ଗୋପଗଣେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେନି, ତେଣୁ ଆତଙ୍କରେ ଚିତ୍କାର କରି କହିଲେ: “କୃଷ୍ଣ! ରାମ!” ଏହି ଡାକ ଶୁଣି କୃଷ୍ଣ ଜଣାଗଲେ ଯେ ତାଙ୍କର ପିତା ନନ୍ଦକୁ ବରୁଣ ନେଇଯାଇଛନ୍ତି। ଏହା ଜାଣି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୃଷ୍ଣ, ନିଜ ଭୟହରା ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କରିବା ପାଇଁ, ବରୁଣଙ୍କ ଅବସ୍ଥାନକୁ ଯାଇଲେ। ହୃଷୀକେଶ କୃଷ୍ଣ ଆସିବାକୁ ଦେଖି ବିଶ୍ୱର ରକ୍ଷକ ବରୁଣ, ବଡ଼ ସମ୍ମାନରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୂଜା କଲେ, ଏବଂ ଏହି ଦିବ୍ୟ ସମ୍ମିଳନ ପାଇଁ ଉଲ୍ଲାସ ପ୍ରକାଶ କରି କହିଲେ: “ଆଜି ମୋ ଦେହ ଶାନ୍ତି ପାଇଲା; ଆଜି ମୋର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହେଲା। ତୁମର ପଦପଦ୍ମରେ ନିବେଦିତ ଜନମାନେ ସଫଳତାର ଶେଷ ପଥକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲେ।” ବରୁଣ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରି କହିଲେ: “ହେ ଭଗବନ୍, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆତ୍ମା, ହେ ବ୍ରହ୍ମା—ଯାଁଠାରେ ମାୟା ଓ ଦୁନିଆର କଳ୍ପନା ନାହିଁ। ଅନଜାଣି, ମୋ ଅଜ୍ଞାନ ଓ ମୂର୍ଖତାରୁ ତୁମର ପିତାକୁ ଏଠାକୁ ଆଣିଦେଇଛି; ଦୟାକରି ମୋ ଅପରାଧକୁ ଖ୍ଷମା କର। ହେ କୃଷ୍ଣ, ସବୁକିଛି ଦେଖୁଥିବା, ମୋପାଇଁ ମଧ୍ୟ କୃପା କର; ହେ ଗୋବିନ୍ଦ, ପିତାପ୍ରେମୀ, ତୁମର ପିତାକୁ ନେଇଯାଉ।” ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ବରୁଣଙ୍କ ଏପରି ପ୍ରସାଦପ୍ରାପ୍ତି ପରେ, କୃଷ୍ଣ, ସମସ୍ତଙ୍କର ଲୋର୍ଡ, ନନ୍ଦକୁ ନେଇ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ ଫେରିଲେ। ନନ୍ଦ, ବିଶ୍ୱର ରକ୍ଷକଙ୍କର ଅସାଧାରଣ ମହିମା ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଇ ତାଙ୍କର ସମ୍ମାନ ଦେଖି, ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହୋଇ ନିଜ ଆତ୍ମୀୟମାନଙ୍କୁ କହିଲେ। ରାଜା, ସେହି ଗୋପଗଣ, ଉତ୍ସୁକ ମନରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ: “ଏହି ଭଗବାନ୍ କୃଷ୍ଣ କି ଆମେ ନିଜ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଗତିକୁ ଦେଖାଇବେ?” ଭଗବାନ୍ କୃଷ୍ଣ, ନିଜ ଲୋକଙ୍କର ମନ ଜାଣି, ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବାକୁ ଦୟାରେ ଏହି ଚିନ୍ତା କଲେ। ଏହି ଜଗତର ଲୋକମାନେ, ଅଜ୍ଞାନ, ଆଶା ଓ କ୍ରିୟାରେ ଭ୍ରମିତ, ଉଚ୍ଚ-ନିମ୍ନ ପଥରେ ଏକାଉଁଁ ତଳାଉଁଁ ହେଇ ଘୁଞ୍ଚିବା, ନିଜର ସତ୍ୟ ଗତିକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି। ଏହିଭଳି ଭାବି, ଦୟାମୟ ଭଗବାନ୍ ହରି ଗୋପମାନେ ପାଇଁ ନିଜ ଜଗତକୁ ଦେଖାଇଲେ—ଏହି ଜଗତ ଅନ୍ଧକାର ପରିକ୍ଷେପରୁ ଅତିତ। ସେହି ଜଗତ ସତ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ, ଅନନ୍ତ—ଏହି ବ୍ରହ୍ମା ଅବିନାଶୀ ଚାରିପାଖରେ ଚମକୁଥିବା ଆଲୋକ, ଯାହାକୁ ଋଷିମାନେ ଦେଖନ୍ତି ଗୁଣ ଶାନ୍ତ ହେଲାପରେ ଓ ମନ ନିଶ୍ଚଳ ହେଲାପରେ। ଏହି ଗୋପମାନେ ବ୍ରହ୍ମା ସରୋବରକୁ ନେଇଯାଇ, ତାହାରେ ଡୁବି ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଠାଇଦିଆଯିବା ପରେ, ଅକ୍ରୂର ଯାଇଥିବା ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକୁ ଦେଖିଲେ। ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହି ସ୍ଥାନ ଦେଖି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ; ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ଦେଖିଲେ, ସେଠି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଷ୍ଟୁତି କରାଯାଉଛି। ବ୍ରହ୍ମା ଜ୍ଞାନ, ବିବେକ, ଶାସ୍ତ୍ର, ତପ, ଦ୍ରଷ୍ଟି, ପରମ୍ପରା, ଅନୁମାନ—ଏମାନେ ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷରେ ଯେଉଁଠି ଅଛି, ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସତ୍ୟ ଅଛି; ଏହି ସତ୍ୟ ସମୟ ଓ କାରଣତା ମଧ୍ୟ ଅଟୁଟ। ଯେପରି ଆପଣ ନିଜେ ସୁନା ଦେଇ ସୁନା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଜିନିଷରେ ସୁନା ଶବ୍ଦ ସ everywhere ର୍ବତ୍ର ଅଛି, ସେପରି ବିଭିନ୍ନ ନାମ ଓ ଉପାଧି ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଏହି ସତ୍ୟ। ବ୍ରହ୍ମା ଜ୍ଞାନ ତିନି ଗୁଣର ଅବସ୍ଥାରେ ତିନିପ୍ରକାର—କାରଣ, କ୍ରିୟା, କର୍ତ୍ତା; ଏହି ତିନି ମିଶିବା ଓ ବିଚ୍ଛେଦରେ, ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥା ଏହି ସତ୍ୟ। ଯେଉଁଠି ଆଗରେ, ପରେ, ମଧ୍ୟରେ କିଛି ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ଏହି ନାମ ମାତ୍ର; ଯାହାକୁ ପରମାତ୍ମା ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଏହି ସତ୍ୟ ଅଛି—ମୋର ବୁଝିବା। ଯାହା ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ, ତଥାପି ଦେଖାଯାଏ—ଏହି ରଜୋଗୁଣର ବିକାର; ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ଚମକୁଥିବା ଆଲୋକ ରୂପେ ଦେଖାଏ, ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ବିଷୟ, ମନ ଏବଂ ତାଙ୍କର ବିକାର ଭାବେ। ଏପରି ବ୍ରହ୍ମା ଜ୍ଞାନର ତର୍କ ଦ୍ୱାରା, ବିପରୀତ ମତ ଖଣ୍ଡନ କରି, ନିଜ ଶଂକା କାଟି ନିଜ ଆନନ୍ଦରେ ଶାନ୍ତ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବା ଉଚିତ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାରେ ନିରପେକ୍ଷ ହେବା ଉଚିତ। ଆତ୍ମା ଏହି ପୃଥିବୀ ଦେହ ନୁହଁ, ନୁହଁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ନୁହଁ ଦେବ, ଦାନବ, ପବନ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି; ମନ ଖାଦ୍ୟ, ବୁଦ୍ଧି ସତ୍ତ୍ୱ, ଅହଂକାର ଆକାଶ, ଭୂମି ପଞ୍ଚଭୂତ ମିଶ୍ରଣ। ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ କିପରି ଏହି ଆତ୍ମାକୁ ଛୁଇପାରିବେ? କିମ୍ବା ଏହା ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲେ ଦୋଷ କଣ? ମେଘ ଦିନେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଅପ୍ରଭାବିତ କରିପାରିନାହାନ୍ତି। ଯେପରି ଆକାଶ ପବନ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ଭୂମିର ଗୁଣରେ ଲାଗିନାହିଁ, ସେମାନେ ନିଜ ଗୁଣରେ ଆସିଯାଉଛନ୍ତି, ଯାଉଛନ୍ତି; ସେପରି ଅବିନାଶୀ ଆତ୍ମା ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜସ, ତମସରେ ଅପ୍ରଭାବିତ—ଏମାନେ ମନର ଦେହାନ୍ତରଣର କାରଣ। ତଥାପି, ଏହି ମାୟାର ତିଆରି ଗୁଣ ସହ ସଂସ୍ପର୍ଶ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ, ଯେପରି ମୋତେ ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ରଜସର ଅଶୁଦ୍ଧି ମନରୁ ଦୂର ହେଇଯାଏ। ଏହି ଯୋଗୀମାନେ, ଦେବ ଓ ମାନବ ଦ୍ୱାରା ନିମିତ୍ତିତ ବାଧାରେ ବିଘ୍ନିତ, ପୂର୍ବ ଅଭ୍ୟାସର ଶକ୍ତିରେ ପୁନି ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କର୍ମ ପଦ୍ଧତି ଅନୁଯାୟୀ ନୁହଁ। କାର୍ମ କରାଯାଏ, ଜୀବ କାର୍ମ କରେ, କିଛି କାରଣ କିମ୍ବା ଦୈବ ଦ୍ୱାରା; କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନୀ, ପ୍ରକୃତିରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୃଷ୍ଣା ତ୍ୟାଗ କରି ନିଜ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ ଆତ୍ମା ଅଛି—ଠିଆ, ବସି, ଚାଲି, ଶୋଇ, ବିସର୍ଜନ, ଖାଇବା—ମନ ଆତ୍ମାରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ, ଏହାକୁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଭାବିନାହିଁ। ଯଦି କିଅସ୍ତିତ୍ୱ ବିଷୟ ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ତର୍କରେ ବିପରୀତ ଦେଖାଯାଏ, ଜ୍ଞାନୀ ଏହାକୁ ସତ୍ୟ ଭାବିନାହାନ୍ତି—ସ୍ୱପ୍ନ ଉଠିଗଲାପରେ ଯେପରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ। ଗୁଣ ଓ କାର୍ମର ଆଗରୁ ଆସିଥିବା ଏହି ଆକୃତି, ଅଜ୍ଞାନରୁ ଆତ୍ମାରେ ଅନ୍ୟ ଭାବିନାହିଁ, ଦେଖିବା ମାତ୍ରରେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ; ଆତ୍ମା କି ଧରାଯାଏ କି ତ୍ୟାଗ କରାଯାଏ ନୁହଁ। ଯେପରି ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ଧକାରକୁ ନଷ୍ଟ କରେ, କିନ୍ତୁ ତିଆରି କରେନାହିଁ, ସେପରି ମୋର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବିବେକ ଜନର ବୁଦ୍ଧିର ଅଜ୍ଞାନ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରେ।