ସୃଷ୍ଟିର ଆଦିକାଳରେ, ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଆଦି ସାତିଟି ତତ୍ତ୍ୱ—ତାଲ, କ୍ରିୟା ଏବଂ ଗୁଣର ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଦି ଆଣ୍ଡର ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରାଇଲେ। ଏହି ତତ୍ତ୍ୱମାନେ ଏକାଠି ହେବା ସହିତ, ଜଡ ଆଣ୍ଡ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହାରୁ ବିରାଟ୍ ପୁରୁଷ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ। ସେ ବିରାଟ୍ ଆଣ୍ଡ ଦଶଟି ଉପର୍ଯ୍ୟୁପରି ଆବରଣ—ପ୍ରଥମେ ଜଳ ଏବଂ ତାପରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ, ଏବଂ ବାହାରୁ ପ୍ରକୃତି ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ—ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ରହିଛି, ଯାହା ଭଗବାନ୍ ହରିଙ୍କର ଦେହ ସ୍ୱରୂପ। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆଣ୍ଡରୁ ଉଠି, ବିରାଟ୍ ପୁରୁଷ ଜଳର ଉପରେ ଶୟନ କରି, ଏହାକୁ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଭାଗ କରିଦେଲେ। ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କର ମୁଁହ ଖୋଲିଗଲା, ଯାହାରୁ ବାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ବାଣୀରୁ ଅଗ୍ନି, ତାପରେ ନାକ ଉଦ୍ଭବ, ଯାହାରୁ ଶ୍ୱାସ ଏବଂ ଘ୍ରାଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଘ୍ରାଣରୁ ବାୟୁ, ତାପରେ ଚକ୍ଷୁ, ଯାହାରୁ ଦୃଷ୍ଟି ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦ୍ଭବ; କାନ ଉଦ୍ଭବ, ଯାହାରୁ ଶ୍ରବଣ ଏବଂ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଚର୍ମ ଭାଗିଗଲା, ଯାହାରୁ କେଶ, ଲୋମ ଓ ତାପରେ ଔଷଧି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ପଛରେ ଜନନେନ୍ଦ୍ରିୟ ଗଠିତ ହେଲା। ଶୁକ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ଓ ତାହାରୁ ଜଳ; ପଛରେ ଗୁଦ ଏବଂ ତାହାରୁ ଅପାନ ଓ ତାହାରୁ ମୃତ୍ୟୁ, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟ ଦିଏ। ହାତ ଉଦ୍ଭବ, ତାହାରୁ ଶକ୍ତି ଏବଂ ତାହାରୁ ଇନ୍ଦ୍ର; ପାଦ ଉଦ୍ଭବ, ତାହାରୁ ଚଳନ ଏବଂ ତାହାରୁ ବିଷ୍ଣୁ। ନାଡ଼ୀ ଉଦ୍ଭବ ଓ ତାହାରୁ ରକ୍ତ; ତାହାରୁ ନଦୀମାନେ ଏବଂ ଉଦର ଉଦ୍ଭବ। ପଛରେ ଭୁକ୍ତି ଓ ତୃଷ୍ଣା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ସମୁଦ୍ର ତାଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ହେଲା। ହୃଦୟ ଭାଗି, ତାହାରୁ ମନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ମନରୁ ଚନ୍ଦ୍ର, ବୁଦ୍ଧିରୁ ବ୍ରହ୍ମା, ଅହଂକାରରୁ ରୁଦ୍ର, ଚେତନାରୁ ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ବିରାଟ୍ ପୁରୁଷକୁ ଉଠାଇପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେମାନେ ଏକେକଠି ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏବଂ ପୁନି ପୁନି ସେଉଁଠି ଜାଗ୍ରତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଅଗ୍ନି ବାଣୀ ସ୍ୱରୂପେ ମୁଁହରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ବାୟୁ ଘ୍ରାଣ ସ୍ୱରୂପେ ନାକରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ସ୍ୱରୂପେ ଚକ୍ଷୁରେ, ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକ ଶ୍ରବଣ ସ୍ୱରୂପେ କାନରେ, ଔଷଧି କେଶ ସହିତ ଚର୍ମରେ, ଜଳ ଶୁକ୍ର ସହିତ ଜନନେନ୍ଦ୍ରିୟରେ, ମୃତ୍ୟୁ ଅପାନ ସହିତ ଗୁଦରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଶକ୍ତି ସହିତ ହାତରେ, ବିଷ୍ଣୁ ଚଳନ ସହିତ ପାଦରେ, ନଦୀମାନେ ରକ୍ତ ସହିତ ନାଡ଼ୀରେ, ସମୁଦ୍ର ଭୁକ୍ତି ତୃଷ୍ଣା ସହିତ ଉଦରରେ, ଚନ୍ଦ୍ର ମନ ସହିତ ହୃଦୟରେ, ବ୍ରହ୍ମା ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ହୃଦୟରେ, ରୁଦ୍ର ଅହଂକାର ସହିତ ହୃଦୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, କିନ୍ତୁ ବିରାଟ୍ ପୁରୁଷ ଉଠିଲେ ନାହିଁ। ଶେଷରେ, ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ଜ୍ଞାନ ସହିତ ହୃଦୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମୟରେ, ବିରାଟ୍ ପୁରୁଷ ଜଳରୁ ଉଠିଲେ। ଯେପରି ଜଣେ ଶୟନରତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ପ୍ରାଣ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ମନ, ବୁଦ୍ଧି ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ବିନା ଜାଗ୍ରତ ହୁଏନି, ସେପରି ମନକୁ ଯୋଗରେ ନିଷ୍ଠା କରି, ଭକ୍ତି, ବୈରାଗ୍ୟ ଓ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ମନେ ଅନ୍ତର୍ୟାମୀକୁ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି ଦିବ୍ୟ ଗୁହ୍ୟ ଗ୍ୟାନ ପରେ, ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ଯେତେବେଳେ ଗୋବର୍ଧନ ପର୍ବତ ଧରି ଭଗବାନ୍ କୃଷ୍ଣ ବ୍ରଜବାସୀଙ୍କୁ ବର୍ଷାରୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ସୁରଭି ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଗୋଲୋକକୁ ଗଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର, ନିଜ ଅପରାଧ ପାଇଁ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ଗୋପନ ଭାବେ ଯାଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭାସ୍ୱଳ୍ଲ ମୁକୁଟ୍ ଦ୍ୱାରା ଭଗବାନଙ୍କର ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଅପାର କ୍ରିୟାଶକ୍ତି ଦେଖି ଓ ଶୁଣି, ତିନି ଲୋକର ଶାସକ ଭାବର ଗର୍ବ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ର ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ— "ହେ ପ୍ରଭୁ! ଆପଣଙ୍କ ଧାମ ସତ୍, ଶାନ୍ତ, ତପୋମୟ ଓ ରଜ-ତମ ରହିତ। ମାୟାର ଗୁଣର ଗତି ଆପଣଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିପାରେନି, ଆପଣଙ୍କର କୌଣସି ଆସକ୍ତି ନାହିଁ। ତେଣୁ ଲୋଭ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅବିଦ୍ୟାଜନିତ କାରଣ କେମିତି ହେବ? ତଥାପି, ଧର୍ମର ରକ୍ଷା ଓ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ନିଗ୍ରହ ପାଇଁ ଆପଣ ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଆପଣ ସମସ୍ତ ଜଗତର ପିତା, ଗୁରୁ, ଶାସକ, ଅତିକ୍ରମ୍ୟ କାଳ ଓ ଦଣ୍ଡଧାରୀ। ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ନିଜ ଇଛାରେ ଅବତାର ନେଇ, ଜଗତ୍ ସ୍ୱାମୀ ଭାବର ଗର୍ବ ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି। ମୋତେ ଭଳି ଯେଉଁମାନେ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅଲଂଘନ କରି, ନିଜକୁ ଜଗତ୍ ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ସମୟ ଆସିଲେ ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଅଭିମାନ ଛାଡ଼ି, ଧର୍ମ ଛାଡ଼ି, ଅସଦ୍ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି; ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ଉପଦେଶ କାର୍ଯ୍ୟକର। ଏହିପରି ଅବିଦ୍ୟା ଓ ଅଭିମାନରେ ହେଉଥିବା ମୋ ଅପରାଧ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ, ମୋ ମନ ଭ୍ରମିତ ଥିଲା, ଏପରି ଅନୁଚିତ ଚିନ୍ତା ପୁନି ଆସିନ ଦିଅନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କ ଏହି ଅବତାର ଭୂଭାର ହରଣ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାମାନଙ୍କ ଦଳ ନାଶ ଓ ଭକ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ। ହେ ଭଗବାନ୍! ଆପଣଙ୍କୁ, ପରମପୁରୁଷ, ମହାତ୍ମା, ବାସୁଦେବ, କୃଷ୍ଣ, ସାତ୍ୱତ ନାୟକଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଦେହଧାରୀ, ଜ୍ଞାନମୟ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମୂଳ, ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ମୁଁ ଅଭିମାନ ଓ କ୍ରୋଧରେ, ଗୋକୁଳ ଉପରେ ବଜ୍ର-ବର୍ଷା ଓ ବାୟୁଦ୍ୱାରା ବିନାଶ କରିବା ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲି, ପୂଜା ବିଘ୍ନ ହୋଇଥିଲା। ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ମୋ ଅଭିମାନ ଯାଇଛି, ଅନର୍ଥ କାର୍ଯ୍ୟ ନାଶ ହୋଇଛି, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଇଛି।" ଏପରି କହି, ମଘବାନ୍ (ଇନ୍ଦ୍ର) ଭଗବାନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। କୃଷ୍ଣ ହସି, ମେଘ ଗୁଞ୍ଜନ ସଦୃଶ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, "ହେ ମଘବାନ୍! ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମର ଯଜ୍ଞ ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲି, ଯେଉଁଠି ତୁମେ ସର୍ବଦା ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରିବ, ଇନ୍ଦ୍ରତ୍ୱର ଗର୍ବରେ ମତି ଭ୍ରମିତ ହେବ ନାହିଁ। ଧନ ଓ ଶକ୍ତିର ଅଭିମାନରେ ଅନ୍ଧ ହେଲେ, ମୋତେ ଦଣ୍ଡଧାରୀ ଦେଖିପାରେନାହାନ୍ତି; ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ଇଚ୍ଛା କରେ, ଏପରି ଲୋକଙ୍କ ଶ୍ରୀ ନଷ୍ଟ କରି ଦୟା ପ୍ରକାଶ କରିଥାଏ। ଏବେ ତୁମେ ଯାଅ, ଶକ୍ର; ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟ ସଠିକ୍ ଭାବେ କର, ଅଭିମାନ ଛାଡ଼, ଓ ମୋର ଆଜ୍ଞା ଅନୁସର।" ଏପରି ଦିବ୍ୟ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ଭଗବାନ୍ କୃଷ୍ଣ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ, ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକର ମଙ୍ଗଳ ନିମିତ୍ତେ ନିଜ ଦୟା ଓ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କଲେ।