ଏକ ଦିନ, ଏକ ଉତ୍କଳ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ରଷ୍ଟା ପ୍ରଭୁ ଏବଂ ତାଙ୍କର ମିତ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଲୋଚନା ହେଉଛି। ପ୍ରଭୁ କହିଲେ, “ହେ ଉତ୍କଳ, ତୁମେ ଏବଂ ମୁଁ ଦୁଇଜଣ ହଂସ, ମନର ସରୋବରରେ ଜଣେ ମିତ୍ର ଭାବରେ ଅନେକ ଦିନ ଏକାଠି ରହିଥିଲୁ। ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଆମେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବାକୁ ପଡ଼ିନଥିଲୁ। କିନ୍ତୁ ଏକ ଦିନ ତୁମେ ମୁଁକୁ ଛାଡ଼ି, ଏ ଭୂମିକୁ ଆସିଲା, ଏବଂ ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ମନ ନିଏ। ତୁମେ ଏକ ନାରୀ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ସ୍ଥାନ ଦେଖିଲା।” “ସେଠାରେ ପାଞ୍ଚଟି ଉଦ୍ୟାନ, ନଉଟି ଦ୍ୱାର, ଏକ ରକ୍ଷକ, ତିନିଟି କୋଠା, ଛଅଟି ପରିବାର, ପାଞ୍ଚଟି ବଜାର, ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକୃତି ରହିଛି—ଏହା ନାରୀର ନିବାସ। ପାଞ୍ଚଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ହେଉଛି ସେଠାରେ ଆନନ୍ଦ; ନଉଟି ଦ୍ୱାର ହେଉଛି ଜୀବନ ର ସଂଚାଳନା; ତିନିଟି କୋଠା ହେଉଛି ଜ୍ୱଳନ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ; ପରିବାର ହେଉଛି ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ଏକତା। ବଜାର ହେଉଛି କାର୍ଯ୍ୟର ଶକ୍ତି; ପ୍ରକୃତି ଅବିନାଶୀ; ଏଠି ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ପ୍ରବେଶ କରିଛି, ସେ ଏହାକୁ ଜାଣିନାହିଁ। ଏଠାରେ ତୁମେ ରାମଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆନନ୍ଦ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରି, ତୁମର ମନ ଏବଂ ଶ୍ରବଣ ହରାଇ ଦେଲା। ଏହି ସଂସ୍ପର୍ଶ ଦ୍ୱାରା, ହେ ମହାଶୟ, ତୁମେ ଏପରି ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥାକୁ ଆସିଗଲା।” “ତୁମେ ନୁହଁ ଦିବର୍ଭାର କନ୍ୟା, ଏ ନାୟକ ତୁମର ସଖା ନୁହଁ; ତୁମେ ପୁରଞ୍ଜନୀର ନାତି ନୁହଁ, ଯାହା ନବମ ଦ୍ୱାରରେ ତୁମକୁ ବନ୍ଧି ରଖିଥିଲା। ଏହା ମୋର ମାୟା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ପୁରୁଷ ଏବଂ ନାରୀକୁ ସତ୍ୟ ଭାବିଛ; ଏଉଁ ଦୁଇଜଣ ସତ୍ୟ ନୁହଁ, ହଂସ ଦୁଇଜଣ ଆମ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ପଥ ଦେଖିଥିଲେ। ମୁଁ ହେଉଛି ତୁମେ, ଏବଂ ତୁମେ ମୁଁ ନୁହଁ; ତୁମେ ମୁଁ ହେଉଛ, ଏହା ବୁଝ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଆମ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଦୋଷ ଦେଖିନାହିଁ। ଏକ ମନିଷ୍ୟ ନିଜକୁ ଏକା ଦେଖେ, କିନ୍ତୁ ଆଇନାରେ ଦୁଇ ଭାବେ; ଏପରି ଆମ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଭାବ।" “ଏପରି ହଂସ ମନର ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରତିସ୍ଥାପିତ କରି, ନିଜ ଅବସ୍ଥାକୁ ଫେରିଗଲା; ଏହି ସଂଶୋଧନ ଦ୍ୱାରା, ତାଙ୍କର ହରାଇ ଯାଇଥିବା ସ୍ମୃତି ପୁନଃ ମିଳିଲା। ଏହି କଥାକୁ ମୁଁ ଆତ୍ମନୁଷ୍ଠାନ ଭାବେ, ଅପରୋକ୍ଷ ଭାବରେ ବ୍ୟଖ୍ୟା କରିଛି, କାରଣ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପ୍ରଭୁ ଅପରୋକ୍ଷ ଭାବରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।” ଏହି ଦିନରେ, ପ୍ରଭୁ ଶରଦ ଋତୁର ରାତି, ଯାସମିନ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ଦେଖି ନିଜ ଯୋଗମାୟା ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ। ଚନ୍ଦ୍ରମା, ତାରାମାନଙ୍କର ରାଜା, ନରମ କିରଣ ଦେଇ ଦକ୍ଷିଣ ଆକାଶକୁ ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ରଙ୍ଗିଦେଲା; ଏହି ଚନ୍ଦ୍ର ଦୀପ୍ତି ଦେଖି, ମନ ଶୁଧ୍ଧ ହେଇଗଲା, ଏକ ପ୍ରିୟଜନ ଦୀର୍ଘ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ପରେ ଆସିଛି ଭାବେ। ପ୍ରଭୁ ଚନ୍ଦ୍ରର ଅଖଣ୍ଡ ବୃତ୍ତ, ଦୀପ୍ତିମାନ ମକରାନ୍ତି ରଙ୍ଗରେ ଦେଖି, ଉଦ୍ଧାର ଗୋମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଅରଣ୍ୟ ଦେଖି, ଲାଗି ଚକ୍ଷୁ ନାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧୁର