ଏଠି ଏକ ପବିତ୍ର କଥା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଭକ୍ତ ମନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ ଶିଖନ୍ତି। ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ପିଗ୍ଧ ଭଳି ଉଜ୍ୱଳ ଦେହରେ, ଚତୁର୍ଭୁଜ ରୂପେ, ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଓ ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରି, ଶାନ୍ତ ଓ କମଳର ତନୁପତ୍ର ରଙ୍ଗର ଓଡ଼ଣା ପିନ୍ଧିଥିବା ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରାଯିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ, ହାତରେ କଙ୍କଣ, କମରରେ କମରବନ୍ଧ, ଓ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ହୁଏ। ଛାତିରେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଓ କୌସ୍ତୁଭ ମଣିର ଚମକ, ଦୀର୍ଘ ମାଳାରେ ଅରଣ୍ୟ ଫୁଲର ଗନ୍ଧ ରହିଥାଏ। ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ ଓ ପୂଜା କରି, ଭକ୍ତ ଦରୁ ଏବଂ ଘୃତ ଲିପ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରେ; ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଘୃତ ଅଂଶ ଦେଇ, ଶେଷ ଘୃତ ଦ୍ରବ୍ୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ କରେ। ପୂଜା ଓ ନମସ୍କାର ପରେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାର୍ଷ୍ୱଦେବତାଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଉଛନ୍ତି; ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ, ନାରାୟଣ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି। ପାନୀୟ ଓ ମହାପ୍ରସାଦ ପରେ, ବିଷ୍ୱକ୍ସେନଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କରି, ଚୁନା-ତମ୍ବୁଳ ଭଳି ଶୁଭ ମୁଖବାସ କୁ ଅର୍ପଣ କରିଥାନ୍ତି। ଗୀତ, ସ୍ତୁତି, ନୃତ୍ୟ ଓ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଲୀଳା ଅଭିନୟ କରି, କଥା କହିବା ଓ ଶୁଣିବା ମାଧ୍ୟମରେ ଭକ୍ତ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ପ୍ରଭୁ ମହିମାରେ ଲୀନ ହୁଏ। ବେଦ, ପୁରାଣ ଓ ସାଧାରଣ ଭାଷାରେ ଉଚ୍ଚ ଓ ନୀଚ ଷ୍ଟୁତି କରି, "ପ୍ରଭୁ, ଦୟା କରନ୍ତୁ" ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ଶିର ନମାଇଥାନ୍ତି। ପଦପଦ୍ମରେ ମୁଣ୍ଡ ଓ ହାତ ଦେଇ, "ପ୍ରଭୁ! ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଚରଣରେ ଶରଣ ନେଇଛି, ମୃତ୍ୟୁ ସମୁଦ୍ର ଓ ତାହାର ଫାନ୍ଦରୁ ଭୟଭୀତ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ" ବୋଲି ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି। ଏପରି ଭାବରେ ପ୍ରଭୁ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରସାଦ ଶିର ଉପରେ ରଖି ମାନ୍ୟତା ସହ ଅନ୍ତିମ ପୂଜା କରି, ଦୀପରେ ଅର୍ପିତ ପଦାର୍ଥ ଫେରାଇ ଦେଉଛନ୍ତି, ପୁଣି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ୟୋତିରେ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତି ଓ ପୂଜା ପ୍ରତି ଆସ୍ଥା ରହିଛି, ସେଠି ସେମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବେ, କାରଣ ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ଓ ଆତ୍ମାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଅଛନ୍ତି। ଏପରି ବିଧି, ଯୋଗ ଓ ତନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଯିଏ ପୂଜା କରେ, ସେ ପ୍ରଭୁଠାରୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଉପାୟରେ ଇଚ୍ଛିତ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରେ। ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ନିମିତ୍ତେ ଦୃଢ଼ ମନ୍ଦିର ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ପୂଜା ଓ ଉତ୍ସବ ପାଇଁ ମନୋହର ଫୁଲବାଗିଚା ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ଦୈନିକ ଓ ମହାଉତ୍ସବରେ ନିରନ୍ତର ପୂଜା ପାଇଁ ଖେତ, ଦୋକାନ, ସହର ଓ ଗ୍ରାମ ଦାନ କରି, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଧାମ ଲାଭ କରିଥାନ୍ତି। ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଦ୍ୱାରା ସେ ତିନିଜଗତରେ ସ୍ୱାମୀ ହୁଏ; ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ଲାଭ କରେ, ଏବଂ ତିନି ଉପାୟରେ ପ୍ରଭୁ ସମତା ଲାଭ କରେ। ଏକାନ୍ତିକ ଭକ୍ତି ଓ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାନ୍ତି, ଏହିପରି ଯିଏ ପୂଜା କରେ, ସେ ଭକ୍ତିର ପଥ ପାଏ। ଦେବତା କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ରଖା ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିବା ବସ୍ତୁ ନିଜେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟେ ନିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଳ ଭକ୍ଷଣ କରିବେ। କର୍ତ୍ତା, ତତ୍ତ୍ୱ, ଅନୁମୋଦକ ପାଇଁ, କାର୍ମିକ ଫଳ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ବଡ଼ ଫଳ ଦେଉଛି। ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଶେଷ ହେବା ସହ, ଏବେ ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ଏକଦିନ ଏକାଦଶୀ ଉପବାସରେ ନନ୍ଦ ମହାରାଜ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନେ କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଭାସ୍ମାସୁର ନାମକ ଏକ ଅସୁର, ଯିଏ ବରୁଣଙ୍କ ସେବକ ଥିଲେ, ସେ ନନ୍ଦଙ୍କୁ ଧରି ବରୁଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନେଇଗଲେ, କାରଣ ସେ ରାତିରେ ନଦୀରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ ଓ ଅସୁରୀ ସୀମା ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିଥିଲେ। ଗୋପମାନେ ନନ୍ଦଙ୍କୁ ଦେଖି ପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ "କୃଷ୍ଣ! ରାମ!" ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରିଲେ। ପ୍ରଭୁ ସେମାନଙ୍କ ଡାକ ଶୁଣି, ନିଜ ପିତା ବରୁଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯିବା ବୁଝି, ସେଠାକୁ ଗଲେ। ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ଆଗମନ ଦେଖି ବରୁଣ, ଲୋକପାଳ, ବଡ଼ ଆଦରରେ ସ୍ୱାଗତ କଲେ, ବିଭୂତି ସହ ପୂଜା କଲେ, ଏବଂ ଦର୍ଶନ ଉତ୍ସବ ପାଳନ କଲେ। ବରୁଣ କହିଲେ, "ଆଜି ମୋ ଦେହ ଶାନ୍ତ, ଆଜି ମୋ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସିଦ୍ଧ। ଆପଣଙ୍କ ପଦପଦ୍ମରେ ଭକ୍ତ ମନେ ପଥର ଶେଷକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି।" ବରୁଣ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ, "ଏହି ମହାମାୟା ଓ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି ଯେଉଁଠାରେ ଶୁଣାଯାଏ ନାହିଁ, ସେହି ପରମ ଆତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମା ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।" ଏହି ଅଜ୍ଞାନ ଓ ମୂଢ଼ତାରେ ଅଜାଣି ଆପଣଙ୍କ ପିତାକୁ ନେଇଯାଇଛି, ଦୟାକରି ମୋ ଅପରାଧ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ। ଆପଣ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି, ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଦୟା କରନ୍ତୁ, ଗୋବିନ୍ଦ, ପିତାପ୍ରିୟ, ଆପଣଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦିଅନ୍ତୁ। ଏଭଳି ବରୁଣଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, କୃଷ୍ଣ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ନେଇ ତାଙ୍କ ପରିବାରକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ ଫେରିଲେ। ନନ୍ଦ, ଲୋକପାଳଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ତେଜ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରତି ତାଙ୍କ ପ୍ରଣୟ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ନିଜ ପରିବାରକୁ କହିଲେ। ଗୋପମାନେ ଚିନ୍ତା କଲେ, "ଏହି ପ୍ରଭୁ ଆମେ ଯେଉଁ ଗୁପ୍ତ ଗତିକୁ ପାଇବା ଉଚିତ, ତାହା ଦେଖାଇବେ କି?" ପ୍ରଭୁ ନିଜ ଜନଙ୍କ ମନ ଜାଣି, ସେମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ କୃପାବଶତଃ ଚିନ୍ତା କଲେ। ଏହି ଜଗତରେ ଲୋକମାନେ ଅଜ୍ଞାନ, କାମନା ଓ କର୍ମରେ ମୁହିଁ ଉପର ଓ ତଳ ପଥରେ ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି, ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଗତି ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ପ୍ରଭୁ ହରି, ମହାକୃପାରେ ଗୋପମାନେ ନିମନ୍ତେ ନିଜ ଅନ୍ଧକାରାତିତ ଧାମ ଦେଖାଇଲେ। ସେ ଧାମ ସତ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ, ଅନନ୍ତ—ଏହା ବ୍ରହ୍ମା, ଚିର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଯାହାକୁ ଋଷିମାନେ ଗୁଣ ଶାନ୍ତି ଓ ମନ ଲୀନ ହେଲେ ଦେଖନ୍ତି। ଗୋପମାନେ ବ୍ରହ୍ମା ସରୋବରକୁ ନେଇଯାଇ, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ଅକୃରଙ୍କ ଦ୍ବାରା ଦର୍ଶିତ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ଦେଖିଲେ। ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସେଠି ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ, ଏବଂ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ, ସେଠି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଷ୍ଟୁତି ଶୁଣିଲେ।