ଏକ ଭକ୍ତ ଦେହଧାରୀ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ଯଥାବିଧି ଉପଚାର ଦେଇ, ଲକଡ଼ି ଏବଂ ଘୃତରେ ଭିଜିଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କରିଥିଲେ। ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଘୃତ ଅଞ୍ଜଳି ଦେଇ, ପୁନଃ ଘୃତମୟ ନୈୱେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିଥିଲେ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜା ସମାପ୍ତ କରି, ସେ ପାର୍ଷ୍ୱଦେବଗଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇ, ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ନାରାୟଣଙ୍କ ସ୍ୱରୂପକୁ ଚିନ୍ତନ କରିଥିଲେ। ଏହାପରେ, ପାନୀୟ ଓ ନୈୱେଦ୍ୟ ଶେଷ ଦେଇ, ବିଷ୍ବକ୍ଷେଣଙ୍କ ପାଇଁ ମନ୍ଦ ମନ୍ଦ ଗନ୍ଧ ମୁଖବାସ କଥା ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଗୀତ, ସ୍ତୁତି, ନୃତ୍ୟ ଓ ଲୀଳାକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ମୋର କଥା କହିବା ଓ ଶୁଣିବାରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଲଗି ଏକାଗ୍ର ହେଉଥିଲେ। ଉଚ୍ଚ-ନୀଚ୍ଚ ସ୍ତୁତି, ପୁରାଣ ଓ ସାଧାରଣ ଭାଷାରେ ମଧୁର କଥା ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ‘ପ୍ରଭୁ, କୃପା କରନ୍ତୁ’ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରିଥିଲେ। ତା’ପରେ ମୁଣ୍ଡ ମୋ ପାଦ ତଳେ ରଖି, ହାତ ଦୁଇଟି ଅନ୍ୟୋନ୍ୟ ଉପରେ ରଖି, ‘ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ସମୁଦ୍ର ଭୟରେ ଶରଣାଗତ’ ବୋଲି ନିବେଦନ କରିଥିଲେ। ପୂଜା ସମାପ୍ତ କରିବାକୁ ଯଦି ଚାହେଁ, ମୋ ପ୍ରସାଦ ଶେଷ ଅଞ୍ଜଳିକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖି, ଦୀପକୁ ଦେଇ ଦୀପରେ ପୁନଃ ଅର୍ପଣ କରିଥିଲେ। ଯେଉଁଠି ଯେତେବେଳେ ଆସ୍ଥା ଓ ପୂଜା ଅଛି, ସେଠି ସେ ମୋତେ ପୂଜିବା ଉଚିତ, କାରଣ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ଓ ସ୍ୱୟଂ ଆତ୍ମାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ। ବେଦ ଓ ତନ୍ତ୍ର ମାର୍ଗରେ ତଥା ଯୋଗ ଓ କ୍ରିୟାରେ ପୂଜା କଲେ, ଦୁଇ ମାର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ସିଦ୍ଧି ମୋ ପାଖରୁ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ମୋ ପ୍ରତିମା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, ଏକ ଦୃଢ଼ ମନ୍ଦିର ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ପୂଜା ଓ ଉତ୍ସବ ପାଇଁ ସୁନ୍ଦର ଫୁଲ ବାଗିଚା ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ପୂଜା ଓ ଦୈନିକ କ୍ରିୟାବଳୀ ଚାଲିଥିବା ପାଇଁ, ବଡ଼ ଉତ୍ସବ ଓ ଦିନେଦିନ ଉପାସନା ପାଇଁ ଜମି, ବଜାର, ସହର ଓ ଗାଁ ଦାନ କରି, ମୋ ଧାମ ଲାଭ କରିପାରିବେ। ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଦ୍ୱାରା ତିନି ଲୋକରେ ସ୍ୱାମୀ ହେବେ; ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ଓ ତିନି ମାର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ମୋ ସମତ୍ୱ ଲାଭ କରିପାରିବେ। ଏକାନ୍ତିକ ଭକ୍ତି ଓ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ; ଏହିପରି ଯେଉଁଠି ମୋର ପୂଜା, ସେଠି ଭକ୍ତିର ପଥ ଲାଭ କରିପାରିବେ। ଯେଉଁଠି ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିଜେ ବା ଅନ୍ୟେ ଯାହା ଦାନ କରିଛନ୍ତି, ତାହା ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ନେଉଥିବା ଲୋକ, ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୋମୟ ଭକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଏ। ଯେଉଁମାନେ କର୍ତ୍ତା, ତତ୍ତ୍ୱ, ଅନୁମୋଦକ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଂଶୀ, ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ଅଧିକ ଫଳ ଆବାର ଆବାର ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଉପାସନା ଓ କ୍ରିୟା ବିବେଚନା ପରେ, ଏକ ଦିନ ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ ରଖି, ନନ୍ଦ ଜନାର୍ଦନଙ୍କ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ସେ କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ରାତିବେଳେ ନଦୀ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବାରୁ ବରୁଣଙ୍କ ଦୂତ, ଏକ ଅସୁର, ତାଙ୍କୁ ଧରି ବରୁଣଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଗଲେ। ଏହା ଦେଖି ଗୋପଗଣ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ‘କୃଷ୍ଣ! ରାମ!’ ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଭଗବାନ୍ କୃଷ୍ଣ, ତାଙ୍କର ପିତା ବରୁଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦଳିତ ହୋଇଛନ୍ତି ବୁଝି, ସେଠାକୁ ଯାଇଲେ। ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ଆସିବା ଦେଖି, ଜଗତ୍ର ରକ୍ଷକ ବରୁଣ ତାଙ୍କୁ ମହାସମ୍ମାନ ଦେଖାଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ ପୂଜା କରି, ଦର୍ଶନ ଉତ୍ସବ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, କଥା କହିଲେ—‘ପ୍ରଭୁ, ଆଜି ମୋ ଦେହ ଶାନ୍ତ, ଆଜି ମୋର ସମସ୍ତ କାମ ସିଦ୍ଧ। ଯେମାନେ ଆପଣଙ୍କ ପାଦେ ଭକ୍ତ, ସେମାନେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି। ମୋର ପ୍ରଣାମ, ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ପରମାତ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମା, ଯେଉଁଠି ମାୟା ଓ ଜଗତ୍ର କଳ୍ପନା ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ ନାହିଁ। ଅଜାଣି, ଅବିବେକରେ ଆପଣଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣିଦେଇଛି, ଦୟାକରି ମୋ ଅପରାଧ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ। ହେ କୃଷ୍ଣ, ଆପଣ ସର୍ବଦର୍ଶୀ, ମୋପରେ ମଧ୍ୟ କୃପା କରନ୍ତୁ। ହେ ଗୋବିନ୍ଦ, ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ ନେଇଯାଅ।’ ଏପରି ଭାବେ ବରୁଣଙ୍କ ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ନେଇ ଗୋପଗଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରିଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ। ନନ୍ଦ, ବରୁଣଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ମହିମା ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସେମାନେ କେମିତି ସମ୍ମାନ ଦେଉଛନ୍ତି ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ କଥା ହେଲେ। ଗୋପମାନେ ମନେ ମନେ ଚିନ୍ତା କଲେ—‘ଏହି ପ୍ରଭୁ କି ଆମେ କେଉଁଠିଁଠିଁଠାକୁ ଯିବା ନିୟତି ଦେଖାଇବେ?’ ଭଗବାନ୍ ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କ ଭିତର ମନୋଭାବ ଜାଣି, କୃପାବଶତଃ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ। ଏହି ଜଗତର ଲୋକମାନେ ଅବିଦ୍ୟା, ଅଭିଲାଷା ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମୁହଁ ଦେଇ, ଉଚ୍ଚ-ନୀଚ୍ଚ ମାର୍ଗରେ ଚାଲି, ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଗତି ଜାଣିନଥିବା ଦେଖି, ଭଗବାନ୍ ହରି କୃପାସିନ୍ଧୁ ଭାବେ ଗୋପମାନେ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ନିଜ ଧାମ ଦେଖାଇଲେ, ଯାହା ଅନ୍ଧକାରରୁ ପାରେ। ସେହି ଧାମ ସତ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ, ଅନନ୍ତ—ବ୍ରହ୍ମା, ଚିର ଆଲୋକ, ଯାହାକୁ ମୁନିମାନେ ଗୁଣ ଶାନ୍ତ ହେଲେ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ଦେଖନ୍ତି। କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା ପୁଷ୍କରିଣୀକୁ ନେଇ, ସେଠାରେ ନିମଜ୍ଜିତ ଓ ପୁନଃ ଉଦ୍ଧାର କରି, ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଧାମ ଦେଖାଇଦେଲେ, ଯେଉଁଠି ଅକୃର ଗଲେ ଥିଲେ। ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଧାମ ଦେଖି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଓ ଦେଖିଲେ—ସେଠି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତୁତି କରାଯାଉଛି। ଏଠିଏ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଉଛି। ଏଠି ଜ୍ଞାନ, ବିବେକ, ଶାସ୍ତ୍ର, ତପ, ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ, ପରମ୍ପରା, ଅନୁମାନ—ଏହି ସମସ୍ତ ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷରେ ଯେଉଁଟି ଅଛି, ସମୟ ଓ କାରଣ ଯାହା ମଧ୍ୟରେ ଅଛି, ସେଇ ଏକା ଅସ୍ତିତ୍ୱ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି। ଯେପରି ନିଜେ ତିଆରିଥିବା ସୁନା ସବୁ ସୁନାର ସାମଗ୍ରୀରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଅଛି, ସେପରି ନାନା ନାମ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ସେଇ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ତିନି ଗୁଣର ଅବସ୍ଥା—କାରଣ, କାର୍ଯ୍ୟ, କର୍ତ୍ତା; ଏହି ଅନ୍ୟୋନ୍ୟ ଯୋଗ ବିଯୋଗରେ ଯେଉଁଟି ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥା ଅଛି, ସେଇ ସତ୍ୟ। ଯେଉଁଟି ଆଗରେ, ପଛରେ, ମଧ୍ୟରେ ନାହିଁ, ସେ କେବଳ ନାମ; ଯେଉଁଟି ପରମେଶ୍ୱର ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ, ସେଇ ସତ୍ୟ—ମୋ ମତ ଏହି।