ଏହିପରି ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି Vaitasena ଙ୍କ ଦେଖାରେ, ଯେଉଁଠି Urvashi ଙ୍କ ପରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ର ଆକାଂକ୍ଷା ଓ ଆସକ୍ତିକୁ ଛାଡି ଦେଇ, ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଆନନ୍ଦ ଭାବରେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଘୁଞ୍ଚୁଥିଲେ। ପ୍ରକୃତିର ଅନେକ ଗୁଣ—ମୃଦୁତା, କଠୋରତା, ଶୀତତା, ଉଷ୍ଣତା—ଏବଂ ଏହି ସବୁ ସ୍ପର୍ଶ ର ଗୁଣ, ବାୟୁ ର ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବରେ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ। ବାୟୁ ର ଚଳାଚଳ, ସଂଗ୍ରହ, ଅର୍ଜନ, ଜଡବସ୍ତୁ ଏବଂ ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ନେତୃତ୍ୱ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ର ସାର ଏହି ବାୟୁ ର କାର୍ଯ୍ୟ ଅଟୁଟ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ। ବାୟୁ ର ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ର ସ୍ପର୍ଶ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ଆକାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏହାରୁ ଆଲୋକ ଆସିଲା ଏବଂ ଆକାର ଦେଖିବା ପାଇଁ ଚକ୍ଷୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଅଗ୍ନି ର ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଆକାର ଦ୍ୱାରା ବସ୍ତୁ ର ଅବସ୍ଥା, ଗୁଣ ର ଅବସ୍ଥିତି, ଏକ ଏକକ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ର ସୂଚନା ମିଳିଥାଏ। ଅଗ୍ନି ର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ରନ୍ଧନ, ଉଷ୍ଣତା, ଦହନ, ଶୀତତା ର ନିବାରଣ, ଶୁଷ୍କ କରିବା, ଖୁଦା ଓ ତ୍ରୁଷ୍ଣା ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବା ଏହି ଅଗ୍ନି ର କାର୍ଯ୍ୟ। ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଆକାର ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ବଦଳି ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ଶୁଦ୍ଧ ରସ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏହାରୁ ଜଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ଏବଂ ରସ ଅନୁଭୂତି ପାଇଁ ଜିହ୍ୱା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏକ ରସ ଅନେକ ଗୁଣରେ ବିଭକ୍ତ—କସ, ମିଠା, ତିତି, ଝାଳ, ଖଟା—ଏହି ସମସ୍ତ ଧାତୁ ର ବଦଳରେ ଏକ ରସ ଅନେକ ରୂପ ନେଇଥାଏ। ଜଳ ର କାର୍ଯ୍ୟ—ଭିଜାଇବା, ଦୃଢ କରିବା, ଆତ୍ମସନ୍ତୋଷ, ଜୀବନ ରକ୍ଷା, ପୋଷଣ, ଆନନ୍ଦ ଦେଇବା, ଉଷ୍ଣତା ନିବାରଣ, ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧି। ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ରସ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ବଦଳି ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ଶୁଦ୍ଧ ଗନ୍ଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏହାରୁ ପୃଥିବୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ଏବଂ ଗନ୍ଧ ଅନୁଭୂତି ପାଇଁ ନାକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏକ ଗନ୍ଧ ଅନେକ ଧାତୁ ର ଯୋଗରେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ—ମୃତ୍ତିକା, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ, ସୁଗନ୍ଧ, ମୃଦୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଖଟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୂପ ନେଇଥାଏ। ପୃଥିବୀ ର କାର୍ଯ୍ୟ—ଏହା ଗଠନ ର ଭୂମି, ବ୍ରହ୍ମ ର ଆଶ୍ରୟ, ସମସ୍ତ ଜୀବ ର ଗୁଣ ର ଉତ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ଏକ ଏକକ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ର ସୂଚନା। ଏହି ଅନ୍ୟତମ ଗୁଣ ର ଉପଯୋଗ ଅନୁସାରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ର ନାମ ହୁଏ—ଆକାଶ ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣ ର ଉପଯୋଗ ହେଉଛି ଶ୍ରବଣ; ବାୟୁ ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣ ର ଉପଯୋଗ ହେଉଛି ସ୍ପର୍ଶ; ଅଗ୍ନି ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣ ର ଉପଯୋଗ ହେଉଛି ଦୃଷ୍ଟି; ଜଳ ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣ ର ଉପଯୋଗ ହେଉଛି ରସ; ପୃଥିବୀ ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣ ର ଉପଯୋଗ ହେଉଛି ଗନ୍ଧ। ଏକ ଗୁଣ ଏକ ଧାତୁ ରେ ଦେଖାଯାଏ, ଅନ୍ୟ ଧାତୁ ରେ ନୁହେଁ; ଏହି ଭିନ୍ନତା ପୃଥିବୀ ରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ। ଏହି ସପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ—ମହାତତ୍ତ୍ୱ ଆରମ୍ଭ କରି—କାଳ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗୁଣ ସହିତ ମିଶିଗଲେ ଏବଂ ପ୍ରାକ୍ରୁତ ରୂପ ରେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଜଡ୍ ମହାଣ୍ଡ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏହାରୁ କୋସ୍ମିକ ପର୍ସନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଯିଏ Virāṭ ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହି ବିଶେଷ ମହାଣ୍ଡ ଦଶ ଅନୁକ୍ରମିକ ଆବରଣ—ଜଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲା, ତାହା ର ବାହାରେ ପ୍ରାକ୍ରୁତ ତତ୍ତ୍ୱ ର ଆବରଣ ଥିଲା; ଏହି ମହାଣ୍ଡ ଭିତରେ ଏହି ବିଶ୍ବ ର ଏକ ଅନୁଶ୍ରୁତ ରୂପ ଅଛି, ଯାହା ମଙ୍ଗଳମୟ Hari ଙ୍କ ରୂପ। