ଏଠି ଏକ ପବିତ୍ର ଘଟଣାରେ, ଏକ ଭକ୍ତ ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ଷ୍ଟୁତି, ପୁରାଣ ଓ ସାଧାରଣ ଭାଷାର ମଧ୍ୟମରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ‘ହେ ପ୍ରଭୁ, ଦୟା କରନ୍ତୁ’ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ନମସ୍କାର କଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ମୋର ପାଦରେ ରଖି, ହାତ ଦୁଇଟି ଆଖରି ରଖି, ‘ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ! ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ସମୁଦ୍ର ଓ ତାହାର ଫାନ୍ଦରୁ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛି’ ବୋଲି ଅନୁରୋଧ କଲେ। ପୂଜାର ଶେଷରେ, ପ୍ରଭୁ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଅବଶିଷ୍ଟକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ପୂର୍ବକ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରି, ସମ୍ମାନରେ ପ୍ରଦୀପରେ ଫେରାଇ ଦେଇ, ପୁନି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଲୋକକୁ ଅର୍ପିତ କରିବାକୁ ଉଚିତ। ଯେଉଁଠି ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ପୂଜା ଓ ଏହା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆସ୍ଥା ରହିଥାଏ, ସେଠି ସେ ମୋତେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଆତ୍ମାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଥିବା ଏକାତ୍ମା। ବେଦ ଓ ତନ୍ତ୍ର ଦୁଇ ପଥରେ, କ୍ରିୟା ଓ ଯୋଗ ମାର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଲୋକେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋଠାରୁ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ଚାହିଦା ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି। ମୋର ମୂର୍ତ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, ଏକ ଦୃଢ଼ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିବା ଉଚିତ; ପୂଜା ଓ ଉତ୍ସବ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ ଦାୟକ ଫୁଲ ଉଦ୍ୟାନ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ପୂଜା ଓ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କ୍ରିୟାର ଅବିରତ ପ୍ରବାହ ପାଇଁ, ମହାଉତ୍ସବ ଓ ଦୈନିକ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ କ୍ଷେତ୍ର, ବଜାର, ସହର ଓ ଗାଁ ଓପନ୍ନ କରି ମୋର ଧାମ ଲାଭ କରେ। ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଦ୍ୱାରା ସେ ତିନି ଲୋକର ଏକ ଅଧିପତି ହୁଏ; ପୂଜା ଓ ଏହାଦି ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯାଏ, ତିନି ପଥେ ମୋ ସମତୁଳ୍ୟ ହୁଏ। ଏକମାତ୍ର ଭକ୍ତି ଓ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ସେ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଏହିପରି ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ମୋତେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଭକ୍ତିର ପଥ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ନିଜେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟେ ଦେବତା କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନକୁ ନେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୋମୟ ଭୋଜନ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଏ। କର୍ତ୍ତା, ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଅନୁମୋଦକ ପାଇଁ, ଯେଉଁମାନେ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳରେ ଅଂଶୀ, ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ପୁନିପୁନି ବଡ଼ ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହିଭଳି ଏକ ଅବସରରେ, ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ନନ୍ଦ ମହାରାଜ ଉପବାସ କରି ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ; ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନେ ସେ କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବରୁଣଙ୍କ ଏକ ଦାସ, ଯିଏ ଏକ ଅସୁର ଥିଲେ, ସେ ନନ୍ଦଙ୍କୁ ଧରି ବରୁଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନେଇଗଲେ, କାରଣ ସେ ରାତିରେ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଅସୁରୀ ସୀମା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିଥିଲା। ଗୋପଗଣ ନନ୍ଦଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ‘କୃଷ୍ଣ! ରାମ!’ ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ। ତାଙ୍କର ଡାକ ଶୁଣି, ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ବୁଝିଲେ ଯେ ତାଙ୍କର ପିତା ବରୁଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା ଶୂରବୀର ସେଠାକୁ ଯାଇଲେ। ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ଲୋକପାଳ ବରୁଣ ତାଙ୍କୁ ବଡ଼ ସମ୍ମାନରେ ଅଭିବାଦନ କଲେ, ଚମତ୍କାର ଭାବରେ ପୂଜା କରି, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି କୃତକୃତ୍ୟ ହେଇ କହିଲେ—‘ଆଜି ମୋର ଦେହ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଆଜି ମୋର କାମନା ପୂରଣ ହେଲା। ଯେଉଁମାନେ ଆପଣଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସଫଳତାର ଶେଷ ପଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି।’ ‘ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ଶତ୍ଶତ ନମସ୍କାର। ଆପଣ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମା, ଆପଣଙ୍କୁ ନିମିତ୍ତ ମାୟା ଓ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟିର କଳ୍ପନା ବିଲିନ। ମୋର ଅଜ୍ଞାନ ଓ ମୂର୍ଖତାରେ ଅଜାଣି ଆପଣଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ନେଇଆସିଛି, ଦୟାକରି ଏହାକୁ ଖ୍ଷମା କରନ୍ତୁ। ହେ କୃଷ୍ଣ, ସର୍ବଦର୍ଶୀ, ମୋପରି ମଧ୍ୟ ଦୟା କରନ୍ତୁ। ଗୋବିନ୍ଦ, ପିତାଙ୍କ ପ୍ରେମୀ, ଆପଣଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ନେଇଯିଅନ୍ତୁ।’ ଏଭଳି ବରୁଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ କରାଯାଇ, ଲୋକେଶ୍ୱର କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କୁ ନେଇ ନିଜ ଜନଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରିଲେ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦିତ କଲେ। ନନ୍ଦ ମହାରାଜ ଲୋକପାଳଙ୍କ ଅସାଧାରଣ ମହିମା ଓ କୃଷ୍ଣ ପ୍ରତି ସେମାନଙ୍କ ଆଦର ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହୋଇ ନିଜ କୁଟୁମ୍ବମାନଙ୍କୁ କହିଲେ। ଗୋପମାନେ, ରାଜା, ଅତି ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ଚିନ୍ତା କଲେ—‘ଏହି ପ୍ରଭୁ କି ଆମେ କେଉଁଠି ଯିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ଆମର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଗତି ଦେଖାଇବେ କି?’ ସେଇ ସମୟରେ, ସ୍ୱଜନମାନଙ୍କ ଚିତ୍ତ ଜାଣି, କୃଷ୍ଣ ଦୟାବଶତଃ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବାକୁ ଭାବିଲେ। ଏହି ଜଗତର ଲୋକେ ଅଜ୍ଞାନ, କାମନା ଓ କାର୍ମିକ ବାନ୍ଧନରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ଉଚ୍ଚ-ନିମ୍ନ ମାର୍ଗରେ ଘୁରୁଥିବା ସତ୍ୱେ, ନିଜ ନିଜ ସତ୍ୟ ଗତି ଜାଣିନାହାନ୍ତି। ଏହିପରି ଭାବି, ଦୟାମୟ ହରି ଗୋପମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଅନ୍ଧକାରାତୀତ ଲୋକ ଦର୍ଶନ କରାଇଲେ। ସେ ଲୋକ ହେଉଛି ସତ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ, ଅନନ୍ତ—ଏହା ଅମୃତ ପ୍ରଭା, ଯାହାକୁ ମୁନିମାନେ ଗୁଣ ଶାନ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ଚିତ୍ତ ଏକାଗ୍ର ହେଲେ ଦେଖନ୍ତି। କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମ ସରୋବରକୁ ନେଇ ଯାଇ, ସେଠାରେ ବିଳିନ କରି, ପୁନି ଉଠାଇ, ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ଦେଖାଇଲେ, ଯେଉଁଠି କଦାଚିତ୍ ଅକୃରା ଯାଇଥିଲେ। ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସେଠି ଅଦ୍ଭୁତ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ଦେଖିଲେ—ସେଠି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଷ୍ଟୁତି କରାଯାଉଛି। ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଶେଷ ହେଉଛି ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମାର୍ଧର ଅଷ୍ଟାବିଂଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର, ଯାହା ଉତ୍ତମ ହଂସ ଋଷିମାନଙ୍କ ଶାସ୍ତ୍ର। ଏଠି ଜ୍ଞାନ, ବିବେକ, ଶାସ୍ତ୍ର, ତପସ୍ୟା, ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ, ପରମ୍ପରା ଓ ଅନୁମାନ—ଏହି ସମସ୍ତର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷରେ ଯେଉଁ ଉପସ୍ଥିତ, ସେଇ ସତ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ବି ଅଛି। ଯେପରି ନିଜେ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇଥିବା ସୁନା ସମସ୍ତ ସୁନା ଜିନିଷରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ସେପରି ବିଭିନ୍ନ ନାମ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ହିଁ ଅଛି। ଏହି ଜ୍ଞାନ ତିନି ପ୍ରକାରର ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି—ତିନି ଗୁଣ ନିମିତ୍ତ କାରଣ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କର୍ତ୍ତା; ଏହାଙ୍କର ଯୋଗ ଓ ବିଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥା ହିଁ ସତ୍ୟ। ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ନାହିଁ, ପରେ ନାହିଁ, ମଧ୍ୟରେ ନାହିଁ, ସେଠି କେବଳ ନାମ ମାତ୍ର; ଯାହା ପରମେଷ୍ଵର ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ସେହି ଅଛି—ଏହା ମୋର ବୁଝିବା।