ନନ୍ଦ ମହାରାଜ୍ ଗୋପମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋର କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ, ହେ ଗୋପମାନେ! ଏହି ଶିଶୁ କୃଷ୍ଣ ବିଷୟରେ ଆପଣମାନେଙ୍କର ଯେଉଁ ସନ୍ଦେହ ଅଛି, ସେ ସବୁ ଦୂର କରନ୍ତୁ। ଏହି ଶିଶୁ ବିଷୟରେ ଯଦୁବଂଶୀ ପୂଜ୍ୟ ଋଷି ଗର୍ଗ ମୋତେ କିଛି ପ୍ରମୁଖ କଥା କହିଥିଲେ। ଗର୍ଗ ଋଷି କହିଥିଲେ—ଏହି ଶିଶୁ ବିଭିନ୍ନ ଯୁଗରେ ତିନି ପ୍ରକାର ରଙ୍ଗ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି—ଶ୍ୱେତ (ଧଳା), ରକ୍ତ (ଲାଲ୍), ଓ ପୀତ (ହଳଦିଆ); ଏବେ ସେ କୃଷ୍ଣ (ଘନ ଶ୍ୟାମ) ବର୍ଣ୍ଣ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ପূର୍ବରୁ ଏହି ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତି ବସୁଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଏବେ ତିନି ତୁମର ପୁତ୍ର। ପଣ୍ଡିତମାନେ ତାଙ୍କୁ ‘ବାସୁଦେବ’ ବୋଲି କହନ୍ତି। ତୁମର ପୁତ୍ରଙ୍କର ଅନେକ ନାମ ଓ ରୂପ ଅଛି, ଯାହା ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁସାରେ ହୋଇଛି। ମୁଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଜାଣେ, କିନ୍ତୁ ସାଧାରଣ ଲୋକ ଏହି ଗୁଣ ଓ ନାମ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି କୃଷ୍ଣ ଗୋକୁଳ ଓ ଗୋପମାନେଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଅଟୁଟ ରଖିବେ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସମସ୍ତେ ସହଜରେ ସମସ୍ତ ବିପଦ ଜୟ କରିପାରିବ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ହେ ବ୍ରଜପତି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ଯେତେବେଳେ ରାଜା ନଥିଲେ ଓ ଚୋରମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ହେଉଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ଏହି ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରି ଚୋରମାନେଙ୍କୁ ହରାଇଥିଲେ। ଯେଉଁଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଲୋକମାନେ ଏହି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସ୍ନେହ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କଦାଚିତ୍ ଦୁଃଖ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ହୁଏନାହିଁ, ଯେପରି ଦେବତା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରକ୍ଷା ଥିଲେ ଦାନବମାନେ କିଛି କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହିପରି, ତୁମର ପୁତ୍ର କୃଷ୍ଣ ଗୁଣ, ଭାଗ୍ୟ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବରେ ସ୍ୱୟଂ ନାରାୟଣଙ୍କ ସମାନ। ତେଣୁ ତାଙ୍କର କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏପରି ଭାବେ ଗର୍ଗ ଋଷି ମୋତେ ସ୍ୱୟଂ ଉପଦେଶ ଦେଇ ନିଜ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ। ତେଣୁ ମୁଁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସ୍ୱୟଂ ନାରାୟଣଙ୍କ ଅଂଶ ବୋଲି ମନେ କରେ। ନନ୍ଦଙ୍କର ଏହି କଥା ଓ ଗର୍ଗ ଋଷିଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଭୃଜବାସୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅସୀମ ତେଜ ଦେଖି ଓ ଶୁଣି, ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ନନ୍ଦ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ, ତେବେ ସେମାନେ କୌଣସି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଭବ କଲେ ନାହିଁ। ଏହି ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବତା, ଯଜ୍ଞ ବିଘ୍ନ ହେବାରେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଭୟଙ୍କର ବର୍ଷା, ଶୀତଳ ବାୟୁ ଓ ଓଳାପାତର ଝଡ଼ ପଠାଇଲେ। ଗୋପ ଓ ଗୋମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇଗଲେ। ସେମାନେ ଦେଖିଲେ, କୃଷ୍ଣ ହସି ଦୟାଭାବରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଛନ୍ତି। କୃଷ୍ଣ ଏକ ହାତରେ ପାହାଡ଼କୁ ଉଠାଇଲେ, ଯେପରି ଶିଶୁ ଖେଳନା ଉଠାଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗୋପ ଓ ଗୋମାନେଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା କଲେ। ଏପରି ଭାବେ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ ଗୋମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଦ୍ୱାଦଶ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମ ଭାଗର ଛବିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଏହି ମହାପୁରାଣ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତ ଶାସ୍ତ୍ର ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବିରକ୍ତିଶିଳ ମୁନିମାନେ ପାଇଁ ଉପଦେଶ ଦିଏ। ଯେଉଁ ସାଧୁମାନେ ମୋ ଉପରେ ଅନୁରାଗୀ, ସମ୍ୟକ୍ ଦୃଷ୍ଟି, ନିରଲିପ୍ତ, ଶାନ୍ତ ଓ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଅଚଳ, ଲୋଭ ଓ ଅହଂକାରର ଅଭାବରେ ଅନୁଭୂତ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁ ଦିନ ମୋ କଥା ଶୁଣନ୍ତି, କହନ୍ତି, ଓ ଗାନ୍ତି। ଏହି କଥା ଶ୍ରବଣ, କୀର୍ତ୍ତନ କିମ୍ବା ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ଅନୁମୋଦନ କଲେ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତି ଓ ନିଷ୍ଠା ସହିତ ମୋରେ ଲଗନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋରେ ଭକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଭକ୍ତି ଲାଭ କରିଥିବା ସାଧୁ ପାଇଁ ଆଉ କିଛି ପ୍ରାପ୍ତି ଅଛି କି? ସେ ତ ଅନନ୍ତ, ବ୍ରହ୍ମ ଓ ଆନନ୍ଦ ମୟ ମୋରେ ନିଜେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଯେପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପାଖକୁ ଗଲେ ଶୀତ, ଭୟ ଓ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର ହୁଏ, ସେପରି ସାଧୁଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ଦୁଃଖ ଓ ଭୟ ଦୂର କରନ୍ତି। ଏହି ଭୟାନକ ସଂସାର ସାଗରରେ ଡୁବୁଥିବା ଓ ଉଠୁଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ଶାନ୍ତ ସାଧୁମାନେ ଏକ ଦୃଢ଼ ନୌକା ସମାନ। ଖାଦ୍ୟ ହେଉଛି ପ୍ରାଣୀମାନେର ଜୀବନ, ମୁଁ ଦୁଃଖିତମାନେ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ, ଧର୍ମ ଲୋକମାନେର ପରଲୋକ ଧନ, ଏବଂ ସାଧୁମାନେ ଏହି ସଂସାରରେ ଭୟଭୀତମାନେ ପାଇଁ ଶରଣ। ସାଧୁମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଦୟ ସମାନ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇଥାନ୍ତି। ଦେବତା, ବନ୍ଧୁ, ସାଧୁ ଓ ମୁଁ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ସାଧୁମାନେ। ଏଭଳି ଭାବେ ବୈତସେନ ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଏହି ସଂସାର ଉପରେ ଅନାସକ୍ତ ଓ ଆତ୍ମାନନ୍ଦରେ ବ୍ରମଣ କରିଥିଲେ। ସ୍ପର୍ଶର ମୃଦୁତା, କଠିନତା, ଶୀତଳତା, ଉଷ୍ଣତା—ଏହି ସବୁ ବାୟୁ ତତ୍ତ୍ୱର ଗୁଣ। ଗତି, ସଂଗ୍ରହ, ଅର୍ଜନ, ବସ୍ତୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନେତୃତ୍ୱ, ଓ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଉତ୍ତମତ୍ତ୍ୱ—ଏହି ସବୁ ବାୟୁର କାର୍ଯ୍ୟ। ବାୟୁର ସ୍ପର୍ଶ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ରୂପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ତାହାପରେ ଆଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଓ ଚକ୍ଷୁ ରୂପ ଦେଖିବାର ଅଙ୍ଗ ହେଲା। ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ଗୁଣ ଓ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ—ଏହି ସବୁ ଅଗ୍ନିର ଶୁଦ୍ଧ ରୂପର କାର୍ଯ୍ୟ। ପ୍ରକାଶ, ପାକ, ତାପ, ଦାହ, ଶୀତ ଦୂର କରିବା, ଶୁଷ୍କ କରିବା, ଓ ଖୁଦା–ତିର୍ଷ୍ଣା ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବା—ଏହି ସବୁ ଅଗ୍ନିର କାର୍ଯ୍ୟ। ଅଗ୍ନିର ଶୁଦ୍ଧ ରୂପ ଓ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ରସ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ତାହାଠାରୁ ଜଳ ଓ ରସ ଅନୁଭବ ପାଇଁ ଜିହ୍ବା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। କଷାୟ, ମିଠା, ତିତ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ଖଟା—ଏହି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଏକ ରସ ଅନେକ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ। ଆରମ୍ଭ, ଏକତା, ତୃପ୍ତି, ପୋଷଣ, ଆନନ୍ଦ, ତାପ ଶମନ, ପ୍ରଚୁରତା—ଏହି ସବୁ ଜଳର କାର୍ଯ୍ୟ। ଜଳର ଶୁଦ୍ଧ ରସ ଓ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଗନ୍ଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ତାହାଠାରୁ ପୃଥିବୀ ଓ ଗନ୍ଧ ଅନୁଭବ ପାଇଁ ନାକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ମିଶ୍ରଣ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଗନ୍ଧ ଭୂମି, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ, ସୁଗନ୍ଧ, ମୃଦୁ, ତୀବ୍ର, ଖଟା ଇତ୍ୟାଦି ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ। ଘଟଣା ପାଇଁ ଆଧାର, ବ୍ରହ୍ମ ନିବାସ ସ୍ଥାନ, ଆଧାର ଓ ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଉତ୍ପତ୍ତିର କ୍ଷେତ୍ର—ଏହି ସବୁ ଭୂମିର ଲକ୍ଷଣ। ଯାହା ପାଇଁ ଆକାଶ ତତ୍ତ୍ୱର ବିଶେଷ ଗୁଣ ଅବଲମ୍ବନ, ସେହି ଶ୍ରବଣ; ବାୟୁ ଗୁଣ ଅବଲମ୍ବନ କରିବାକୁ ସ୍ପର୍ଶ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।