ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ଯୋଗୀ ଅବିରତ ଯୋଗାଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଶରୀରକୁ ଦୀର୍ଘାୟୁ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ଦେହ ଉପରେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସେଉଁଠାରେ ଯୋଗକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ମୋତେ ଅର୍ପିତ ହେବା ଉଚିତ୍। ଯେଉଁ ଯୋଗୀ ମୋତେ ଆଶ୍ରୟ କରି ଏହି ଯୋଗ ପଥରେ ଚାଲିଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ବାଧାରୁ ଅକ୍ଷୁବ୍ଧ ରହିଥାଏ, କୌଣସି ଆସକ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ନିଜ ଆନନ୍ଦରେ ବିହାର କରିଥାଏ। ଏହି ସମୟରେ, ଏକ ପ୍ରିୟା ନାରୀ, ଯିଏ ଜାଣିନଥିଲେ ଯେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟତମ ଏହି ଲୋକରୁ ବିଦାୟ ନେଇଛନ୍ତି, ସେ ପୂର୍ବବତ୍ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ବସିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ସେ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କ ଚରଣରେ ଏହି ସ୍ନିଗ୍ଧତା ଅନୁଭବ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହୃଦୟରେ ବସିଗଲେ, ମାନେ ଏକ ମୃଗୀ ତାଙ୍କ ଦଳରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ ଯାଇଥିବା ପରି। ସେ ନିଜ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରୁଥିଲେ, ସହାୟ ଓ ବନ୍ଧୁ ବିହୀନ ଅବସ୍ଥାରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଶୋକ ଏପରି ଥିଲା ଯେ ତାଙ୍କ ଛାତି ଦବାଇ ଜଙ୍ଗଲରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଚିତ୍କାର କରିଥିଲେ। ସେ କହିଲେ, “ଉଠ, ଉଠ, ରାଜର୍ଷି! ଏହି ସମୁଦ୍ରବଳୟିତ ଭୂମିକୁ ତୁମେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍, କାରଣ ଏହା ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଅପପତ୍ରିତ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ଭୟ କରୁଛି।” ଏପରି ଶୋକ କରି, ସେ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ ପଛକୁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ; ତାଙ୍କର ଚରଣ ତଳେ ଢଳି ପଡି, ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଭାବେ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇଲେ। ସେ ଏକ କାଠର ଚିତା ତିଆରି କରି, ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ ଦେହକୁ ତାହାରେ ରଖି, ତାଙ୍କ ସହିତ ଅଗ୍ନିସ୍ନାନ କରିବା ପାଇଁ ମନ ନିଶ୍ଚିତ କଲେ ଓ ବିଳାପ କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ, ଏକ ପୂର୍ବତନ ବନ୍ଧୁ, ଏକ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜର ମୃଦୁ ବାଣୀରେ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ, “କିଏ ତୁମେ? କାହାର? ଏହି ଯିଏ ଶୋଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ନେଇ ତୁମେ କାହିଁକି ଶୋକ କରୁଛ? ମୋତେ ବନ୍ଧୁ ଭାବେ ଚିହ୍ନିପାରୁଛ କି? ଆମେ ପୂର୍ବେ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଘୁରିଥିଲୁ। ତୁମେ ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇଥିଲ, ଏହି ଭୂମିକ ଆସକ୍ତିରେ ଲିନ ହୋଇ। ତୁମେ ଏବଂ ମୁଁ ଦୁଇଜଣ ହଂସ, ମନସ୍ସରୋବରରେ ଥିଲୁ, ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି କେବେ ବିଚ୍ଛେଦ ହୋଇନଥିଲୁ। କିନ୍ତୁ ତୁମେ ମୋତେ ଛାଡ଼ି, ଭୂମିକୁ ଗଲା, ଏବଂ ଏକ ନାରୀ ନିର୍ମିତ ଗୃହ ଦେଖିଲା। ସେଠାରେ ଥିଲା ପାଞ୍ଚ ଉଦ୍ୟାନ, ନଉ ଦ୍ୱାର, ଏକ ପାଳକ, ତିନି ଗୃହ, ଛଅ ପରିବାର, ପାଞ୍ଚ ବଜାର ଏବଂ ପାଞ୍ଚପ୍ରକୃତିର ଏକ ନାରୀ ନିବାସ। ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବିଷୟ ହେଉଛି ଭୋଗ; ନଉ ଦ୍ୱାର ହେଉଛି ପ୍ରାଣ ଚାନେଲ୍; ଜଠରାଗ୍ନି ଓ ଖାଦ୍ୟ ହେଉଛି ଗୃହ; ପରିବାର ହେଉଛି ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ। ବଜାର ହେଉଛି କ୍ରିୟାଶକ୍ତି; ପ୍ରକୃତି ଅବିନାଶୀ; ଶକ୍ତିର ନାୟକ ଏଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି, କିନ୍ତୁ ନିଜକୁ ଚିହ୍ନିପାରୁନାହିଁ। ସେଠାରେ ତୁମେ, ରାମଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ଆନନ୍ଦିତ, ସ୍ମୃତି ଓ ଶ୍ରବଣ ହରାଇଥିଲ; ଏହି ସଙ୍ଗରୁ ତୁମେ ଏପରି ନିମ୍ନ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଲ। ତୁମେ କୌଣସି ଭିଦର୍ଭ ରାଜକୁମାରୀ ନୁହଁ, ଏ ନାୟକ ତୁମ ବନ୍ଧୁ ନୁହଁ; ତୁମେ ପୁରଞ୍ଜନୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ନୁହଁ, ଯିଏ ତୁମକୁ ନବମ ଦ୍ୱାରରେ ବନ୍ଧି ରଖିଥିଲେ। ଏହା ସବୁ ମୋର ମାୟା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ପୁରୁଷ ଓ ସଦ୍ବ୍ରତା ନାରୀକୁ ସତ୍ୟ ଭାବିଛ; ଏହି ଦୁଇଁଝଣ ଯଥାର୍ଥ ନୁହଁ, ଯେପରି ଦୁଇ ହଂସ ଆମ ଦୁହେଁଝଣଙ୍କ ଗତି ଦେଖିଥାନ୍ତି। ମୁଁ ତୁମେ, ତୁମେ ମୁଁ; ଆମେ ଦୁହେଁ ଅଲଗା ନୁହେଁ, ଏହି ଜାଣ, ବନ୍ଧୁ। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଆମ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଦୋଷ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେପରି ଜଣେ ନିଜକୁ ଏକ ଦେଖିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଆଇନାରେ ଦୁଇ ଦେଖିଥାଏ, ଏହିପରି ଆମ ଦୁହେଁଝଣଙ୍କ ଅନ୍ତସ୍ତତ୍ତ୍ୱ। ଏପରି ଭାବରେ ମନର ହଂସ, ଅନ୍ୟ ହଂସ ଦ୍ୱାରା ଜାଗୃତ ହୋଇ, ନିଜ ସ୍ଥିତିକୁ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା, ଏବଂ ଭ୍ରମ ଦୂର କରି ସ୍ମୃତି ଫେରାଇଲା। ଏହି ଉପମା ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଛି, କାରଣ ଭଗବାନ ଅଲକ୍ଷ୍ୟ ଉପାୟରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି। ଏହିପରି ଏକ ଅନ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟରେ, ଶରତ୍କାଳର ରାତିଗୁଡ଼ିକୁ ଫୁଲିଥିବା ଜାସ୍ମିନ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ଦେଖି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନିଜ ଯୋଗମାୟା ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବିହାର କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ। ସେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ରମା, ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ରାଜା, ମୃଦୁ କିରଣରେ ପୂର୍ବ ଆକାଶକୁ ରକ୍ତିମ ରଙ୍ଗରେ ରଞ୍ଜିତ କଲେ; ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ ଉଦୟ ହେଲେ, ଶୁଭ ହୃଦୟମାନେ ପବିତ୍ର ହେଲେ, ଯେପରି ଦୀର୍ଘ ବିଚ୍ଛେଦ ପରେ ପ୍ରିୟା ଦେଖାଦେଇଥାଏ। ଏହି ସମୟରେ, ଅଖଣ୍ଡ ଚନ୍ଦ୍ରବଦନ, କୁମୁଦ ମୁଖ ଭଳି, ନୂତନ କୁମ୍କୁମ ରଙ୍ଗରେ ରଞ୍ଜିତ, ଓ ଶିଶୁ ଗାୟମାନେ ମଣିଆ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଶୋଭା ପାଉଥିବା ଦେଖି, କୃଷ୍ଣ ମଧୁର ମୋହନୀ ସଂଗୀତ ଗାଇଲେ, ଯାହା ଚକ୍ଷୁଶୋଭା ଗୋପୀମାନେ ପାଇଁ ଆକର୍ଷଣିୟ ଥିଲା। ସେ ସଂଗୀତ ଶୁଣି, ଯାହା ମଧୁର ଭାବନାକୁ ବଢ଼ାଇଲା, ବ୍ରଜ ନାରୀମାନେ, ଯାହାଙ୍କ ମନ କୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ଚୋରାଯାଇଥିଲା, ଏକ ଏକ ହୋଇ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟତମ ଆଭା ଦେଉଥିଲେ। କେତେକ ଗୋପୀ ଦୁଧ ଦୋହନ କରୁଥିବା ବେଳେ ଅଧୂରା ଛାଡ଼ି ଦୌଡ଼ିଗଲେ; କେତେକ ଦୁଧ ଚୁଲିଉପରେ ରଖି ଛାଡ଼ି, ଶିଶୁମାନେ ଭୋଜନ ଦେଇପାରିଲେ ନାହିଁ। କେତେକ ସେବା ଛାଡ଼ି, କେତେକ ଶିଶୁମାନେ ଖୁଆଇ ଥିବା ବେଳେ ଛାଡ଼ି, କେତେକ ପତିଙ୍କ ସେବା ମଧ୍ୟରେ ଅଧୂରା ରହିଗଲେ। କେତେକ ଅଞ୍ଜନ ଲଗାଇଥିବା, କେତେକ ନିଜକୁ ପରିଷ୍କାର କରୁଥିବା, କେତେକ ଚକ୍ଷୁ ଶୃଙ୍ଗାର କରୁଥିବା, ଅଲଙ୍କାର ଓ ବସ୍ତ୍ର ଅସଜ୍ଜିତ ଅବସ୍ଥାରେ, ଦୌଡ଼ି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ଏହି ଗୋପୀମାନେ, ପତି, ପିତା, ଭାଇ, ବାନ୍ଧବମାନେ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚୋରାଯାଇଥିଲା, ତେଣୁ ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ। କେତେକ ଗୋପୀ ଘର ଛାଡ଼ିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ଘରେ ବସି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଭାବନାରେ ଲୀନ ହୋଇ, ଚକ୍ଷୁ ବନ୍ଦ କରି ଧ୍ୟାନ କରିଥିଲେ।