ଏହି ପବିତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ର, ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତ, ମୋଟେ ଏଠାରେ ଏଠିଅଠାର ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ରହିଛି, ଯାହା ଦ୍ଵାଦଶ ଶ୍କନ୍ଦ ଭିତରେ ବିଭକ୍ତ। ଏହା ପରୀକ୍ଷିତ ଓ ଶୁକଦେବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିବା ଉପଦେଶ ରୂପୀ ଆଲୋଚନା। ଏହି ଭାଗବତକୁ ଶ୍ରବଣ କରିବାକୁ ଆମେ ଅନୁରୋଧ କରୁଛୁ। ପ୍ରିୟ, ଏହି ଜଗତର ଚକ୍ରରେ ଏକ ମଣିଷ ଜେତେବେଳେ ପ୍ରତିକ୍ଷଣ ଶୁକଦେବଙ୍କ ଶାସ୍ତ୍ରର ଉପଦେଶ ତାଙ୍କର କନ୍ ମାନେ ନ ଲାଗିଥାଏ, ସେ ଅଜ୍ଞାନରେ ଭ୍ରମଣ କରେ। ଅନେକ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ପୁରାଣ ଶୁଣିବାର କଣ ଲାଭ, ଯେଉଁ ମାନେ କେବଳ ବିଭ୍ରାନ୍ତି କରେ? ଏକ ମାତ୍ର ଭାଗବତ ଶାସ୍ତ୍ର ମୁକ୍ତି ଦାନ କରିବା ପ୍ରଭାବ ରୂପେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ। ଯେଉଁ ଘରରେ ଦିନକୁ ଦିନ ଭାଗବତର କଥା କହାଯାଏ, ସେଉଁ ଘର ପାଉଣି ତୀର୍ଥ ହୋଇଯାଏ, ଏହା ଘରବାସୀଙ୍କର ପାପ ଦୂର କରେ। ଏକ ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଓ ଏକ ଶତ ବାଜାପେୟ ଯଜ୍ଞ ଭିତରେ ଯେତେ ଫଳ ମିଳେ, ତାହା ଭାଗବତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଉପାଖ୍ୟାନର ସୋଳ ଭାଗ ଫଳକୁ ଉପମା ଦେଇ ପାରିବେ ନାହିଁ। ଏ ଶରୀରରେ ପାପ ରହିଥାଏ, ଯେତେବେଳେ ଭାଗବତକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଲୋକେ ଶୁଣିନାହିଁ। ଗଙ୍ଗା, ଗୟା, କାଶୀ, ପୁଷ୍କର, ପ୍ରୟାଗ ଭିତରେ କିଛି ଭାଗବତ ଶାସ୍ତ୍ରର କଥା ଶୁଣିବାର ଫଳକୁ ସମାନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଯଦି ଆପଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଚାହାନ୍ତି, ତେବେ ଦିନକୁ ଦିନ ନିଜ ମୁଁହାରେ ଭାଗବତର ଅର୍ଦ୍ଧ ଶ୍ଲୋକ କିମ୍ବା ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଶ୍ଲୋକ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତୁ। ଵେଦ, ଵେଦମାତା, ପୁରୁଷସୂକ୍ତ, ତ୍ରୟୀ ଵେଦ, ଭାଗବତ ଓ ଦ୍ଵାଦଶ ଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର; ଦ୍ଵାଦଶ ଆତ୍ମା, ପ୍ରୟାଗ, ବର୍ଷର ରୂପ ରେ କାଳ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର, କାମଧେନୁ ଓ ଦ୍ଵାଦଶୀ; ତୁଳସୀ, ବସନ୍ତ ଋତୁ ଓ ପରମ ପୁରୁଷ—ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଏମାନେ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ମୁଖ୍ୟ ତଫାତ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଭାଗବତ ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ଦିନ ଓ ରାତି ବୁଝି ବୁଝି ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଲକ୍ଷ ଜନ୍ମର ଜମା ହୋଇଥିବା ପାପକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି। ଦିନକୁ ଦିନ ଭାଗବତର ଅର୍ଦ୍ଧ ଶ୍ଲୋକ କିମ୍ବା ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଶ୍ଲୋକ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବାର ଫଳ ରାଜସୂୟ ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସମାନ ମିଳେ। ଦିନକୁ ଦିନ ଭାଗବତ ଶ୍ରବଣ, ହରିଙ୍କର ଚିନ୍ତନ, ତୁଳସୀର ସେବା, ଗାଁର ଦୟା—ଏମାନେ ସମାନ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଯେଉଁ ଲୋକ ଶୁକଦେବଙ୍କ ଶାସ୍ତ୍ରର ଶବ୍ଦକୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶୁଣନ୍ତି, ଗୋବିନ୍ଦ ତାଙ୍କୁ ବୈକୁଣ୍ଠ ଦାନ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ଲୋକ ଏହି ଭାଗବତକୁ ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସିଂହାସନରେ ଏକ ବୈଷ୍ଣବକୁ ଦେଇଥାଏ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସାର୍ଥକ ସାମ୍ୟ ମିଳେ। ଯଦି କୌଣସି ଲୋକ ଜନ୍ମ ଠାରୁ ଚତୁର୍ ମନସ୍କ ହୋଇ ଶୁକଦେବଙ୍କ ଶାସ୍ତ୍ରର କଥା ରସ ନ ନେଇଥାଏ, ସେ ଚଣ୍ଡାଳ କିମ୍ବା ଗଧା ପରି ଜୀବନ ଯାପନ କରେ; ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ଅର୍ଥହୀନ, ତାଙ୍କର ମା ନିର୍ଥକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରିଛନ୍ତି। ଯେଉଁ ଲୋକ ଜୀବନ୍ତ ଶବ ରୂପେ ଚିହ୍ନିତ, ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ପାପମୟ, ଏବଂ ଶୁକଦେବଙ୍କ ଉପାଖ୍ୟାନର ଏକ ଅନ୍ଶ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିନାହିଁ, ସେ ଜନ୍ତୁ ସମାନ, ପୃଥିବୀର ଭାର ଭାବରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି—ଏହିପରି ଦେବସଭାର ଉତ୍ତମ ଲୋକ କହିଛନ୍ତି। ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତର ଉପାଖ୍ୟାନ ଏହି ଜଗତରେ ଦୁର୍ଲଭ; ଏହା କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମର ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମିଳିଥାଏ। ତେଣୁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏହି ଯୋଗର ଧନକୁ ଉଦ୍ୟମ ସହିତ ଶୁଣିବା ଉଚିତ; ଦିନର ପ୍ରତିବନ୍ଧ ନାହିଁ—ସମସ୍ତ ସମୟରେ ଶୁଣିବା ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ସତ୍ୟ ଓ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ସମସ୍ତ ସମୟରେ ଶୁଣିବା ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି; କିନ୍ତୁ କଳି ଯୁଗରେ ଅସମ୍ଭବତା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏଠାରେ ଏକ ବିଶେଷ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଶୁକଦେବ ଦେଇଛନ୍ତି। ମନର ଚଞ୍ଚଳତା ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ଶାସନ ଲାଗି ଦ୍ୱିକ୍ଷ୍ୟା ମିଳିବା ଅତି ଦୁର୍ଲଭ; ତେଣୁ ସପ୍ତାହ ଶୁଣିବା ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ଯେଉଁ ଲୋକ ଦିନକୁ ଦିନ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶୁଣନ୍ତି, ବିଶେଷ କରି ମାଘ ମାସରେ, ସେଉଁ ଫଳ ଶୁକଦେବଙ୍କ ସପ୍ତାହ ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା ମିଳିଥିଲା। ମନକୁ ଜିତ କରିବାର ଅସମ୍ଭବତା, ରୋଗ, ଲୋକଙ୍କ ଆୟୁର ହ୍ରାସ ଓ କଳିର ଅନେକ ଦୋଷ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ସପ୍ତାହ ଶୁଣିବା ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ତପସ୍ୟା, ଯୋଗ, ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳିପାରିବ ନାହିଁ, ସେଉଁ ଫଳ ସପ୍ତାହ ଶୁଣିବାରେ ସହଜରେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ସପ୍ତାହ ଶୁଣିବା ଯଜ୍ଞ, ବ୍ରତ, ତପସ୍ୟା, ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା ଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସମୟ ଉପରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ସପ୍ତାହ ଶୁଣିବା ଯୋଗ, ଧ୍ୟାନ, ଜ୍ଞାନ ଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ; ଏହାର ମହତ୍ତ୍ୱ କଣ ଅଧିକ କୁହିବି? ପୁନଃପୁନଃ ଏହା ସମସ୍ତ ଉପରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ଏଠାରେ ଶୌନକ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଧର୍ମକୁ ପଛରେ ରଖିଛି; ଭାଗବତ ପୁରାଣ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳକୁ ଦେଉଛି ଓ ଯୋଗ ଓ ଅନ୍ୟ ମାର୍ଗକୁ ଦର୍ଶାଉଛି? ସୂତ କହିଲେ: ଯେତେବେଳେ କୃଷ୍ଣ ଏ ଭୂମି ଛାଡି ନିଜ ଧାମକୁ ଯିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ, ଏଗାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ, ଉଦ୍ଧବ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ। ଉଦ୍ଧବ କହିଲେ: ହେ ଗୋବିନ୍ଦ, ତୁମେ ଭକ୍ତଙ୍କ ଉପକାର ପୂରଣ କରି ପରେ ଯିବାକୁ ଯାଉଛ; ମୋ ହୃଦୟର ଦୁଃଖ ଶୁଣି, ଦୟା କରି ଆଶ୍ୱସ୍ତ କର। ଏବେ ଭୟଙ୍କର କଳି ଯୁଗ ଆସିଛି; ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ଆଉ ଉପସ୍ଥିତ ହେବେ, ଏବଂ ସଜ୍ଜନମାନେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ସଂଗରେ ଦୁଷ୍ଟ ହେବେ। ତାପରେ ଭୂମି, ଭାରରେ ଭରି ଗାଁର ରୂପ ନେଇ ଆଶ୍ରୟ ନେବେ; ହେ ପଦ୍ମନେତ୍ର, ତୁମେ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ରକ୍ଷକ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ହେ ଭକ୍ତବତ୍ସଳ, ଦୟା କରି ଯିବା ନହିଁ; ଭକ୍ତଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ତୁମେ ଗୁଣମୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛ, ଯଦିଓ ତୁମେ ନିରାକାର ଓ ଚେତନମୟ। ତୁମର ଅଭାବରେ ତୁମର ଭକ୍ତମାନେ କିପରି ଭୂମିରେ ରହିବେ? ନିରାକାର ଉପାସନା ଅତି ଦୁଷ୍କର; ତେଣୁ କିଛି ବିଚାର କର। ଉଦ୍ଧବଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ହରି ପ୍ରଭାସ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଚିନ୍ତା କଲେ: "ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ସମର୍ଥନ ପାଇଁ କଣ କରିବି?" ତାପରେ, ନିଜ ଦିବ୍ୟ ତେଜକୁ ଭାଗବତରେ ଭରିଲେ, ନିଜକୁ ଲୁଚାଇ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତର ପବିତ୍ର ମହାସାଗରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।