ଗୀତ ଗାଇଲେ। ସେ ଗୀତ ଶୁଣି, ଭାବରେ ମନ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ, ଭୃଜର ଗୋପିମାନେ ଏକାଠି ହେଇ, ଅନ୍ୟ ଏକାଠି ଭାବିନାହିଁ, ପ୍ରିୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କର କଣ ଦୁଲି ଥିଲା। କିଏ ଦୁଧ ଦୋହିବା ସମୟରେ ଛାଡ଼ି ଦେଲା, କିଏ ଚୁଳିରେ ଦୁଧ ରଖି ଛାଡ଼ି ଦେଲା, ଶିଶୁମାନେ ଖାଇନାହିଁ; କିଏ ଖାଇବା ଦେଉଥିବା ସମୟରେ ଛାଡ଼ି ଦେଲା; କିଏ ଶିଶୁକୁ ଖାଇବା ଦେଉଥିବା ସମୟରେ ଛାଡ଼ି ଦେଲା; କିଏ ପତିଙ୍କୁ ଖାଇବା ଦେଉଥିବା ସମୟରେ ଛାଡ଼ି ଦେଲା। କିଏ ଅଂଜନ ଲଗାଉଥିବା, କିଏ ଶୁଦ୍ଧ ହେଉଥିବା, କିଏ ଚକ୍ଷୁରେ ରଙ୍ଗ ଲଗାଉଥିବା, ପୋଷାକ ଏବଂ ଗହଣା ବିକୃତ, ଶୀଘ୍ର କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ପତି, ପିତା, ଭାଇ, ଆତ୍ମୀୟମାନେ ବାଧା ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ହୃଦୟ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚୋରାଯାଇଥିବାରୁ, ଗୋପିମାନେ ବାଧା ଦେଖିଲେ ନାହିଁ, ମନ ମୋହିତ ହୋଇଗଲା। କିଏ ଗୋପି ଘର ଛାଡ଼ି ପାରିଲେ ନାହିଁ, ଘର ଭିତରେ ରହିଗଲେ; ମନରେ କୃଷ୍ଣ ଚିନ୍ତା କରି, ନିଜ ଚକ୍ଷୁ ବନ୍ଦ କରି ଧ୍ୟାନ କଲେ। ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବାର ଅସହ୍ୟ ବେଦନା ଦ୍ୱାରା, ଏହି ଦୁଃଖ ତାଙ୍କର ଦୁଃସଂସ୍କାରକୁ ଦୂର କରିଦେଲା; ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଅଚ୍ୟୁତ ପ୍ରଭୁ ସହ ଏକତା ପାଇଲେ, ଏହି ଆନନ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଅପସ୍ତ ଦୂର ହେଲା। ପ୍ରଭୁ ସହ ଏକତା ପାଇବା ପରେ, ପ୍ରେମିକା ଭାବରେ ମଧ୍ୟ, ତୁରନ୍ତ ଏହି ତ୍ରିଗୁଣ ଶରୀର ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ବନ୍ଧନ ଭଙ୍ଗ ହେଲା। ପରିକ୍ଷିତ ରାଜା ପଚ୍ଛିଲେ: “ହେ ମୁନି, ଏହି ଭୃଜର ନାରୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରେମିକା ଭାବରେ ଜାଣିଥିଲେ, ବ୍ରହ୍ମ ଭାବରେ ନୁହଁ; ତେଣୁ ଗୁଣ ରେ ଲିନ ମନ ଥିଲାବେଳେ, ଏହି ମୂଳ ଅବରୋହ କିପରି ହେଲା?” ଶୁକଦେବ କହିଲେ: “ଏହି କଥା ଆଗରୁ କହିଛି—ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟ ଶିଶୁପାଳ ମଧ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଲା; ଯେଉଁ ଦ୍ୱେଷୀ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଇଲା, ତେଣୁ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିବା ଲୋକ ଅବଶ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଇବେ।" "ଲୋକଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ଅବିନାଶୀ, ଅପାର, ଗୁଣ ତୀର୍ଥ ଭଗବାନ ନିଜେ ଅବତରଣ କରନ୍ତି।" "ଯେଉଁମାନେ ଅନୁସ୍ଥାନ, କ୍ରୋଧ, ଭୟ, ପ୍ରେମ, ଏକତା, ମିତ୍ରତା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କରେ ଲିନ ହୋଇଯାନ୍ତି।" "ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣାକୁ ଆଶ୍ଚର୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ, କାରଣ ଏହି ମୁକ୍ତି କୃଷ୍ଣ, ଅଜନ୍ମ, ଯୋଗୀମାନଙ୍କର ନାୟକଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଛି।" "ଭୃଜର ନାରୀମାନେ ଆସିବାକୁ ଦେଖି, ପ୍ରଭୁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା, ମନ ମୋହିତ କରିବା ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ:" "‘ସ୍ବାଗତ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗ୍ୟବତୀ! ମୁଁ କଣ କରି ତୁମକୁ ଖୁସି କରିପାରିବି? ଭୃଜରେ ସବୁ ଠିକ୍ ଅଛି କି? ତୁମେ କିପାଇଁ ଆସିଛ?" "ଏହି ରାତି ଭୟଙ୍କର, ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଚରିଛନ୍ତି; ଭୃଜକୁ ଫେରିଯାଉ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଟିନାରୀ, ଏଠି ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ।" "ତୁମର ମା, ବାପା, ପୁଅ, ଭାଇ, ପତି ତୁମକୁ ଖୋଜୁଛନ୍ତି, ମିଳିପାରୁନାହିଁ; ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଚିନ୍ତିତ ହେଉନାହିଁ।