ଗୋକୁଳର ଗୋପମାନେ ଯେଉଁ ଶିଶୁ ଉପରେ ଅତି ଆନନ୍ଦ ଓ ଆଶ୍ରୟ ରଖିଛନ୍ତି, ସେ ତମେମାନେଙ୍କୁ ସମୃଦ୍ଧି ଦେବେ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତମେମାନେ ସମସ୍ତ ବିପଦକୁ ସହଜରେ ଜୟ କରିପାରିବେ। ବ୍ରଜର ମୁଖ୍ୟ, ପୁରାତନ ଦିନରେ ରାଜା ନଥିବା ଦେଶରେ ଧର୍ମିକ ଲୋକମାନେ ଚୋରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟାଚାରିତ ହେଉଥିଲେ, ଏହି ଶିଶୁ ସେମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଚୋରମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରିଥିଲେ। ଯେଉଁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଲୋକମାନେ ଏହି ଶିଶୁ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଉନ୍ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କ୍ଷୁଦ୍ରତାରେ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହେଉନାହାନ୍ତି; ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରକ୍ଷା ରେଖିଥିବା ଲୋକମାନେ କୁ ଦେମନ୍ମାନେ ଜୟ କରିପାରିନାହାନ୍ତି। ଏହି ନନ୍ଦନନ୍ଦନ ଗୁଣ, ଭାଗ୍ୟ, କୀର୍ତ୍ତି, ପ୍ରଭାବରେ ନାରାୟଣଙ୍କ ସମାନ; ତାଙ୍କ କର୍ମରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ। ଗର୍ଗାଚାର୍ଯ୍ୟ ଏପରି ଉପଦେଶ ଦେଇ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ, ମୁଁ ଏବେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନାରାୟଣଙ୍କ ଅଂଶ ଭାବେ ଦେଖୁଛି, ଯେଉଁ କ୍ଷଣରେ କ୍ଷଣରେ ଅସାଧାରଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବେ। ନନ୍ଦଙ୍କ କଥା ଓ ଗର୍ଗାଙ୍କ ଗୀତ ଶୁଣି, ବ୍ରଜବାସୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅପାର ପ୍ରଭାବ ଦେଖି ଓ ଶୁଣି, ଆନନ୍ଦରେ ନନ୍ଦ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ମୁଗ୍ଧ ହେଲେ ନାହିଁ। ଏକଥା ହେଉଛି, ଯେତେବେଳେ ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ର ଅଗ୍ନିଯାଗ ବିଘ୍ନ ହେବାରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ବର୍ଷା, ଶିଳା, ବାୟୁ ଦେଇ ଗୋପ ଓ ଗୋମାନଙ୍କୁ ବିପଦରେ ପକାଇଥିଲେ, ସମସ୍ତେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ ଭାବି ଦେଖିଥିଲେ; ସେ ଦୟାମୟ ହସି ଏକ ହାତରେ ପାହାଡ଼କୁ ଉପ୍ରୁଟି, ଶିଶୁ ଖେଳନା ଉଠାଇବା ପରି, ଗୋପ ଦଳକୁ ରକ୍ଷା କଲେ। ଏହିପରି, ଶକ୍ତିରେ ଅହମ୍ମନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ର ଗୋମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ନାହିଁ। ଏଠି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତମ ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମ ପାଦର ଶତ୍ତିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଏହି ମହାପୁରାଣ ନିଶ୍ଚଳ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାସ୍ତ୍ର। ଏଠି ଏପରି ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି: ଯେଉଁ ସାଧୁମାନେ ମୋତେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ନିର୍ଲିପ୍ତ, ଶାନ୍ତ, ସମଦ୍ରଷ୍ଟା, ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ଅହମ୍ମାନ ରହିତ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ବରେ ବିଚଳିତ ନୁହେଁ, ଲୋଭ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ମୋର ଉପାଖ୍ୟାନ ସର୍ବଦା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହି କଥା ଶୁଣିବା, ଗାଇବା, ଅନୁମୋଦନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ଶୁଧ୍ଧ ହୁଏ, ପାପ ଦୂର ହୁଏ। ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଏହି କଥା ଶୁଣନ୍ତି, ଗାଇନ୍ତି, ଅନୁମୋଦନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋତେ ଭକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏକ ସାଧୁ ଭକ୍ତି ଲାଭ କଲେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଅପେକ୍ଷା ରହିନାହିଁ; ସେ ଅନନ୍ଦରେ, ବ୍ରହ୍ମ ଓ ଆନନ୍ଦର ଅବତାର ମୋତେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଯେପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିକୁ ନିକଟରେ ଯିବା ଶୀତ, ଭୟ, ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରେ, ସେପରି ସାଧୁମାନେ ସହଯୋଗ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଏହି ସବୁ ଦୂର ହୁଏ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଜୀବନ ସାଗରରେ ଉତ୍ତାର-ନିମ୍ମାରେ ଏପରି ଡୁବିଯିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ, ଶାନ୍ତ ସାଧୁମାନେ ଏକ ଦୃଢ଼ ନୌକା ଭଳି। ଖାଦ୍ୟ ଜୀବମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରାଣ; ମୁଁ ଦୁଃଖିତମାନେ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ; ଧର୍ମ ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ପରଲୋକର ଧନ; ସାଧୁମାନେ ଏହି ଜଗତରେ ଭୟଭୀତମାନେ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ। ସାଧୁମାନେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇଥାନ୍ତି, ପ୍ରଭାତର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି; ଦେବ, ବନ୍ଧୁ, ସାଧୁ ଓ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସାଧୁ। ଏପରି, ବୈତସେନ ଉର୍ବଶୀ ପରେ ଲୋକପାଳ ରେ ଅନାସକ୍ତ ହୋଇ, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଆନନ୍ଦ ଭାବେ ଘୁଞ୍ଚିଥିଲେ। ସ୍ପର୍ଶର ଗୁଣ—ନରମ ଓ କଠିନ, ଶୀତ ଓ ଉଷ୍ଣ—ଏହି ସବୁ ବାୟୁର ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ। ଗତି, ଏକତ୍ରିତି, ଅର୍ଜନ, ବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟରେ ନେତୃତ୍ୱ, ଶବ୍ଦ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ତତ୍ତ୍ୱ—ଏହି ସବୁ ବାୟୁର କାର୍ଯ୍ୟ। ବାୟୁର ସ୍ପର୍ଶ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରଭାବରେ ରୂପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏହିଠୁ ଆଲୋକ ଆସିଲା, ଏବଂ ଚକ୍ଷୁ ରୂପ ଦେଖିବାର ଉପକରଣ ହେଲା। ଓ ଧର୍ମିକ, ଶୁଦ୍ଧ ରୂପର ଉପାଦାନ, ଗୁଣ ଓ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ—ଏହି ସବୁ ଅଗ୍ନିର କାର୍ଯ୍ୟ। ଅଲୋକ, ରନ୍ଧନ, ଉଷ୍ଣତା, ଜ୍ୱାଳା, ଶୀତ ଦୂର କରିବା, ଶୁକ୍କିବା, ଖୁଦା ଓ ତିଆଁ ଦେଇବା—ଏହି ସବୁ ଅଗ୍ନିର କାର୍ଯ୍ୟ। ଶୁଦ୍ଧ ରୂପ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ପରିବର୍ତ୍ତିତ ଓ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରେରଣାରେ ଶୁଦ୍ଧ ରସ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏହିଠୁ ଜଳ ଓ ରସ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଜିହ୍ବା ଉପକରଣ ହେଲା। କସ, ମିଠା, ତିତ, ଜଳ, ଖଟା—ପଞ୍ଚ ରସ ମିଶି ଏକ ରସ ତତ୍ତ୍ୱ ଅନେକ ଭାବରେ ବିଭିନ୍ନ ହେଉଛି। ଜଳର କାର୍ଯ୍ୟ—ଭିଜାଇବା, ଜମାଇବା, ସନ୍ତୁଷ୍ଟି, ପ୍ରାଣ ରକ୍ଷା, ପୋଷଣ, ଆନନ୍ଦ, ଉଷ୍ଣତା ଦୂର କରିବା, ଏବଂ ବହୁଳତା। ଶୁଦ୍ଧ ରସ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ପରିବର୍ତ୍ତିତ ଓ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରେରଣାରେ ଶୁଦ୍ଧ ଗନ୍ଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏହିଠୁ ପୃଥିବୀ ଓ ଗନ୍ଧ ଦେଖିବା ପାଇଁ ନାକ ଉପକରଣ ହେଲା। ବସ୍ତୁ ମିଶ୍ରଣ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଗନ୍ଧ ଅନେକ ଭାବରେ ଭୂତ, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ, ଶୁଭ୍ର, ମୃଦୁ, ତୀବ୍ର, ଖଟା ଓ ଅନ୍ୟ ଭାବରେ ବିଭିନ୍ନ ହେଉଛି। ପୃଥିବୀର କାର୍ଯ୍ୟ—ଗଠନର ଭୂମି, ବ୍ରହ୍ମର ଆଶ୍ରୟ, ଆଧାର, ସତ୍ୟ ଭେଦ, ଏବଂ ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଗୁଣର ଉଦ୍ଭବ। ଯାହାର ବିଶେଷ ଗୁଣ ଆକାଶ ଉପକରଣ, ତାହା ଶ୍ରବଣ; ବାୟୁର ବିଶେଷ ଗୁଣ ଉପକରଣ, ତାହା ସ୍ପର୍ଶ; ଅଗ୍ନିର ବିଶେଷ ଗୁଣ ଉପକରଣ, ତାହା ଦୃଷ୍ଟି; ଜଳର ବିଶେଷ ଗୁଣ ଉପକରଣ, ତାହା ରସ; ପୃଥିବୀର ବିଶେଷ ଗୁଣ ଉପକରଣ, ତାହା ଗନ୍ଧ। ଏକ ଗୁଣ ଏକ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଏ, ଅନ୍ୟରେ ନୁହେଁ; ଏହି ଭେଦ ପୃଥିବୀରେ ମାତ୍ର ଚିହ୍ନଟ ହୁଏ। ଏହି ସାତ—ମହାତ୍ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଆରମ୍ଭ—କାଳ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗୁଣ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ପ୍ରାକ୍ରୁତ ଆକାରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହିଠୁ, ଏହି ଭାବରେ ବିଭିନ୍ନ ଉପାଦାନ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ଜଡ଼ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏହିଠୁ କୋସ୍ମିକ ପୁରୁଷ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ, ଯିଏ ଭିରାଟ୍ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ। ଏହି ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ, ଦଶ ଆବରଣ—ଜଳ ଓ ଅନ୍ୟ—ଦ୍ୱାରା ଅନୁକ୍ରମେ ଘେରାହୋଇ, ବାହାରେ ପ୍ରାକ୍ରୁତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ, ଏହି ଜଗତର ଆକାର ଯାହା ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ରୂପ।