ଏହି ଭାଗବତ କଥାରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କୌତୁକ ଓ ଦିବ୍ୟ ଲୀଳାମାନେ ଏକ ପରେ ଏକ ଘଟିଥିଲା। ସେ ତାଳବନରେ ଥିବା ଉତ୍କଟ ଗଧା ଦାନବ ଓ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାଥୀମାନେକୁ ବଧ କରି, ସେଇ ତାଳବନକୁ ନିରାପଦ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଫଳରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଇଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ବଳରେ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଳମ୍ବ ଦାନବକୁ ମାରିଦେଇଥିଲେ ଓ ଗୋପାଳମାନେ ଓ ଗାୟମାନେ ଜଙ୍ଗଲ ଅଗ୍ନିରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଗିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଏକ ମହାନ ନାଗରାଜ ତାଙ୍କ ଅହଂକାର ହରାଇ, ଯମୁନା ତଟରୁ ଦୂରେ ହଟିଗଲା, ଏପରି ଭାବେ ଯମୁନା ଜଳ ବିଷ ମୁକ୍ତ ହେଲା। ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଏମିତି ଭଲ ପାଇଥିଲେ ଯେ, ଏହି ସ୍ୱାଭାବିକ ପ୍ରେମ କିପରି ଆସିଲା ନନ୍ଦ, ଆମେ ବୁଝିପାରୁନାହିଁ। ସତେଜ ଚିନ୍ତା ହେଉଛି, କିପରି ସାତ ଦିନର ଶିଶୁ ଏତେ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଉଠାଇପାରିବ? ଏହିପାଇଁ, ହେ ବ୍ରଜପତି, ଆମେ ତୁମ ଝିଅ ପ୍ରତି ସନ୍ଦେହ କରୁଛୁ। ତେବେ ଶ୍ରୀନନ୍ଦ କହିଲେ, “ହେ ଗୋପମାନେ, ମୋ କଥା ଶୁଣ, ଏହି ଶିଶୁ ବିଷୟରେ ତୁମ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କର। ଏ ଶିଶୁ ବିଷୟରେ ଯଦୁ ବଉଦ୍ଧ ଗର୍ଗ ମୁଁକୁ କହିଥିଲେ। ସେ କହିଲେ, ଏ ଶିଶୁ ତିନି ଯୁଗରେ ତିନି ରଙ୍ଗ ଧରିଥିଲେ—ଧଳା, ରକ୍ତ ଓ ପିତା; ବର୍ତ୍ତମାନ ସେ କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ ଧରିଛନ୍ତି। ପୂର୍ବରୁ ଏହି ମହାନ ଶିଶୁ ବସୁଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ବର୍ତ୍ତମାନ ତୁମ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଅଛନ୍ତି। ପଣ୍ଡିତମାନେ ତାଙ୍କୁ ବାସୁଦେବ ବୋଲି କହନ୍ତି। ତୁମ ପୁତ୍ରଙ୍କର ଅନେକ ନାମ ଓ ରୂପ ଅଛି, ସେଠିପାଇଁ ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ନାମ ଓ ରୂପ ହୁଏ। ମୁଁ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଜାଣିଛି, କିନ୍ତୁ ଲୋକମାନେ ଜାଣନ୍ତିନାହିଁ। ଏହି ଗୋକୁଳର ଆନନ୍ଦ ହେଉଛନ୍ତି ଏହି ଶିଶୁ, ସେ ସବୁ ବିପଦ ଅତି ସହଜରେ ଦୂର କରିଦେବେ। ପୁରାତନ କାଳରେ ରାଜା ନଥିବା ସମୟରେ ଧର୍ମିକ ଲୋକମାନେ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ହେବା ସମୟରେ, ସେ ଏମିତି ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଶିଶୁ ପ୍ରତି ପ୍ରେମ ଦେଖାନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ଅପମଙ୍ଗଳରେ ପଡ଼ନ୍ତିନାହିଁ; ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଥିବା ଦେବତାମାନେ ଦାନବଙ୍କୁ ଜିତନ୍ତି। ଏହିପାଇଁ, ଏହି ନନ୍ଦନନ୍ଦନ ଗୁଣ, ଭାଗ୍ୟ, ବିଖ୍ୟାତି ଓ ପ୍ରଭାବରେ ନାରାୟଣଙ୍କ ସମାନ। ତେଣୁ ତାଙ୍କର କୌତୁକ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ। ଏପରି ଭାବେ ଗର୍ଗ ମୋତେ ସିଧାସଳଖ କହିଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହିପରି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମୁଁ ନାରାୟଣଙ୍କ ଅଂଶ ଭାବେ ମନେ କରେ।” ନନ୍ଦଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଓ ଗର୍ଗଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରଜବାସୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅପାର ଶକ୍ତି ଦେଖି ଓ ଶୁଣି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆନନ୍ଦରେ ନନ୍ଦ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବ ଯେତେବେଳେ ଯଜ୍ଞ ବିଘ୍ନ ପାଇଁ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଇ ବର୍ଷା, ଓଲା ଓ ବାତ୍ୟା ପଠାଇଲେ, ଗୋପ ଓ ଗାୟମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ସେତେବେଳେ କୃଷ୍ଣ ହସି, ଦୟାମୟ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ଏକ ହାତରେ ପାହାଡ଼କୁ ଶିଶୁ ଖେଳନା ଭଳି ଉଠାଇ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ। ଏପରି ଭାବେ, ଶକ୍ତିରେ ଅହଂକାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଗାୟମାନେ ପ୍ରତି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଭାବେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମ ଭାଗର ଛବିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଏଠି ସମାପ୍ତ ହୁଏ। ଏଠାରେ ଭଗବାନ କହନ୍ତି, ଯେଉଁ ସନ୍ତମାନେ ନିରଲିପ୍ତ, ମୋରେ ଏକାଗ୍ର, ଶାନ୍ତ, ସମଦର୍ଶୀ, ଅସଙ୍ଗ, ମମତା ଓ ଅହଂକାର ରହିତ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଅକ୍ଷୁବ୍ଧ ଓ ଲୋଭ ରହିତ, ସେମାନେ ସତ୍ୟ ସନ୍ତ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମୋର କଥା ସଦା ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ଯାହା ଶ୍ରବଣ କଲେ ପାପ ଦୂର ହୁଏ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି କଥା ଶ୍ରବଣ, କୀର୍ତ୍ତନ କିମ୍ବା ଅନୁମୋଦନ କରନ୍ତି, ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ, ସେମାନେ ମୋତେ ଭକ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି ଭକ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ ସନ୍ତ ପାଇଁ, ଆଉ କିଛି ଅବଶିଷ୍ଟ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ଅନନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଓ ବ୍ରହ୍ମାନନ୍ଦ ରୂପ ମୋରେ ଲୀନ ହୁଅନ୍ତି। ଯେପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିକୁ ନିକଟ ଯାଇ, ଶୀତ, ଭୟ ଓ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର ହୁଏ, ସେପରି ସନ୍ତଙ୍କ ସଂଗେ ଏହି ଫଳ ମିଳେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ସଂସାର ସାଗରେ ଉଠୁଥିବା ଓ ଡୁବୁଥିବା ଜନମାନେ ପାଇଁ, ସନ୍ତମାନେ ଜଣେ ନୌକା ଭଳି। ଜୀବମାନେ ପାଇଁ ଅନ୍ନ ହେଉଛି ପ୍ରାଣ, ମୁଁ ହେଉଛି ଦୁଃଖିତଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ, ପରଲୋକରେ ଧର୍ମ ହେଉଛି ସମ୍ପଦ, ଏ ଲୋକରେ ଭୟାନ୍ତିକୁ ସନ୍ତମାନେ ଆଶ୍ରୟ। ସନ୍ତମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଦୟ ଭଳି ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇଥାନ୍ତି, ଦେବତା, ବନ୍ଧୁ, ସନ୍ତ ଓ ମୁଁ ସବୁ ସନ୍ତମାନେ ହେଉଛି। ଏହିପରି ଭାବେ, ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ପରେ ବି ଭୈତସେନ, ବିଷୟ ଭୋଗ ରହିତ ଓ ନିରଲିପ୍ତ ଭାବେ ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ଆତ୍ମାନନ୍ଦରେ ବିହାର କଲେ। ଏଠାରେ ଭଗବାନ ପ୍ରକୃତି ତତ୍ତ୍ୱ ବିବର୍ଣ୍ଣନ କରନ୍ତି—ମୃଦୁ ଓ କଠିନତା, ଶୀତ ଓ ଉଷ୍ଣତା ଏହି ସବୁ ସ୍ପର୍ଶର ଗୁଣ, ଯାହା ବାୟୁର ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ। ଗତି, ସଂଗ୍ରହ, ପ୍ରାପ୍ତି, ବସ୍ତୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନେତୃତ୍ୱ ଓ ସବୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ସାର ହେଉଛି ବାୟୁର କାର୍ଯ୍ୟ। ବାୟୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଦୈବୀ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ରୂପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ତାପରେ ଆଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଏବଂ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ରୂପ ଦେଖାଯିବା ଲାଗିଲା। ବସ୍ତୁ ଭାବ, ଗୁଣ ଭାବ, ବ୍ୟକ୍ତି ଭାବ—ଏହି ସବୁ ଅଗ୍ନିର ସୁଦ୍ଧ ରୂପର କାର୍ଯ୍ୟ। ଆଲୋକ, ପାକ, ଉଷ୍ମା, ଦାହ, ଶୀତ ହରଣ, ଶୁଷ୍କତା, ଭୋକ ଓ ତିରିକ୍ଷା ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବା—ଏହି ସବୁ ଅଗ୍ନିର କାର୍ଯ୍ୟ। ଏହି ସୁଦ୍ଧ ରୂପ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଦୈବୀ ଶକ୍ତିରେ ରସ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ତାହାରୁ ଜଳ ଓ ରସ ଜ୍ଞାନ କରିବା ପାଇଁ ଜିହ୍ବା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। କଷାୟ, ମିଠା, ତିତା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ଆମ୍ଲ—ଏହିପରି ବିଭିନ୍ନ ମିଶ୍ରଣରେ ଏକ ରସ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ଦ୍ରବ୍ୟ ଗଠନ ଦ୍ୱାରା। ଭିଜାଇବା, ଜମାଇବା, ତୃପ୍ତି, ପୋଷଣ, ଆନନ୍ଦ, ତାପ ଶମନ, ପ୍ରଚୁରତା—ଏହି ସବୁ ଜଳର କାର୍ଯ୍ୟ। ସୁଦ୍ଧ ରସ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଦୈବୀ ଶକ୍ତିରେ ଗନ୍ଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ତାହାରୁ ପୃଥିବୀ ଓ ଗନ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ନାସା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଦ୍ରବ୍ୟ ମିଶ୍ରଣ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଗନ୍ଧ ମୃତ୍ତିକା, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ, ସୁଗନ୍ଧ, ମୃଦୁ, ତୀବ୍ର, ଖଟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାବରେ ବିଭକ୍ତ ହୁଏ।