ବ୍ରଜର ନାରୀମାନେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ହୃଦୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ରସମୟ ବାଂଶୀ ଶବ୍ଦରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ସେହି ସ୍ନେହ ଆସ୍ଥାର ଅଭିବୃଦ୍ଧି କରୁଥିବା ଗୀତ ଶୁଣି, ଏକା ଏକା ଭାବେ, ଅନ୍ୟେଁ ଅନ୍ୟେଁ ଦେଖିନଥିବାରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଚାଲିଆସିଲେ—ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର କୁଣ୍ଡଳ ଦୁଲୁଥିଲା। କେହି ଗୋମୁହଁ ଦୋହାର କାମ ମଧ୍ୟରେ ଛାଡ଼ି ଦେଇ, ଉତ୍ସୁକତାରେ ଚାଲିଯାଇଥିଲେ; କେହି ଦୁଧ ଚୁଲିଆରେ ରଖି ଦେଇ, ଶିଶୁମାନେ ଭୋଜନ ନପାଇ ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ। କେହି ଭୋଜନ ପକାଇବା କାମ ଛାଡ଼ି, କେହି ଶିଶୁମାନେ ଖୁଆଉଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, କେହି ପତିଙ୍କ ସେବା କରୁଥିବା ସମୟରେ ଖାଇବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିନଥିବାବେଳେ ଯାଇପଡ଼ିଥିଲେ। କେହି ଶରୀରରେ ଅଙ୍ଗରାଗ ଲଗାଉଥିବା, କେହି ଚକ୍ଷୁରେ କଜଳ ଦେଉଥିବା ବେଳେ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ବିକୃତ ଅବସ୍ଥାରେ, ସେମାନେ ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଦୌଡ଼ିଆସିଲେ। ପତି, ପିତା, ଭାଇ, ଓ ଆନ୍ୟାତ୍ମୀୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରୋକିବା ଚେଷ୍ଟା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୃଦୟ ଚୋରାଯାଇଥିବାରୁ ସେମାନେ ରୁକିପାରିଲେ ନାହିଁ। କେତେକ ଗୋପୀ ଘର ଛାଡ଼ିଯିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ, ଘରେ ରୁହି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚିନ୍ତାରେ ମଗ୍ନ ହୋଇ, ଚକ୍ଷୁ ବନ୍ଦ କରି ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଦୁଃଖ, ବିୟୋଗ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥିଲା; ଏହି ତୀବ୍ର ଦୁଃଖ ସମସ୍ତ ଅଶୁଭତାକୁ ଧୋଇଦେଲା। ଧ୍ୟାନ ମାଧ୍ୟମରେ ସେମାନେ ଅଚ୍ୟୁତ ପ୍ରଭୁ ସହ ଏକତ୍ୱ ଅନୁଭବ କଲେ, ଏହି ଆନନ୍ଦରେ ସମସ୍ତ ଅପମଙ୍ଗଳ ଦୂର ହେଲା। ପରମାତ୍ମା ସହ ଏକତ୍ୱ ଲାଗିବା ସହିତ, କାମ, ରଜ, ତମ ମୂଳ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି, ବନ୍ଧନ ତୁରନ୍ତ ଭଙ୍ଗ ହେଲା। ଏଠିରେ ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ ପଚାରିଲେ, "ମୁନିବର, ଏହି ବ୍ରଜ ନାରୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପରମ ପ୍ରିୟ ଭାବେ ଜାଣିଥିଲେ, ବ୍ରହ୍ମ ଭାବେ ନୁହେଁ। ତେବେ ଗୁଣ ଭିତ୍ତିକ ଚିତ୍ତ ଥିଲେ କିପରି ଗୁଣ ଧାରା ବନ୍ଧ ହେଲା?" ତାହାର ଉତ୍ତରରେ ଶୁକଦେବ କହିଲେ, "ଏହି କଥା ପୂର୍ବରୁ କୁହାଯାଇଛି—ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟ ଶିଶୁପାଳ ମଧ୍ୟ ପରିଶୁଦ୍ଧି ଲାଭ କଲେ; ଯେଉଁଠାରେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରୁଥିବା ଲୋକ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ, ତେବେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିବାମାନେ କିପରି ମୁକ୍ତି ନ ପାଇବେ?" "ଲୋକଙ୍କ ମହାମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ହେ ରାଜନ, ଅବିନାଶୀ, ଅପାର, ଗୁଣାତୀତ, ତଥା ସମସ୍ତ ଗୁଣର ଆତ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ଭଗବାନ୍ ଅବତରଣ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ନିରନ୍ତର ଆସକ୍ତି, ରୋଷ, ଭୟ, ସ୍ନେହ, ଏକତା, ବା ମିତ୍ରତା ହରିଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନ୍ତେ ତାଙ୍କରେ ଏକତ୍ୱ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହିଥିରେ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ନାହିଁ; କ୍ରୁପା କରି, ଅଜନ୍ମା, ସମସ୍ତ ଯୋଗୀଶ୍ୱରଙ୍କ ନାଥ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ମୁକ୍ତି ଲାଭ ହୁଏ।" ଏପରେ, ଗୋପୀମାନେ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ସ୍ୱୟଂ ଭଗବାନ୍ ମଧୁର ବାକ୍ୟରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କଲେ। "ସ୍ବାଗତ, ହେ ସଉଭାଗ୍ୟଶାଳିମାନେ! ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ? ବ୍ରଜରେ ସବୁ ଭଲ ତୋ? କାହିଁକି ଆସିଛ? ଏହି ରାତି ଭୟଙ୍କର, ଅନେକ ଦୁଷ୍ଟ ପଶୁ ଥାଏ। ତୁମେ ଘରକୁ ଫେରିଯାଅ, ଏଠାରେ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।" "ତୁମର ମା, ବାପା, ପୁଅ, ଭାଇ, ପତି ତୁମେଠାରେ ନାହାଁତୁ ବୋଲି ଖୋଜୁଛନ୍ତି; ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଏହି ଚନ୍ଦ୍ରାଲୋକରେ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଅରଣ୍ୟ, ଯମୁନା ପାର୍ଶ୍ୱରେ ମନୋହର ପବନ ଦେଖିଲା। ଏବେ ଦେରି କରନ୍ତୁ ନାହିଁ—ଘରକୁ ଯାଅ, ପତିଙ୍କୁ ସେବା କର, ବଛା ଓ ଶିଶୁମାନେ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି—ତାଙ୍କୁ ଖୁଆଅ, ଦୁଧ ଦିଅ।" "ନହେଲେ, ତୁମେ ଆମ ପ୍ରତି ଗାଢ଼ ସ୍ନେହବଶତଃ ଆସିଛ, ଏହା ସ୍ବାଭାବିକ; ସମସ୍ତ ଜୀବ ମୋତେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୁଏ। ନାରୀମାନଙ୍କର ପରମ ଧର୍ମ ହେଉଛି, ପତିଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହ କର୍ମ କରିବା, ପରିଜନମାନେ ଓ ଶିଶୁମାନେ ଦେଖାଶୁଣା କରିବା। ଯଦିଓ ପତି ଦୁଷ୍ଟ, ଅଶୁଭ, ବୃଦ୍ଧ, ମୂଢ଼, ରୋଗୀ ବା ଗରିବ ହେଉଥିବେ, ନାରୀ ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମ ଚାହାନ୍ତି ସେମାନେ ପତିଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।" "ସଦ୍ନାରୀଙ୍କୁ ପତି ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷ ସହ ସଂଗ ନ ଆଣିବା ଉଚିତ୍; ଏହା କୌଣସି ସ୍ୱର୍ଗ ଦେଇନଥାଏ, କେବଳ ଅପମାନ, ଦୁଃଖ, ଭୟ ଓ ନିନ୍ଦା ମିଳେ। ଶୁଣିବା, ଦେଖିବା, ଧ୍ୟାନ କିମ୍ବା କୀର୍ତନ କରିବାରେ ଭକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—ଦୂରାତ୍ମୀୟ ସଂଗ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ; ତେଣୁ ଘରକୁ ଫେରିଯାଅ।" ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଏହି କଠୋର ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ଗୋପୀମାନେ ଆଶା ଭଂଗ ହୋଇ ଦୁଃଖରେ ଅତିଭାରିତ ହୋଇପଡ଼ିଲେ। ତାଙ୍କର ମୁହଁ ମୁଝାଇଗଲା, ଶୁଷ୍କ ଓଠ ନିଶ୍ୱାସରେ ମାନ୍ଦିଗଲା; ତଳେ ଚକ୍ଷୁ ତଳେ ଅଂଶୁ ଲୁହରେ ମିଶି, ହୃଦୟ ଭାରି ହୋଇ ନିର୍ବାକ ହୋଇ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲେ। କୃଷ୍ଣ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶାରେ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଅଂଶୁରେ ଭିଜିଗଲା, କଣ୍ଠ ଭାବେ ଅଟକିଆସିଲା, ତେବେ ସେମାନେ କିଛି କଥା କହିପାରିଲେ। ଗୋପୀମାନେ କହିଲେ, "ଏପରି କଠୋର କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ପ୍ରଭୁ! ଆମେ ସମସ୍ତ କିଛି ଛାଡ଼ି, ତୁମ ଚରଣକୁ ଆସିଛୁ। ଭକ୍ତଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଯଥା ମୁକ୍ତିକାମୀଙ୍କୁ ପରମେଶ୍ୱର ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ତେଣୁ ଆମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବେନି।" "ତୁମେ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ନାରୀଙ୍କ ଧର୍ମ ପତି, ସନ୍ତାନ, ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ସେବା କରିବା ବୋଲି କହିଛ; ଏହା ଠିକ୍। କିନ୍ତୁ, ଧର୍ମର ଶିକ୍ଷକ ଭାବେ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ପ୍ରିୟ, ବନ୍ଧୁ ଓ ଆତ୍ମା ତୁମେ ଅଟୁଟ।" "ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ ତୁମେ ଅନନ୍ୟ ପ୍ରେମରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି; ପତି, ପୁଅ, ଆଦି ଦୁଃଖ ଦେଉଥିଲେ କଣ ଉପକାର? ତେଣୁ, ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ଆମ ଆଶା ଭଙ୍ଗ କରିନାହଁ।" "ତୁମେ ଆମ ହୃଦୟ ଚୋରିନେଇଛ; ଏହି ଶରୀର ଘରକୁ ଫେରିଯିବା ନୁହେଁ, ହାତ କାମ କରେନାହିଁ, ପାଦ ତୁମ ପାଦ ଛାଡ଼ିଯିବାକୁ ଚାହେନାହିଁ। ଏବେ କିପରି ଘରକୁ ଯିବୁ?" "ହେ ପ୍ରିୟ, ତୁମ ଅଂଠିର ଅମୃତ ରସ, ତୁମ ହାସି, ଦୃଷ୍ଟି, ମଧୁର ଗୀତ ଆମ ହୃଦୟ ଅଗ୍ନିକୁ ଶାନ୍ତ କର; ନହେଲେ, ବିୟୋଗ ଅଗ୍ନିରେ ଦହି, ଧ୍ୟାନରେ ତୁମ ପାଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବୁ।" "ତୁମ ପଦପଦ୍ମର ସ୍ପର୍ଶ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ଷଣ ପାଇଁ ମିଳେନାହିଁ; ଏହି ମାଧୁର୍ୟ ଆମକୁ ଏମିତି ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ କରିଦେଇଛି ଯେ, ଅନ୍ୟ କାହା ସାମ୍ନାରେ ଦାଁଡ଼ିପାରୁନାହିଁ।