ବ୍ରଜରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଘଟିଲା । ଏଠାରେ ଏକ ଦାନବ, ବଛାର ଉପରେ ଛଳନା କରି, ଅନ୍ୟ ବଛାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚି ଆସିଥିଲା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ । କୃଷ୍ଣ ତାହାକୁ ଅତି ସହଜରେ ବଧ କଲେ ଏବଂ ଖେଳିଖେଳି ହାତରେ କପିଠ ଫଳ ଝାଡ଼ିପକାଇ ଦେଲେ । ପରେ, ତାଲ ଉଦ୍ୟାନରେ ଥିବା ଘୋଡ଼ା ଦାନବ ଓ ତାଙ୍କ ସହଚର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ହାତରେ ବଧ ହେଲେ । ଏହିପରି ତାଲ ଉଦ୍ୟାନ ନିରାପଦ ହେଲା, ଫଳରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା । ଏହା ପରେ, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଲମ୍ବାସୁରଙ୍କୁ ବଧ କଲେ ଏବଂ ଗୋମାନେ ଓ ଗୋପମାନେ ଜଙ୍ଗଲ ଆଗୁନିରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ । ଏକ ମହା ନାଗରାଜ ଆତ୍ମମାନରେ ଭରିପୁରି ଥିଲା, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ଅଭିମାନ ଭଙ୍ଗ କରି ଏହି ନାଗକୁ ଝିଲି ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଏହିପରି ଯମୁନା ଜଳ ବିଷମୁକ୍ତ ହେଲା । ବ୍ରଜବାସୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଭାବେ ଭଲପାଆନ୍ତି, ସେ ଭଲପାଉଣିକୁ କେହି ଛାଡ଼ିପାରିବେ ନାହିଁ । ସେମାନେ ନନ୍ଦଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—ଏମିତି ନିଜସ୍ୱ ଭାବର ଏତେ ଭଲପାଉଣି କିପରି ଆସିଲା? ଏକ ସପ୍ତାହ ପୁରୁଣା ଶିଶୁ ଏତେ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଉଠାଇପାରିବ କି? ଏହି କଥା ଦେଖି ଆମେ ତମର ପୁଅ ସମ୍ପର୍କରେ ସନ୍ଦେହ କରୁଛୁ । ତେବେ, ଶ୍ରୀନନ୍ଦ କହିଲେ, “ହେ ଗୋପମାନେ, ମୋ କଥା ଶୁଣ, ଯେଉଁ ସନ୍ଦେହ ତୁମେ ରଖିଛ, ତାହା ଦୂର କର । ଏହି ଶିଶୁ ବିଷୟରେ ଗର୍ଗ ଋଷି, ଯାଦବ ବିଦ୍ୱାନ, ମୋତେ କହିଥିଲେ—ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ତିନିଟି ରଙ୍ଗ ଧାରଣ କରିଥାଏ: ଧଳା, ଲାଲ ଓ ହଳଦିଆ; ଏବେ ସେ ଶ୍ୟାମ ରଙ୍ଗ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି । ପୂର୍ବରୁ ସେ ବସୁଦେବଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ; ଏବେ ସେ ତୁମର ପୁଅ । ପଣ୍ଡିତମାନେ ତାଙ୍କୁ ବାସୁଦେବ କୁହନ୍ତି । ତୁମର ପୁଅଙ୍କର ଅନେକ ନାମ ଓ ରୂପ ଅଛି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ । ମୁଁ ଏହା ଜାଣେ, କିନ୍ତୁ ଲୋକମାନେ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ । ଏହି ଗୋପ ଓ ଗୋକୁଳର ଆନନ୍ଦଦାୟକ କୃଷ୍ଣ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ଦେବେ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସହଜରେ ସମସ୍ତ ବିପଦ ଜୟ କରିପାରିବ । ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଧର୍ମିକ ଲୋକମାନେ ରାଜା ବିହୀନ ଦେଶରେ ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପଦ୍ରବ ହେଉଥିଲେ, ସେମାନେ ଏହି ମହାପୁରୁଷ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା ପାଇ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଉପରେ ଜୟ ପାଇଥିଲେ । ଯେଉଁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଲୋକମାନେ ଏହି କୃଷ୍ଣ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଓ ପ୍ରେମ ଉନ୍ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ବିପଦରେ ପଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ; ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରକ୍ଷା ଥିଲେ ଦାନବମାନେ କିଛି କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ଏହିପରି, ନନ୍ଦଙ୍କ ପୁଅ ଗୁଣ, ଭାଗ୍ୟ, ଯଶ ଓ ପ୍ରଭାବରେ ନାରାୟଣ ସମ; ତେଣୁ ତାଙ୍କର କୌତୁକ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ । ଏପରି ଭାବରେ ଗର୍ଗ ମୋତେ ନିଜେ କହିଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ । ଏହି କୃଷ୍ଣ, ଯେଉଁଠି ଅସହଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସହଜରେ କରନ୍ତି, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ନାରାୟଣଙ୍କ ଅଂଶ ଭାବେ ମନେ କରେ ।” ନନ୍ଦଙ୍କ କଥା ଓ ଗର୍ଗଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ବ୍ରଜବାସୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅପାର ତେଜ ଦେଖି ଓ ଶୁଣି ଆନନ୍ଦରେ ନନ୍ଦ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ; ସେମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ରହିଲେ ନାହିଁ । ଏଠି ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବ, ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ଯଜ୍ଞ ବନ୍ଦ କରିଦେବାରେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ଭୟଙ୍କର ବର୍ଷା, ଓଳା, ପବନ ପଠାଇଲେ । ଗୋପ ଓ ଗୋମାନେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ । ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ମାତ୍ର ହସି କମ୍ପାଶୀଳ ହୋଇ ଦୟା ଦେଖାଇଲେ । ସେ ଏକ ହାତରେ ଗିରିରାଜ ପାହାଡ଼କୁ ଉପ୍ରୁଟ୍ଟି ଉଠାଇଲେ, ଯେପରି ଏକ ଶିଶୁ ଖେଳନା ଉଠାଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ । ଏହିପରି ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିର ଅଭିମାନରେ ଗୋମାନେ ପ୍ରତି ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିଲେ । ଏହିପରି ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମ ଭାଗର ଛବିଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା । ଏଠି, ପରମ ବିରକ୍ତ ସନ୍ୟାସୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ମୋତେ ଅନନ୍ୟ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତି, ମମତା ଓ ଅହଂକାରରୁ ମୁକ୍ତ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଅଚଳ ଓ ଲୋଭରୁ ଦୂର, ସେମାନେ ଶାନ୍ତ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି । ଏମିତି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଲୋକମାନେ, ଯେଉଁଠି ମୋର କଥା ସଦା ଉଦିତ ହୁଏ, ସେମାନେ ଶ୍ରବଣ କଲେ, ଗାଇଲେ, କିମ୍ବା ଭକ୍ତି ସହିତ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ସେମାନେ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି, ପାପ ଦୂର ହୁଏ । ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତି ଓ ଦୃଢ଼ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଏହି କଥା ଶୁଣନ୍ତି, ଗାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋର ଭକ୍ତିକୁ ଲାଭ କରନ୍ତି । ଏହି ଭକ୍ତି ଲାଭ କଲେ, ଅନନ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଉପଲବ୍ଧି ହୁଏ, ତେଣୁ ପରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଅବଶିଷ୍ଟ ରହି ନାହିଁ; କାରଣ ମୁଁ ଅନନ୍ତ, ବ୍ରହ୍ମ ଓ ଆନନ୍ଦର ମୂର୍ତ୍ତି । ଏପରି ଯେପରି ଏକ ଅଗ୍ନିକୁ ନିକଟରେ ଗଲେ ଶୀତ, ଭୟ ଓ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର ହୁଏ, ସେପରି ସାଧୁସଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହି ଲାଭ ମିଳେ । ଏହି ଭୟାନକ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରେ ଉଠୁଥିବା ଓ ଡୁବୁଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଶାନ୍ତ ସାଧୁମାନେ ଏକ ଦୃଢ଼ ତରଣୀ ସମାନ । ଖାଦ୍ୟ ଜୀବମାନଙ୍କର ପ୍ରାଣ, ମୁଁ ଦୁଃଖିତମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ; ଧର୍ମ ଲୋକମାନେ ପରଲୋକର ଧନ, ଏହି ଭୟଭୀତ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ସାଧୁମାନେ ଆଶ୍ରୟ । ସାଧୁମାନେ ଉଦୟାତ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୃଷ୍ଟି ଦିଅନ୍ତି; ଦେବ, ବନ୍ଧୁ, ସାଧୁ ଏବଂ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସାଧୁମାନେ । ଏହିପରି ଭାବରେ ବୈତସେନ ନାମକ ବ୍ୟକ୍ତି, ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ନିରାସକ୍ତ ଭାବରୁ, ଜଗତ ଭୋଗରେ ଅନାସକ୍ତ ହୋଇ, ଆତ୍ମାରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରି ଭୂମି ଉପରେ ଘୁରୁଥିଲେ । ସ୍ପର୍ଶର ଗୁଣ ମୃଦୁତା, କଠିନତା, ଶୀତତା ଓ ଉଷ୍ଣତା—ଏହା ବାୟୁର ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ । ଗତି, ସଂଗ୍ରହ, ଅର୍ଜନ, ବସ୍ତୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନତ୍ୱ ଓ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ସାର୍ଥକତା—ଏହା ବାୟୁର କାର୍ଯ୍ୟ । ବାୟୁର ସ୍ପର୍ଶ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ରୂପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ତାହାପରେ ତେଜ ଜନ୍ମ ନେଲା ଓ ଚକ୍ଷୁ ରୂପ ଦେଖିବାର ଉପକରଣ ହେଲା । ପ୍ରକୃତ ରୂପର ତିନିଟି କାର୍ଯ୍ୟ—ବସ୍ତୁ ଭାବ, ଗୁଣ ଭାବ, ବ୍ୟକ୍ତି ଭାବ; ଏହା ଅଗ୍ନିର ନିଜସ୍ୱ ରୂପ । ଆଲୋକ, ରନ୍ଧନ, ତାପ, ଦାହ, ଶୀତ ଦୂରକରିବା, ଶୁଷ୍କ କରିବା, ଭୁକ୍ ଓ ତ୍ରୁଷ୍ଣା ଦେଇବା—ଏହି ସବୁ ଅଗ୍ନିର କାର୍ଯ୍ୟ । ପ୍ରକୃତ ରୂପ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଦେବତା ଶକ୍ତିରେ ରସ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲା; ତାହାରୁ ଜଳ ଓ ରସ ଚେତନ କରିବାକୁ ଜିହ୍ୱା ହେଲା ।