ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ କଥା ଆସିଛି, ଯେ ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତି ଓ ପୂଜା ପାଇଁ ନିୟମିତ ଓ ବିଶେଷ ଅବସରରେ ଶେତ୍ର, ବ୍ୟବସାୟ, ସହର ଓ ଗ୍ରାମ ଦାନ କରାଯିବା ଉଚିତ, ଏହିପରି କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମୋର ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଯେଉଁଠି ବିଧିପୂର୍ବକ ଅଭିଷେକ ହୁଏ, ସେଉଁଠି ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ତିନି ଲୋକର ଅଧିପତି ହୁଏ, ଏବଂ ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଏହି ତିନି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ମୋ ସମାନ ଅବସ୍ଥାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରେ। କିନ୍ତୁ ଏକାନ୍ତିକ ଭକ୍ତି ଓ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା କେବଳ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବା; ଏହିପରି ଭାବେ ଯେଉଁଠି ମୋର ପୂଜା ହୁଏ, ସେଉଁଠି ଭକ୍ତିର ପଥ ଉପଲବ୍ଧ ହୁଏ। ଯେଉଁଠି ଦେବତା କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିଜେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟେ ଯାହା ଦାନ କରିଛନ୍ତି, ତାହାକୁ ନିଜ ସାର୍ଥକ ଅର୍ଥରେ ନେଇଥାଏ, ସେ ପ୍ରାୟ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିନ୍ଦା ଖାଇ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥାଏ। କିନ୍ତୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରି, ତାହାର ଉପାଦାନ ଓ ଅନୁମୋଦକ ସମସ୍ତେ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ଅଧିକ ଫଳ ପୁନଃପୁନଃ ଉପଲବ୍ଧ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଏକ ଦିନ, ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ଏକାଦଶୀ ଦିନେ ନନ୍ଦ ମହାରାଜ ଉପବାସ କରି ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ; ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନେ ସେ କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବରୁଣଙ୍କ ଏକ ଦୂତ, ଏକ ଅସୁର, ତାଙ୍କୁ ଧରି ବରୁଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନେଇଗଲା, କାରଣ ରାତିରେ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଅସୁରୀ ସୀମା ଉଲଙ୍ଘନ କରିବା ଥିଲା। ଏହା ଦେଖି ଗୋପଗଣ ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରି କହିଲେ, “କୃଷ୍ଣ! ରାମ!” ତାଙ୍କର ଏହି ଦୁଃଖ ଦେଖି, ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ବୁଝିଗଲେ ଯେ ତାଙ୍କର ପିତା ବରୁଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଇଛନ୍ତି। ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭଗବାନ, ନିଜ ଜନଙ୍କୁ ଭୟ ରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା, ସେଠାକୁ ଯାଇଲେ। ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ଆଗମନ ଦେଖି ବିଶ୍ୱର ରକ୍ଷକ ବରୁଣ ତାଙ୍କୁ ବଡ଼ ଆଦର ସହ ବ୍ୟବହାର କଲେ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବେ ପୂଜା କରି, ଏହି ଦୃଶ୍ୟକୁ ମହାଉତ୍ସବ ଭାବେ ମନାଇଲେ। ବରୁଣ କହିଲେ, “ଆଜି ମୋ ଦେହ ଶାନ୍ତ ହେଲା; ଆଜି ମୋ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାର୍ଥକ ହେଲା। ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କର ପଦପଦ୍ମରେ ଭକ୍ତି ରଖିଥିବାମାନେ ଜୀବନ ଯାତ୍ରାର ଶେଷକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି। ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ନିଜେ ପରମ ଆତ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମ, ଯେଉଁଠି ମାୟା ଓ ବିକଳ୍ପ ସୃଷ୍ଟିର କଥା ଶୁଣାଯାଏ ନାହିଁ। ଅଜ୍ଞାନ ଓ ମୂଢ଼ତାରେ ଅଜାଣି ଆପଣଙ୍କର ପିତାଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣିଦେଇଛି, ଦୟାକରି ମୋ ଅପରାଧକୁ ମାଫ କରନ୍ତୁ। ହେ କୃଷ୍ଣ, ଆପଣ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି, ମୋପରି ମଧ୍ୟ ଦୟା କରନ୍ତୁ। ଗୋବିନ୍ଦ, ନିଜ ପିତାରେ ଅତି ପ୍ରେମ କରୁଥିବା, ଆପଣଙ୍କର ପିତାଙ୍କୁ ନେଇଯିବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ।” ଏଭଳି ବରୁଣଙ୍କ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ କୃଷ୍ଣ, ଭଗବାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କୁ ନେଇ ତାଙ୍କର ପରିବାରକୁ ଫେରିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅନନ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ। ନନ୍ଦ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ବିଶ୍ୱର ରକ୍ଷକଙ୍କ ମହିମା ଓ କୃଷ୍ଣ ପ୍ରତି ସେମାନଙ୍କର ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେଖି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ନିଜ ସମ୍ବନ୍ଧୀମାନେ ସହ କଥାହେଲେ। ଗୋପମାନେ ଏହା ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ଚିନ୍ତା କଲେ, “ଏହି ପ୍ରଭୁ ଆମେ କେଉଁ ଗୁପ୍ତ ଗତିକୁ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବେ?” ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ନିଜ ଜନଙ୍କ ମନୋଭାବ ଜାଣି, ଦୟାବଶତଃ ତାଙ୍କର ଏହି ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବାକୁ ଭାବିଲେ। ଏହି ଲୋକରେ ଲୋକମାନେ ଅଜ୍ଞାନ, କାମନା ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମୁହଁ ଦେଇ, ଉଚ୍ଚ-ନିଚ୍ଚ ମାର୍ଗରେ ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି, ନିଜର ନିଜସ୍ୱ ଗତିକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ଭଗବାନ ହରି ଦୟାର ଶୀର୍ଷ ସମୁଦ୍ର ହୋଇ, ତାଙ୍କର ନିଜ ଧାମ—ଅନ୍ଧକାର ଉପରେ ଅତିତ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଲୋକ—ଗୋପମାନେକୁ ଦେଖାଇଲେ। ସେଠା ଏକ ସତ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଅନନ୍ତତାର ଆଲୋକ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଋଷିମାନେ ଗୁଣର ଶମନ ଓ ମନସ୍ଥିତିରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଦେଖନ୍ତି। କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମସରୋବରକୁ ନେଇ, ସେଠାରେ ଡୁବାଇ, ପୁଣି ଉଠାଇ ଦେଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ପୂର୍ବରୁ ଅକ୍ରୂର ଯାଇଥିଲେ। ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସେହି ଦିବ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଦେଖି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ, ଏବଂ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଦେଖିଲେ—ସେଠା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଶ୍ରୁତିମାନେ ସ୍ତୁତି କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଏଠି ସମାପ୍ତ ହୁଏ, ଯାହା ହେଉଛି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତର ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମାର୍ଧର ଅଷ୍ଟାବିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ। ଏଠି ଜ୍ଞାନ, ବିବେକ, ଶାସ୍ତ୍ର, ତପସ୍ୟା, ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଅନୁଭବ, ପାରମ୍ପରିକତା ଓ ଅନୁମାନ—ଏହାର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷରେ ଯାହା ଅଛି, ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟରେ ସେଉଁଠି ଏକମାତ୍ର ସତ୍ୟ ଅଛି। ଯେପରି ଏକ ସୁନାର ଗହଣାରେ ସୁନା ଏକାଇ ରହିଥାଏ, ଏହିପରି ନାନା ଉପାଧି ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ସେଇ ସତ୍ୟ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ତିନି ଗୁଣର ଅବସ୍ଥାରେ ବିଭାଜିତ—କାରଣ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କର୍ତ୍ତା; ଏହାଙ୍କର ଯୋଗ ଓ ବିଯୋଗରେ ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥା ସତ୍ୟ। ଯାହା ଆଗରେ ନାହିଁ, ପଛରେ ନାହିଁ, ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ସେ କେବଳ ଉପାଧି; ଯାହା ପରମେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନେଇଛି, ସେଉଁଠି ମୋର ଦୃଢ଼ ବୁଝାମଣା। ଯାହା ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନଥିବା ସତ୍ୱେ ଦେଖାଯାଏ, ଏହା ରଜୋଗୁଣର ରୂପାନ୍ତର; ଆତ୍ମା ନିଜେ ଆଲୋକମୟ, ଏହି ବିଭିନ୍ନ ବିଭାଗରେ ଆତ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ଅର୍ଥ, ମନ ଓ ତାହାର ରୂପାନ୍ତର ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ। ଏହିପରି ନିର୍ଣୟ ଓ ବିପକ୍ଷ ମତକୁ ଖଣ୍ଡନ କରି, ଆତ୍ମାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଜାଣି, ନିଜ ଆନନ୍ଦରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାରେ ଉଦାସୀନ ହେବା ଉଚିତ। ଆତ୍ମା ପୃଥିବୀ ଦେହ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ଦେବତା, ଅସୁର, ବାୟୁ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି ନୁହେଁ; ମନ ଅନ୍ନ, ବୁଦ୍ଧି ସତ୍ତ୍ୱ, ଅହଂକାର ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ ପଞ୍ଚଭୂତର ସମନ୍ୱୟ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଯେଉଁଠି ଅଛି, ସେଠି ଆତ୍ମା ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏନାହିଁ; ଏହି ଗୁଣ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲେ କି ହେବ? ମେଘ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଆବରଣ କରିପାରେନି, ସେମିତି। ଏପରି ଆକାଶ ପଞ୍ଚଭୂତର ଗୁଣ ସହ ଲିପ୍ତ ନୁହେଁ, ଏହିପରି ଅବିନାଶୀ ଆତ୍ମା ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜସ୍, ତମସ୍—ମନର ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ—ସହ ଲିପ୍ତ ନୁହେଁ।