ଏହି ସଂସାରରେ ଅନେକ ଲୋକ ଅଜ୍ଞାନ, କାମନା ଓ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମୁହଁ ହୋଇ, ଉଚ୍ଚ-ନୀଚ୍ଚ ମାର୍ଗରେ ଚାଲି ଫେରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ନିଜର ସତ୍ୟ ଗନ୍ତବ୍ୟକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି। ଏପରି ଅବସ୍ଥା ଦେଖି, ଭଗବାନ୍ ହରି ଅତ୍ୟନ୍ତ କୃପାମୟ ହୋଇ, ଗୋପମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଶୁଦ୍ଧ ଧାମର ଦର୍ଶନ ଦେଲେ, ଯେଉଁଠି କୌଣସି ଅନ୍ଧକାର ନାହିଁ। ଏହି ଧାମ ହେଉଛି ସତ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଅନନ୍ତ—ଏହି ହେଉଛି ନିତ୍ୟ ଚିତ୍ରାଭା, ଯାହାକୁ ମୁନିମାନେ ଦେଖନ୍ତି, ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ ଓ ମନ ଏହି ଚିନ୍ତନାରେ ଲୀନ ହୁଏ। ତାଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ ନେଇଗଲେ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରସ୍ରବଣ ସରୋବରକୁ, ସେଠାରେ ସେମାନେ ନିମଜ୍ଜିତ ହେଲେ ଓ ପୁନର୍ବାର ଉଠିଲେ—ତେବେ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ବ୍ରହ୍ମ ଲୋକ, ଯେଉଁଠି ଏକଦା ଅକୃର ଗଲେଥିଲେ। ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ସ୍ଥାନ ଦେଖି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ହେଲେ ଓ ଚମତ୍କୃତ ହେଲେ; ସେଉଁଠି ସେମାନେ ଦେଖିଲେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଷ୍ଟୁତି ଓ ସ୍ତୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେଉଛନ୍ତି। ଏହିପରି ଉତ୍ତମ ଚର୍ଚ୍ଚା ପରେ, ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମାର୍ଧର ଏହି ଅଷ୍ଟାବିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହୁଏ। ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଦେଲେ: ଜ୍ଞାନ, ବିବେକ, ଶାସ୍ତ୍ର, ତପସ୍ୟା, ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଅନୁଭବ, ପାରମ୍ପରିକତା ଓ ତର୍କ—ଏହି ସମସ୍ତର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷରେ ଯେଉଁ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଅଛି, ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଅଛି। ଯେପରି ଗୋଲା (ସୁନା) ଦ୍ୱାରା ନିଜେ ଗଢ଼ା ସମସ୍ତ ଗହନାରେ ସୁନା ବ୍ୟାପିଥାଏ, ସେପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ବିଭିନ୍ନ ଉପାଧି ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାପିତ। ହେ ପ୍ରିୟ, ଏହି ଜ୍ଞାନ ତିନି ପ୍ରକାର ଅବସ୍ଥା ରଖିଥାଏ—ତିନି ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା କାରଣ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କର୍ତ୍ତା; ଏହି ତିନିର ଯୋଗ ବା ବିଯୋଗରେ, ଯେଉଁ ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥା ଅଛି, ସେହିଁଠି ସତ୍ୟ। ଯାହା ଆଗରେ ନାହିଁ, ପରେ ନାହିଁ, ମଧ୍ୟରେ ନାହିଁ, ସେଟି କେବଳ ଉପାଧି; ଯାହାକୁ ପରମେଶ୍ୱର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଛନ୍ତି, ସେହି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଅଛି, ଏହି ମୋର ବୁଝାଣି। ଯାହା ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହୁଏ, ସେ ହେଉଛି ରଜୋଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଅନୁଭୂତି; ଏହି ବ୍ରହ୍ମ, ନିଜ ଆଲୋକରେ ଉଦ୍ଭାସିତ, ବିଭିନ୍ନ ବ୍ରହ୍ମ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ବିଷୟ, ମନ ଓ ସେମାନଙ୍କର ବିକାର ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ। ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ସଠିକ ତର୍କ ଦ୍ୱାରା ବୁଝି, ବିପକ୍ଷ ମତକୁ ପ୍ରତିଖଣ୍ଡନ କରି, ନିଜ ସନ୍ଦେହ କଟିବା ଉଚିତ୍; ଏବଂ ଆତ୍ମାନନ୍ଦରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ବାହ୍ୟ ବିଷୟରେ ଉଦାସୀନ ହେବା ଉଚିତ୍। ଏହି ଦେହ ମୃତ୍ତିକା ନୁହେଁ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନୁହେଁ, ଦେବତା, ଦାନବ, ବାୟୁ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ମନ ତୁଳ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ; ବୁଦ୍ଧି ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ଅହଂକାର ଆକାଶ; ପୃଥିବୀ ହେଉଛି ପଞ୍ଚ ଭୂତର ସମତୁଳନ। ଏହି ଗୁଣ ମିଶ୍ରିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର କ’ଣ ଶକ୍ତି ଅଛି ଏଠାରେ? କିମ୍ବା ସେମାନେ ଚଞ୍ଚଳ ହେଲେ କ’ଣ ଦୋଷ? ଯେପରି ମେଘ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେନାହିଁ। ଯେପରି ଆକାଶ ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ପୃଥିବୀ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏନାହିଁ, ଏହିପରି ଅବିନାଶୀ ଆତ୍ମା ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜସ୍, ତମସ୍—ଏହି ମନର ଜନ୍ମ ମୂଳକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିପାରେନାହିଁ। ତଥାପି, ଏହି ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଗୁଣ ସହ ସଂସ୍ପର୍ଶ ଏଢ଼ାଇବା ଉଚିତ୍, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମନର ରଜୋଗୁଣ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏନାହିଁ। ଯେଉଁ ଯୋଗୀମାନେ ଦେବତା କିମ୍ବା ମାନବ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ବାଧାରେ ପଡ଼ନ୍ତି, ସେମାନେ ପୂର୍ବ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ପୁନିଥରେ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ। କିଛି କାରଣ ବା ଦୈବ ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ, ଜୀବ କର୍ମ କରେ, କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନୀ, ପ୍ରକୃତିରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୃଷ୍ଣା ତ୍ୟାଗ କରି, ନିଜ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ ଆତ୍ମା ରହିଥାଏ—ଦଢ଼ି, ବସି, ଚାଲି, ଶୋଇ, ବିସର୍ଜନ କିମ୍ବା ଖାଇ—ମନ ଆତ୍ମାରେ ନିଷ୍ଠିତ ହେଲେ, ସେମାନେ ଏହାକୁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଭାବେ ଜାଣନ୍ତିନାହିଁ। ଯଦି କିଛି ଅସତ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବିଷୟ ଦେଖାଯାଏ, ତର୍କ ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ବିପରୀତ ଭାବରେ ଦେଖିଲେ, ଜ୍ଞାନୀ ସେହିଁଠି ଏହାକୁ ସତ୍ୟ ମନ୍ୟନ୍ତିନାହିଁ—ଯେପରି ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖି ଜାଗିଲେ ସ୍ୱପ୍ନ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୁଏ। ଗତ ଜନ୍ମର ଗୁଣ ଓ କର୍ମର ଆଭାସ ଅଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମା ସହ ଅନ୍ୟତା ଲାଗେ; କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ମାତ୍ର ଦୃଷ୍ଟି କଲେ ଶେଷ ହୁଏ; ଆତ୍ମା କେବେ ଗ୍ରହଣ କିମ୍ବା ତ୍ୟାଗ ହୁଏନାହିଁ। ଯେପରି ଉଦୟ ହେଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରେ, ତାହା ସୃଷ୍ଟି କରେନାହିଁ, ସେପରି ମୋର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବିବେକ ମାନବ ଚିତ୍ତରୁ ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରେ। ଏହି ଆତ୍ମା ନିଜ ଆଲୋକରେ ଉଦ୍ଭାସିତ, ଅଜନ୍ମା, ଅପରିମିତ, ସମସ୍ତ ଅନୁଭୂତିର ମୂଳ; ଏହି ଏକମାତ୍ର, ଦ୍ୱିତୀୟ ନାହିଁ, ଯେଉଁଠି କଥା ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା କଥା ଓ ପ୍ରାଣ ଚଳିତ। ଏହି ଆତ୍ମାର ମହାମୋହ ହେଉଛି—ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମାରେ ଭିନ୍ନତା ଭାବିବା; ନିଜ ଆତ୍ମା ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଛି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ। ଯାହା ନାମ ଓ ରୂପ ଦ୍ୱାରା, ପଞ୍ଚମୂଳ ଭାବେ ଅପ୍ରତିବାଦିତ, ଧରାଯାଏ, ସେହି କିଛି ଅର୍ଥ ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କେବଳ ସ୍ତୁତି; ଏପରି ଦ୍ୱିତୀୟତା ତାଙ୍କ ପାଖରେ ରହିଥାଏ, ଯେଉଁମାନେ ନିଜକୁ ଜ୍ଞାନୀ ଭାବନ୍ତି। ଯେଉଁ ଯୋଗୀଙ୍କର ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ ପକ୍କା ହୋଇନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କର ଦେହରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ବିଘ୍ନ ସେମାନଙ୍କୁ ବାଧା ଦିଏ; ଏଥିପାଇଁ ନିୟମ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। କିଏ ଯୋଗ ଧ୍ୟାନ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ଆସନ ଓ କୁମ୍ଭକ ସହିତ, ଦୁଃଖ ନାଶ କରନ୍ତି; କିଏ ତପ, ମନ୍ତ୍ର, ଔଷଧ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଘ୍ନ ଦୂର କରନ୍ତି। କିଏ ମୋତେ ଧ୍ୟାନ କରି, ମୋର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ବା ଯୋଗୀଶ୍ୱରମାନଙ୍କର ପଥ ଅନୁସରଣ କରି ଅଶୁଭ ଫଳ ଦୂର କରନ୍ତି। କେତେକ ଜ୍ଞାନୀ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଦେହକୁ ସ୍ଥିର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରି, ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି।