଭିଜିଗଲା। ସେମାନେ ନିର୍ବାକ୍ ହୋଇ ଦଢ଼ି ଦେଇ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲେ, ଚକ୍ଷୁ ଅଶ୍ରୁରେ ଭରିଗଲା, କଣ୍ଠ ଭାବେ ଆଟକିଗଲା, ଏବଂ କିଛି କଥା କହିଲେ। ଗୋପୀମାନେ କହିଲେ, "ହେ ପ୍ରିୟ, ଏପରି କଠୋର କଥା କହନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଆମେ ସବୁକିଛି ତ୍ୟାଗ କରି ଆପଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଛୁ। ଭକ୍ତଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଆପଣଙ୍କ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯେପରି ମୁକ୍ତି ଚାହୁଥିବାଙ୍କୁ ପରମ ପୁରୁଷ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଆପଣ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ଆମେ ଜାଣିଛୁ—ସ୍ତ୍ରୀର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସ୍ୱାମୀ, ପିଲା, ଆତ୍ମୀୟଙ୍କୁ ସେବା କରିବା। କିନ୍ତୁ, ଆପଣ ନିଜେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ପ୍ରିୟ, ମିତ୍ର, ଆତ୍ମା। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ନିଜ ପ୍ରେମ ଆପଣଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତି; ସ୍ୱାମୀ, ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାନ୍ତି। ତେଣୁ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଯେଉଁ ଆଶା ଧରିଛୁ, ତାହା କଟିଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଆମର ମନ ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚୋରାଯାଇଛି, ଘରକୁ ଫେରିପାରିବା ନୁହେଁ, କିଛି କରିପାରିବା ନୁହେଁ, ପାଦ ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ଛାଡ଼ି ଯିବାକୁ ଚାହୁନାହିଁ। ତେବେ ଆମେ କିପରି ଘରକୁ ଫେରିବା? କି କରିବା?" "ହେ ପ୍ରିୟ, ଆପଣଙ୍କ ହସ, ଚାହା, ମଧୁର ଗୀତ ଆମ ହୃଦୟ ଅଗ୍ନିକୁ ଶାନ୍ତ କରେ। ଯଦି ଏହା ନ ମିଳିଲା, ବିୟୋଗ ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ଧ୍ୟାନରେ ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ପାଉଥିବା ଆଶାରେ ଏହି ଦେହ ତ୍ୟାଗିଦେବା। ଆପଣଙ୍କ ଚରଣ ଛୁଇବା ସୁଯୋଗ ଯେଉଁ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କ୍ଷଣମାତ୍ର ପାଇଁ ମିଳିଥିଲା, ତାହା ପରେ ଆମେ ଅନ୍ୟ କାହା ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ି ଦେଇପାରିଲୁ ନାହିଁ।