ମୋ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ, ତୁମେ କି ମୋତେ ଚିହ୍ନିପାରୁଛ? ଏକ ସମୟରେ ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଅଜଣା ସାଙ୍ଗ ଭାବରେ ଏକାସାଥିରେ ଥିଲୁ। ତୁମେ ମୋତେ ଛାଡ଼ି, ଭୂମିରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନ ଖୋଜିବାକୁ ଗଲା, ଏହି ପୃଥିବୀର ସୁଖରେ ଲୀନ ହେଲା। ମୁଁ ଏହି କଥା ମନେ ପକାଏ, ଆମେ ଦୁଇଜଣ ହଂସ, ମନସ୍ସରୋବରରେ ବସୁଥିବା ମିତ୍ର, ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଆମେ କେବେ ଅଲଗା ହେବାକୁ ପଡ଼ିନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଏକ ଦିନ ତୁମେ ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦେଲ, ମୋ ପ୍ରିୟ ସାଙ୍ଗ, ଏବଂ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଲୋକିକ ମନ ନେଇ ଆସିଗଲ। ତୁମେ ଘୁରିଘୁରି ଚାଲିଲ, ଏବଂ ଏକ ନାରୀ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନ ଦେଖିଲ। ସେଠାରେ ଥିଲା ପାଞ୍ଚଟି ବାଗିଚା, ନଅଟି ଦ୍ୱାର, ଗୋଟିଏ ରକ୍ଷକ, ତିନିଟି ଘର, ଛଅଟି ପରିବାର, ପାଞ୍ଚଟି ବଜାର, ଏବଂ ପାଞ୍ଚପ୍ରକାର ପ୍ରକୃତି—ଏହି ହେଉଛି ନାରୀଙ୍କ ନିବାସ। ପାଞ୍ଚଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବିଷୟ ହେଉଛି ସେଠାର ସୁଖ, ନଅଟି ଦ୍ୱାର ହେଉଛି ଜୀବନ ରାସ୍ତା, ଆହାର ଓ ଜଠରାଗ୍ନି ହେଉଛି ଘର ଭିତର, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ପରିବାର। ବଜାର ହେଉଛି କ୍ରିୟାଶକ୍ତି, ପ୍ରକୃତି ଅବିନାଶୀ, ଏଠିର ଶକ୍ତିର ଏକ ନାଥ ଅଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେ ନିଜକୁ ଚିହ୍ନି ପାରିନାହାନ୍ତି। ଏଠି ତୁମେ ରାମଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ମନ ହରାଇଲ, ଆନନ୍ଦ କଲ, ମନ ଓ ଶ୍ରବଣ ଭୁଲିଗଲ। ଏହି ସଂସ୍ପର୍ଶ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଏପରି ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଲ। ତୁମେ କୌଣସି ବିଦର୍ଭା କନ୍ୟା ନୁହଁ, ଏହି ବୀର ତୁମର ବନ୍ଧୁ ନୁହଁ, ତୁମେ ପୁରଞ୍ଜନୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ନୁହଁ, ଯିଏ ନବମ ଦ୍ୱାରରେ ବନ୍ଧିଥିଲେ। ଏହା ସବୁ ମୋ ମାୟା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ପୁରୁଷ ଓ ସତୀନାରୀକୁ ସତ୍ୟ ଭାବୁଛ, କିନ୍ତୁ ଏହା ସତ୍ୟ ନୁହଁ, ଯେପରି ଦୁଇ ହଂସ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଗତିକୁ ଦେଖିଥାନ୍ତି। ମୁଁ ତୁମେ, ଏବଂ ତୁମେ ମୁଁ ଭିନ୍ନ ନୁହଁ—ଏହି କଥା ବୁଝ, ବନ୍ଧୁ; ପ୍ରଜ୍ଞାନୀମାନେ ଆମେ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରେ କେବେ ଅନ୍ତର ଦେଖନ୍ତିନାହିଁ। ଯେପରି ଜଣେ ଲୋକ ନିଜକୁ ଏକା, ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇ ଦେଖେ—ଏକ ଆତ୍ମଦୃଷ୍ଟିରେ, ଏକ ଆଇନାରେ—ଏଭଳି ଆମର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ସ୍ୱଭାବ। ଏହିପରି, ମନର ହଂସ ହଂସ ଦ୍ୱାରା ଜାଗ୍ରତ ହେଇ, ନିଜ ସ୍ଥିତିକୁ ପୁଣି ପାଇଲା; ଏହି ନିର୍ଦେଶନା ଦ୍ୱାରା ସେ ନିଜର ଭୁଲିଯାଇଥିବା ସ୍ମୃତିକୁ ପୁଣି ମିଳାଇଲା। ହେ ବର୍ହିଷ୍ମତ, ଏହି ଉପମା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଭାବରେ, ଅପରୋକ୍ଷ ଭାବରେ ଦିଆଯାଇଛି; କାରଣ, ପ୍ରଭୁ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସେ ଅପରୋକ୍ଷ ଭାବକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଖନ୍ତି। ଏହିପରି, ଏକ ଶରତ୍କାଳୀନ ରାତିରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଚମେଳି ଫୁଲ ଖିଲିଛି, ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର ଯୋଗମାୟା ଦ୍ୱାରା ଲୀଳା କରିବାକୁ ଚାହିଲେ। ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ, ତାରାମଣ୍ଡଳର ରାଜା, ମୃଦୁ କିରଣ ଦେଇ ପୂର୍ବ ଆକାଶକୁ ରକ୍ତିମ କରି, ଉଦୟ ହେଲେ; ସେ ଭଳି ଜଣେ ପ୍ରିୟା ଦୀର୍ଘ ଅନୁପସ୍ଥିତି ପରେ ଆସିଥିବା ପରି, ଧର୍ମଜନଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ପବିତ୍ର କଲେ। ଚନ୍ଦ୍ରମାର ଅଖଣ୍ଡ ମଣ୍ଡଳ, ପଦ୍ମମୁଖୀ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ମୁହଁ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, କେସରର ଛାୟାରେ ନୂତନ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଏବଂ ଅରଣ୍ୟ ମୃଦୁ ବଛାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ—ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ପ୍ରଭୁ ରମଣୀମାନେ ପାଇଁ ମଧୁର ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଗୀତ ଗାଇଲେ। ସେଇ ଗୀତ ଶୁଣି, ଯାହା ପ୍ରେମର ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ବଢ଼ାଇଥିଲା, ଭ୍ରଜର ନାରୀମାନେ ଯାହାଙ୍କର ମନ କୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା, ଏକାଏକି ଏକାଏକି ଅନ୍ୟ ନାଦେଖା ଭାବେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଗଲେ, ତାଙ୍କର କୁଣ୍ଡଳ ଝୁଲିଯାଉଥିଲା। କେହି ଦୁଧ ଦୋହନ କରୁଥିବା ବେଳେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, କେହି ଚୁଲି ଉପରେ ଦୁଧ ରଖି ଶିଶୁକୁ ଖୁଆଇବାକୁ ଭୁଲିଗଲେ। କେହି ଖାଇବା ଦେଉଥିବା ବେଳେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, କେହି ଶିଶୁକୁ ଖୁଆଇବା ବେଳେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, କେହି ପତିଙ୍କ ସେବା କରୁଥିବା ବେଳେ ତାହାକୁ ଅସମାପ୍ତ ରଖି ଛାଡ଼ିଦେଲେ। କେହି ଆଞ୍ଜନ ଲାଗୁଥିବା ବେଳେ, କେହି ଶୌଚ କରୁଥିବା ବେଳେ, କେହି ଚକ୍ଷୁରେ ଅଲତା ପକାଉଥିବା ବେଳେ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଗହଣା ଅସ୍ଥିର ଅବସ୍ଥାରେ ଦୌଡ଼ି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ପତି, ପିତା, ଭାଇ, ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ବାଞ୍ଚିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚୋରାଯାଇଥିଲା, ତେଣୁ କେହି ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ମନୋହର ଭାବରେ ଆସିଗଲେ। କେତେକ ଗୋପୀ ଘର ଛାଡ଼ି ପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ଘରେ ରହିଲେ; କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ହୋଇ, ଚକ୍ଷୁ ମୁଦି ଧ୍ୟାନ କଲେ। ପ୍ରିୟଙ୍କ ଦୂରତାର ଅସହ୍ୟ ବେଦନାରେ ଦୁଃଖିତ, ସେମାନଙ୍କର ତୀବ୍ର ଯନ୍ତ୍ରଣା ସମସ୍ତ ଅପଶୁଭକୁ ଦୂର କଲା; ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଏକତା ପାଇଲେ, ଏହି ଆନନ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଅପମଙ୍ଗଳ ଦୂରିଗଲା। ଏହିପରି, ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଏକତା ପାଇ, ଏକ ପ୍ରେମିକୀର ଭାବରେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ସରିରୀକ ଗୁଣର ବନ୍ଧନକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ବନ୍ଧନ ତୁରନ୍ତ ଭଙ୍ଗ ହେଲା। ତାପରେ ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ ପଚାରିଲେ, “ହେ ମୁନି, ଭ୍ରଜର ଯୁବତୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପରମ ପ୍ରେମିକ ଭାବେ ଜାଣୁଥିଲେ, ବ୍ରହ୍ମ ଭାବେ ନୁହଁ; ତେବେ, ଗୁଣରେ ଲୀନ ମନ ଥିବା ସେମାନେ କିପରି ଗୁଣର ଧାରା ରୋକିପାରିଲେ?” ଶୁକଦେବ କହିଲେ, “ଏହା ପୂର୍ବରୁ କହିଯାଇଛି—ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟ ଶିଶୁପାଳ ମଧ୍ୟ ପରିଶୁଦ୍ଧି ପାଇଲେ; ଯେଉଁଠାରେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ଘୃଣା କରୁଥିବା ଲୋକ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିଲେ, ତେଉଁଠି ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତ ଅବଶ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଇବେ। ଲୋକମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ଅଜନ୍ମା, ଅପରିମିତ, ଗୁଣାତୀତ, ତଥା ସମସ୍ତ ଗୁଣର ଆତ୍ମା, ସେଇ ପରମେଶ୍ୱର ଉଦ୍ଭବ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ନିରନ୍ତର କାମ, କ୍ରୋଧ, ଭୟ, ସ୍ନେହ, ଏକତା କିମ୍ବା ମିତ୍ରତ୍ୱ ହରିଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କରେ ଏକତା ପାଇଥାନ୍ତି। ତେଣୁ, ଏହାକୁ ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ମାନିବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ; କାରଣ, ଏହି ମୁକ୍ତି କୃଷ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଯୋଗୀମାନଙ୍କର ନାଥ, ଅଜନ୍ମା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ। ଏପରି, ଭ୍ରଜର ଯୁବତୀମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିବାକୁ ଦେଖି, ପ୍ରଭୁ—ବାଣୀରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, ତାଙ୍କର ମନକୁ ମୋହିତ କଲେ। ଭଗବାନ କହିଲେ, “ସ୍୵ାଗତ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଭାଗ୍ୟଶାଳୀମାନେ! ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ କଣ କରିପାରିବି? ଭ୍ରଜରେ ସବୁ ଭଲ ତ?