ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ଆମେ ଦେଖୁଛୁ ଯେ କିଛି ଲୋକ ଯୋଗଧ୍ୟାନର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ଓ କ୍ଷୋଭ ନିବାରଣ କରନ୍ତି, କେହି ତାଙ୍କର ଶରୀରକୁ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ସୁଦୃଢ଼ ଓ ନିଶ୍ଚଳ କରି ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି। କିଛି ଜନ ମନ୍ତ୍ର, ତପ, ଔଷଧ ଓ ଯୋଗ ପ୍ରଣାଳୀ ମାଧ୍ୟମରେ ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରଭାବ ଦୂର କରନ୍ତି। ଅନ୍ୟ ଅନେକେ ମୋତେ ଧ୍ୟାନ କରି, ମୋର ନାମଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଓ ଯୋଗୀ ମାର୍ଗ ଅନୁସରଣ କରି ଅଶୁଭ ଉପାଦାନ ଦୂର କରନ୍ତି। ଏପରି ଅନେକ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ଶରୀରକୁ ଦୀର୍ଘାୟୁ କିମ୍ବା ସୁସ୍ଥ କରିବା ଉଦ୍ୟମ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହାର ମୂଲ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହି ଶରୀର ଗଛର ଫଳ ଭଳି ଅନିତ୍ୟ। ଯଦି ଯୋଗାଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଶରୀର ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହେଉଥିବା ସତ୍ୱେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଏହାରେ ଆସ୍ଥା ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ବରଂ ଯୋଗ ତ୍ୟାଗ କରି ମୋରେ ନିଷ୍ଠା ଦେଉ। ଯୋଗୀ ଯଦି ମୋତେ ଆଶ୍ରୟ କରି ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତି, ସେ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ବିଘ୍ନରେ ଅଚଳ ରହନ୍ତି, କାମନା ରହିତ ହୋଇ ନିଜ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଏହି ଅନୁଭୂତିକୁ ବୁଝିବାକୁ, ଏକ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଦିଆଯାଇଛି—ଏକ ପ୍ରିୟା ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ପତି ବିଦାୟ ହୋଇଯାଉଛନ୍ତି, ସେ ଏହା ଜାଣିନଥିବାବେଳେ ପୂର୍ବପରି ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ସେ ପତିଙ୍କ ପାଦରେ ପ୍ରେମର ଉଷ୍ମା ଅନୁଭବ କରିପାରନାହାନ୍ତି, ତେଣୁ ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ବସିଥାନ୍ତି, ଏକ ହରିଏଇଯାଇଥିବା ମୃଗୀ ଭଳି। ସେ ନିଜ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଲୋକ ନଥିବା ବେଳେ ଅନୁଥାନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କାହାର ସାଥି ନଥିବା ବେଳେ ଅନେକ ଦୁଃଖରେ ଅଶ୍ରୁ ପ୍ରବାହ କରନ୍ତି। ସେ ଅନୁରୋଧ କରି କହିଲେ, “ଉଠ, ଉଠ, ରାଜା ଋଷି! ତୁମେ ଏହି ସମୁଦ୍ରବଳୟିତ ଭୂମିକୁ ରକ୍ଷା କର, ଯେଉଁଠାରେ ଚୋର ଓ ଅପପତ୍ର କ୍ଷତ୍ରିୟ ଭୟ ଦେଉଛନ୍ତି।” ଏଭଳି ଶୋକ କରି, ସେ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କ ପଦପଦ୍ମରେ ପଡି ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇଲେ। ପରେ ସେ ଏକ କାଠର ଚିତା ତିଆରି କରି, ପତିଙ୍କ ଦେହକୁ ତାହାରେ ରଖି, ନିଜେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହ ଜଳିବାକୁ ମନସ୍କାର କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ପୂର୍ବତନ ବନ୍ଧୁ, ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେଉଁଠାରେ ଆସି ମୃଦୁ କଥାରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ। ସେ ପଚାରିଲେ, “ତୁମେ କିଏ? କାହାର? ଏଠାରେ ଯିଏ ଶୁଇଛି, ସେ କିଏ? ତୁମେ ମୋତେ ପୂର୍ବରୁ ଜଣା ମିତ୍ର ଭାବେ ଚିହ୍ନିବା କରୁଛ କି? ତୁମେ ମୋ ସହିତ ମନୋସରୋବରରେ ହଂସ ଭାବେ ବହୁ ବର୍ଷ ରହିଥିଲ; ପରେ ତୁମେ ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଭୂଲୋକକୁ ଗଲ। ଏଠାରେ ଏକ ସ୍ତ୍ରୀ ତିଆରି କରିଥିବା ଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କଲ। ପାଞ୍ଚ ଉଦ୍ୟାନ, ନଉ ଦ୍ୱାର, ଏକ ରକ୍ଷକ, ତିନି କୋଠରୀ, ଛଅ ପରିବାର, ପାଞ୍ଚ ବଜାର ଓ ପାଞ୍ଚ ଭୂତ ମିଶି ଏହି ସ୍ତ୍ରୀର ନିବାସ ତିଆରି ହୋଇଛି। ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବିଷୟ ହେଉଛି ଏହାର ସୁଖ, ନଉ ଦ୍ୱାର ହେଉଛି ପ୍ରାଣର ଚ୍ୟାନେଲ, ଅନ୍ତର୍ଅଗ୍ନି ଓ ଖାଦ୍ୟ ହେଉଛି କୋଠରୀ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ପରିବାର, କାର୍ମିକ ଶକ୍ତି ବଜାର, ମୂଳ ପ୍ରକୃତି ଅବିନାଶୀ, ଏହି ଗୃହର ମାଲିକ ନିଜେ, ଯିଏ ଏଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି, କିନ୍ତୁ ଅନୁଭବ କରିନାହାନ୍ତି। ଏଠାରେ ତୁମେ ରାମାଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ମୁହଁ ହରାଇଲ, ସ୍ମୃତି ଓ ଶ୍ରବଣ ହରାଇଲ; ଏହାର ଫଳରେ ଏପରି ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରୁଛ। ତୁମେ ନ ହେଉଛ ପୁରଞ୍ଜନୀଙ୍କ ପତି, ନ ଏହି ବୀର ତୁମର ବନ୍ଧୁ; ଏହି ସବୁ ମୋର ମାୟା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀକୁ ସତ୍ୟ ଭାବିଛ। ଆମେ ଦୁଇ ହଂସ, ଏହି ଦୁଇ ଶରୀର ମାଧ୍ୟମରେ ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଆତ୍ମା। ମୁଁ ତୁମେ, ତୁମେ ମୁଁ; ଏହି ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଉପଲବ୍ଧ କର। ଜଣେ ଲୋକ ନିଜକୁ ଦୁଇ ଭାବେ ଦେଖିଥାଏ, ଏକ ଆଇନାରେ, ଏକ ନିଜ ଦୃଷ୍ଟିରେ; ଏହି ଭଳି ଆମ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃସ୍ୱଭାବ। ଏପରି ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି, ମନର ହଂସ ପୁନଃ ନିଜ ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା ଓ ଭ୍ରମ ଦୂର ହେଲା। ହେ ବର୍ହିଷ୍ମତ, ଏହି ଉପଖ୍ୟାନ ଦ୍ୱିତୀୟାର୍ଥରେ କୁହାଯାଇଛି, କାରଣ ପ୍ରଭୁ ଅପରୋକ୍ଷ ଉପାୟରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଏହିପରେ, ଏକ ନୂଆ ଦୃଶ୍ୟ ଆସେ। ଶରଦ୍ରାତ୍ରି ମାଳତୀ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ଭଗବାନ ତାଙ୍କ ଯୋଗମାୟା ଦ୍ୱାରା ଲୀଳା ଆସ୍ୱାଦନ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ। ଚନ୍ଦ୍ରମା, ତାରାମଣ୍ଡଳର ରାଜା, ମୃଦୁ କିରଣରେ ପୂର୍ବ ଆକାଶକୁ ରଙ୍ଗିଦେଲା; ତାଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ଦୟାଳୁ ହୃଦୟକୁ ପବିତ୍ର କଲା, ଦୀର୍ଘ ଅନୁପସ୍ଥିତି ପରେ ପ୍ରିୟଜନ ଦେଖିବା ଭଳି। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁଁହ ରାଜନୀଗନ୍ଧା ଫୁଲ ଭଳି ଚନ୍ଦ୍ରବଦନ, ନୂତନ କୁମ୍କୁମ ରେଙ୍ଗା ଛାୟାରେ ଚମକୁଛି, ଅରଣ୍ୟ ଶିଶୁ ଗାୟ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ସେ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଶ୍ରୀମତୀ ଗୋପୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଗୀତ ଗାଇଲେ। ଏହି ଗୀତ ଶୁଣି, ଯାହା ପ୍ରେମ ଆକାଂକ୍ଷା ବଢ଼ାଇଲା, ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଗୋପୀମାନେ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଅନୁଭବ କରିନଥିବା ଭାବରେ ସେଠାକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ କୃଷ୍ଣ ଦଢ଼ି ତାଳରେ ଦଣ୍ଡୁଳି ହେଉଥିଲେ। କେହି ଦୁଧ ବିଲୁଛନ୍ତି, ଛାଡ଼ି ଦେଇ ଦୌଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି; କିଛି ଦୁଧ ଚୁଲିରେ ରଖି ଛାଡ଼ି ଦେଉଛନ୍ତି, ଶିଶୁମାନେ ଖାଇନଥିଲେ ମଧ୍ୟ; କିଛି ଭୋଜନ ପରିବେଶନ କରି ଅଧୂରା ଛାଡ଼ି ଦେଉଛନ୍ତି; କିଛି ଶିଶୁଙ୍କୁ ଖୁଆଇ ଛାଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି; କିଛି ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ଶୃଙ୍ଗାର କରି ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବସ୍ଥାରେ ଦୌଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି। ଅନ୍ୟେ ଗୋପୀମାନେ ଜେଉଁମାନେ ଘର ଛାଡ଼ିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ଘରେ ବସି ମନରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିଲେ। ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଦେଖିବାର ଅସାଧ୍ୟ ବିୟୋଗ ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅଶୁଭ ଦୂର ହେଲା, ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ସହ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ହେଲା, ଏହି ଆନନ୍ଦରେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର ହେଲା। ଏହିପରି ଦେହ ଗୁଣମୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସହିତ ଏକତା ଲାଭ କରିଲେ, ଦେହର ବନ୍ଧନ ଏକକ୍ଷଣରେ ଛିଣ୍ଡିଗଲା। ଏଉଁପରି ଲୀଳା ଦେଖି, ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ ପଚାରିଲେ, “ହେ ମୁନି, ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପ୍ରେମିକ ଭାବେ ଜାଣୁଥିଲେ, ବ୍ରହ୍ମ ଭାବେ ନୁହେଁ; ତେବେ ତାଙ୍କ ମନ ଗୁଣ ଉପରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ସେମାନେ କିପରି ମୋକ୍ଷ ପାଇଲେ?