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମହାଣ୍ଡ ରୁ ଉଠି, ଜଳ ଉପରେ ଶୟନ କରି, ମହାଦେବ ଏହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ଅନେକ ଭାବରେ ଆକାଶ କୁ ଭାଗ କଲେ। ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କର ମୁଁହ ଖୋଲିଲା, ଯାହାରୁ ବାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ବାଣୀ ରୁ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ପରେ ନାକ ଖୋଲିଲା, ଯାହାରୁ ଶ୍ୱାସ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଏବଂ ଏହାରୁ ଗନ୍ଧ ର ସୂଚନା ମିଳିଲା। ଗନ୍ଧ ରୁ ବାୟୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ପରେ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିଲା, ଯାହାରୁ ଦୃଷ୍ଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏହାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ପରେ କାନ ଖୋଲିଲା, ଯାହାରୁ ଶ୍ରବଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏହାରୁ ଦିଗ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। Virāj ତାଙ୍କର ଚର୍ମ ଖୋଲିଲେ, ଯାହାରୁ କେଶ, ରୋମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ପରେ ଉଦ୍ଭିଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ଏବଂ ପରେ ଜନନାଙ୍ଗ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ବୀର୍ୟ ରୁ ଜଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ପରେ ମୂଦ୍ରା ତ୍ୱାରା ମୁଦ୍ରା ହେଲା; ଏହାରୁ ଅପାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ଏବଂ ଅପାନ ରୁ ମୃତ୍ୟୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ଜଗତ ର ଭୟ। ହାତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ଏବଂ ଖୋଲିଲା; ଏହାରୁ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ଏବଂ ଏହାରୁ Indra ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ପାଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ଏବଂ ଖୋଲିଲା; ଏହାରୁ ଗତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ଏବଂ ଏହାରୁ Viṣṇu ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ତାଙ୍କର ଶିରା ଖୋଲିଲା ଏବଂ ଏହାରୁ ରକ୍ତ ଭରିଲା; ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ଏବଂ ଉଦର ଖୋଲିଲା। ଏହାରୁ ଖୁଦା ଓ ତ୍ରୁଷ୍ଣା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ସମୁଦ୍ର ଏହାର ଆଶ୍ରୟ ହେଲା। ପରେ ହୃଦୟ ଭାଗିଗଲା ଏବଂ ହୃଦୟ ରୁ ମନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ମନ ରୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ବୁଦ୍ଧି ରୁ ବାଣୀ ର ଅଧିପତି; ଅହଂକାର ରୁ Rudra ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଚିତ୍ତ ରୁ ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହି ଦେବତାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ବିରାଟ ପୁରୁଷ ଉଠିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେମାନେ ତାଙ୍କ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ପୁନଃ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ଏକ ଏକ କରି ତାଙ୍କୁ ଉଠେଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଅଗ୍ନି ମୁଁହ ରେ ବାଣୀ ଭାବରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, କିନ୍ତୁ ବିରାଟ ପୁରୁଷ ଉଠିଲେ ନାହିଁ। ବାୟୁ ନାକ ରେ ଗନ୍ଧ ଭାବରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ବିରାଟ ପୁରୁଷ ଉଠିଲେ ନାହିଁ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚକ୍ଷୁ ରେ ଦୃଷ୍ଟି ଭାବରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ବିରାଟ ପୁରୁଷ ଉଠିଲେ ନାହିଁ। ଦିଗ କାନ ରେ ଶ୍ରବଣ ଭାବରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ବିରାଟ ପୁରୁଷ ଉଠିଲେ ନାହିଁ। ଉଦ୍ଭିଦ ଚର୍ମ ରେ କେଶ ସହିତ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ବିରାଟ ପୁରୁଷ ଉଠିଲେ ନାହିଁ। ଜଳ ଜନନାଙ୍ଗ ରେ ବୀର୍ୟ ସହିତ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ବିରାଟ ପୁରୁଷ ଉଠିଲେ ନାହିଁ। ମୃତ୍ୟୁ ମୂଦ୍ରା ରେ ଅପାନ ସହିତ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ବିରାଟ ପୁରୁଷ ଉଠିଲେ ନାହିଁ। Indra ହାତ ରେ ଶକ୍ତି ସହିତ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ବିରାଟ ପୁରୁଷ ଉଠିଲେ ନାହିଁ। Viṣṇu ପାଦ ରେ ଗତି ସହିତ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ବିରାଟ ପୁରୁଷ ଉଠିଲେ ନାହିଁ।