ଇନ୍ଦ୍ର, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଗୋପ ଓ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ମାଧ୍ୟରେ ରାଜା ଭାବରେ ଅଭିଷେକ କରି, ତାଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ ଦେବତାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କଲେ। ଏହିପରେ, ଯଥାଯଥ ଦିଗରେ ଦୁର୍ଗା, ବିନାୟକ, ବ୍ୟାସ, ବିଷ୍ୱକ୍ସେନ, ଗୁରୁମାନେ ଓ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ, ଝଳା, ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ଯଦି ସମ୍ଭବ ହୁଏ, ଦିନେଦିନେ ଚନ୍ଦନ, କପୂର, କୁଙ୍କୁମ, ଅଗୁରୁ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳରେ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଉଚିତ୍। ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣଘର୍ମ ଷ୍ଟୋତ୍ର, ମହାପୁରୁଷ ବିଦ୍ୟା, ପୌରୁଷ ସୂକ୍ତ ଓ ସାମନ୍ ଷ୍ଟୋତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଏହି କ୍ରିୟାବଳୀ କରିବା ଦରକାର। ପ୍ରେମ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଦେବତାଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର, ଉପବୀତ, ଅଳଙ୍କାର, ପତ୍ରମାଳା ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଅଙ୍ଗରାଗ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭାୟିତ କରିବା ଉଚିତ୍। ପଦ୍ୟପ୍ରକ୍ଷାଳନ, ଆଚମନ, ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ, ଅଖଣ୍ଡ ଅକ୍ଷତ, ଧୂପ, ଦୀପ ଓ ନୈବେଦ୍ୟ ଭକ୍ତି ସହିତ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବା ଦରକାର। ଯଦି ଉପଲବ୍ଧ ଥାଏ, ଗୁଡ଼ ମିଶିତ ମିଠା ଭାତ, ଘିଅ, ତଳିତ ପିଠା, ଚିତାଉ, ମିଠା, ଦହି, ତରକାରି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ୍। ଦିନେଦିନେ ଓ ପର୍ବଦିନରେ ତେଲ ମାସାଜ, ଦେହ ମାର୍ଜନ, ଦର୍ପଣ, ଦନ୍ତ ଧୋଇବା, ସ୍ନାନ, ଭୋଜନ, ପାନ, ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଓ ଏହିପରି କ୍ରିୟା କରିବା ଦରକାର। ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ରୀତିରେ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ସଜାଇ, ଦର୍ଭା, ଇଂଧନ, ବେଦି ଓ ଦିଗ୍ବନ୍ଧନ କରି ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରିବା ଉଚିତ୍। ଦର୍ଭା ବିଛାଇ, ଅଞ୍ଜଳି ଦେଇ, ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଭାବରେ ନୈବେଦ୍ୟ ରଖି, ଜଳରେ ଶୁଦ୍ଧ କରି ଅଗ୍ନିର ସମ୍ମୁଖରେ ମୋତେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ମୋତେ ପିତାମ୍ବର, ଚତୁର୍ଭୁଜ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ପଦ୍ମଧାରୀ, କମଳର ତନ୍ତୁର ରଙ୍ଗର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଶାନ୍ତ ଓ ସୁନ୍ଦର ରୂପରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଦରକାର। ମୁକୁଟ, କଙ୍କଣ, କମରବନ୍ଧ, ଭୂଷଣ ଓ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ, କୌସ୍ତୁଭ ମଣି ଓ ବନମାଳା ଧାରଣ କରିଥିବା ମୋ ରୂପରେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତୁ। ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ ଓ ପୂଜା କରି, କାଷ୍ଠ ଓ ଘିଅ ଲଗାଇ ହୋମ କରିବା ଦରକାର। ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ଘିଅ ଦେଇ, ଶେଷରେ ଘିଅ ମିଶିତ ନୈବେଦ୍ୟ ମୋତେ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତୁ। ପୂଜା ଓ ପ୍ରଣାମ କରି, ପାର୍ଷ୍ୱଦେବତାଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇ, ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ବ୍ରହ୍ମ ଓ ନାରାୟଣ ତତ୍ତ୍ୱ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଦରକାର। ଆଚମନ ଓ ଶେଷ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେଇ, ବିଷ୍ୱକ୍ସେନଙ୍କୁ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ୍; ପରେ ତାମ୍ବୁଳ ଓ ସୁଗନ୍ଧି ମୁଖବାସ କରାଯିବା ଦରକାର। ଗୀତ, ସ୍ତୁତି, ନୃତ୍ୟ, ମୋ ଲୀଳା ଅଭିନୟ, କଥା କହିବା ଓ ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା ଏକ କ୍ଷଣ ପାଇଁ ମୋତେ ଏକାଗ୍ର ହେବେ। ଉଚ୍ଚ-ନିଚ୍ଚ ଷ୍ଟୋତ୍ର, ପୁରାଣ ଏବଂ ସାଧାରଣ ଭାଷାରେ ପ୍ରଶଂସା କରି, 'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଦୟା କରନ୍ତୁ' ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ଶିର ମୋର ପାଦ ତଳେ ରଖି, ହସ୍ତ ଜୋଡି ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତୁ—'ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ସାଗର ଓ ତାହାର ଫାନ୍ଦରୁ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଆଶ୍ରୟ ନେଉଛି, ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ'। ମୋତେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଶେଷ ପ୍ରସାଦ ଶିର ଉପରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଧରି ଯଦି ପୂଜା ସମାପ୍ତ କରିବେ, ତେବେ ଆଦର ସହିତ ଦୀପରେ ଅର୍ପଣ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କରି, ପୁନି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ୟୋତିରେ ଅ捨୍ପଣ କରନ୍ତୁ। ଯେଉଁଠି ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ଭକ୍ତି ଓ ପୂଜା ଉପସ୍ଥିତି ରହିଥାଏ, ସେଠାରେ ମୋତେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍, କାରଣ ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ସ୍ୱୟଂ ଆତ୍ମାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ। ଏଭଳି ବେଦ ଓ ତନ୍ତ୍ର ମାର୍ଗରେ କ୍ରିୟା ଓ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଲୋକ ମୋତେ ପୂଜା କରେ, ସେ ଦୁଇ ମାର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ଚାହିଁଥିବା ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ମୋର ମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାପନା କରି ଦୃଢ଼ ଦେଉଳ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍; ସେଠାରେ ପୂଜା ଓ ପର୍ବ ପାଇଁ ମନୋହର ଫୁଲବାଗ ତିଆରି କରିବା ଦରକାର। ଦିନେଦିନେ ଓ ବଡ଼ ପର୍ବଦିନରେ ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା ଅବିରତ ଚାଲିବା ପାଇଁ ଖେତ, ଦୋକାନ, ଗ୍ରାମ, ସହର ଦେଇ ମୋର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତୁ। ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଦ୍ୱାରା ସେ ତିନି ଲୋକରେ ଅଧିପତି ହୁଅନ୍ତି, ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ଓ ତିନି ମାର୍ଗରେ ମୋ ସମାନ ଅବସ୍ଥା ପାଆନ୍ତି। ନିଷ୍କାମ ଭକ୍ତି ଓ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ସେ କେବଳ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଏହିପରି ଯେଉଁଠି ମୋର ପୂଜା, ସେଠି ଭକ୍ତି ମାର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ। ଯେଉଁଠି କିମ୍ବା ଯେଉଁଠି ଦେବତା କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟେ ଯାହା ଦେଇଛନ୍ତି, ତାହା ନିଜ ଜୀବିକା ପାଇଁ ନେଇଥାଏ, ସେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଗୋବର ଭକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଏ। କର୍ତ୍ତା, ସାର, ଅନୁମୋଦକ ଓ କ୍ରିୟାର ଭାଗୀଦାରମାନେ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାହାର ଉତ୍ତମ ଫଳ ପୁନିପୁନି ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହିପରେ, ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ଏକଦଶୀ ଦିନ ଉପବାସ କରି, ନନ୍ଦ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ; ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ବରୁଣଙ୍କ ଏକ ଦାସୀ, ଏକ ଅସୁର, ତାଙ୍କୁ ରାତିରେ ନଦୀରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବାରୁ ଧରି ବରୁଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ନେଇଗଲା। ଗୋପମାନେ ନନ୍ଦଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହୋଇ 'କୃଷ୍ଣ! ରାମ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ। ତାଙ୍କର ଡାକ ଶୁଣି, ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ବୁଝିଲେ ଯେ ତାଙ୍କର ପିତା ବରୁଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଇଛନ୍ତି, ତେଣୁ ସେ, ରାଜା, ନିଜ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୟ ମୁକ୍ତ କରୁଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେଠାକୁ ଗଲେ। ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ଲୋକପାଳ ବରୁଣ ବଡ଼ ଆଦର ସହିତ ସ୍ୱାଗତ କଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୂଜା କଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାର ମହୋତ୍ସବ ପାଳନ କଲେ। ଶ୍ରୀ ବରୁଣ କହିଲେ—'ଆଜି ମୋ ଦେହ ଶାନ୍ତ ହେଲା; ଆଜି, ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାର୍ଥକ ହେଲା। ତୁମ ଚରଣରେ ଭକ୍ତି ରଖିଥିବା ଲୋକମାନେ ଏହି ଜୀବନ ଯାତ୍ରାର ଶେଷ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି।' ବରୁଣ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ—'ହେ ପ୍ରଭୁ, ହେ ପରମାତ୍ମା, ହେ ବ୍ରହ୍ମ, ଯେଉଁଠି ମାୟା ଓ ଜଗତ ରଚନାର କଳ୍ପନା ନାହିଁ। ଅଜ୍ଞାନ ଓ ମୂଢ଼ତାରେ ଅଜାଣି, ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ନେଇଯାଇଛି, ଦୟାକରି ଏହି ଅପରାଧକୁ ଖ୍ଷମା କର। ତୁମେ ସବୁଦିନ ଦେଖୁଛ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଦୟା ଦିଅ।