ଏକବର୍ଷ ହେବା ପରେ ଶିଶୁ କୃଷ୍ଣ ଏକ ଦିନ ତଳେ ବସିଥିବା ବେଳେ ଦୂର୍ଦ୍ଦାନ୍ତ ଦାନବ ତ୍ରିଣାବର୍ତ ତାଙ୍କୁ ଗଳା ଧରି ଆକାଶରେ ଉଠାଇ ନେଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଆପଦକୁ କୃଷ୍ଣ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଜୟ କଲେ। ଏକ ଦିନ, ବେଣୁ ଚୋରି କରିବା ପାଇଁ ମାଁ ଯଶୋଦା ତାଙ୍କୁ ଉଠି ପାଟିକୁ ବାନ୍ଧି ଦେଲେ; ଶିଶୁ କୃଷ୍ଣ ଦୁଇ ଅର୍ଜୁନ ବୃକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲି ଯାଇ ନିଜ ହାତରେ ସେଗୁଡିକୁ ଭୁଇଁରେ ଫେଲି ଦେଲେ। ଏକ ଦିନ ଗୋବାଳକ ସଙ୍ଗରେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଗୋବାଳ କରିବା ବେଳେ, ବକାସୁର ଦାନବ ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା; କୃଷ୍ଣ ନିଜ ହାତରେ ବକାସୁରର ମୁଁହ ଫାଟି ଦେଲେ। ଅନ୍ୟ ଦିନ ଏକ ଦାନବ ଛେନା ରୂପେ ଗୋବାଳ ମଧ୍ୟରେ ଆସି ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ସହଜରେ ମାରି ମଜା ଭାବରେ କପିଥ୍ତ ଫଳ ଫେଲି ଦେଲେ। କୃଷ୍ଣ ତାଳବନରେ ଗଦାପିଡ଼ି ଦାନବ ଓ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାଥୀମାନେକୁ ମାରି ଦେଲେ, ତାଳବନକୁ ନିରାପଦ ଓ ପକ୍କା ଫଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ। ପ୍ରଲମ୍ବାସୁର ଦାନବକୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ହତ୍ୟା କରି, ଗୋମାନ୍ୟ ଓ ଗୋବାଳକମାନେକୁ ଜଙ୍ଗଲ ଅଗ୍ନିରୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ। ଏକ ବିଶାଳ ସାପର ଅହଂକାରକୁ ଦମନ କରି, ତାଙ୍କୁ ଜଳାଶୟରୁ ଦୂର କରି ଯମୁନା ନଦୀର ଜଳକୁ ବିଷମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ। ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଏପରି ଭାବରେ ଭଲ ପାଇଥିଲେ, ଯାହାକୁ ଛାଡିବା ଅସମ୍ଭବ; ନନ୍ଦ ମହୋଦୟ, ଏପରି ନିଜର ଜନ୍ମଜାତ ଭଲପାଇବା କିପରି ଆମ ମନରେ ଆସିଲା? ସପ୍ତ ଦିନର ଶିଶୁ ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଉଠାଇ ପାରିବା କିପରି ସମ୍ଭବ? ଏହି କାରଣରେ, ବ୍ରଜର ନେତା, ଆମେ ତୁମ ସନ୍ତାନ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସନ୍ଦେହ କରୁଛୁ। ଏପରେ ଶ୍ରୀନନ୍ଦ କହିଲେ: ଗୋବାଳକମାନେ, ମୋ କଥା ଶୁଣ, ଏହି ଶିଶୁ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ତୁମର ସନ୍ଦେହ ଦୂର କର; ଏହି ପିଲା ବିଷୟରେ ଗର୍ଗ ବ୍ୟାସ ମୋତେ କହିଥିଲେ। ତିନି ଯୁଗରେ ତିନି ରଙ୍ଗ ନେଇଛନ୍ତି: ଧଳା, ଲାଲ, ହଳଦୀ; ଏବେ କୃଷ୍ଣ କଳା ରୂପ ଧରିଛନ୍ତି। ପୂର୍ବରୁ ଏହି ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତି ବସୁଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ; ଏବେ ତୁମର ପୁତ୍ର ହେଲେ। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ବାସୁଦେବ କୁହନ୍ତି। ତୁମର ପୁତ୍ରଙ୍କର ଅନେକ ନାମ ଓ ରୂପ ଅଛି, ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ; ମୁଁ ଜାଣିଛି, କିନ୍ତୁ ଲୋକ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ଗୋବାଳକ ଓ ଗୋକୁଳର ଆନନ୍ଦ ତୁମକୁ ସମୃଦ୍ଧି ଦେବେ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସହଜରେ ସମସ୍ତ ବିପଦ ଜୟ କରିପାରିବ। ପୁରାଣ କାଳରେ, ବ୍ରଜର ମୁଖ୍ୟ, ଧର୍ମିକ ଲୋକମାନେ ରାଜା ବିନା ଚୋରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ ହେଇଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଏହି ଶିଶୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ ଓ ଚୋରମାନେକୁ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ହରାଇଥିଲେ। ଯେଉଁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଲୋକ ଏହି ପ୍ରତି ଭଲପାଇବା ଉନ୍ମେଷ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବିପଦରେ ପଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ; ଯେପରିକି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଦାନବମାନେ ଜୟ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ନନ୍ଦଙ୍କ ପୁତ୍ର ନାରାୟଣଙ୍କ ସମାନ ଗୁଣ, ଭାଗ୍ୟ, କୀର୍ତ୍ତି, ପ୍ରଭାବ ଅଛି; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ କୌଣସି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ। ଏପରି ଭାବରେ ଗର୍ଗ ମୋତେ ସାକ୍ଷାତ କହିଥିଲେ, ଏବଂ ଗର୍ଗ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ; ମୁଁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନାରାୟଣଙ୍କ ଅଂଶ ଭାବରେ ଧରିଛି। ନନ୍ଦଙ୍କ କଥା ଓ ଗର୍ଗଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ବ୍ରଜବାସୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଅପାର ଚମତ୍କାର ଦେଖି ଓ ଶୁଣି, ଆନନ୍ଦରେ ନନ୍ଦ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଛାଡି ଦେଲେ। ଏକ ଦିନ ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ର ଯଜ୍ଞ ବିଘ୍ନ ହେବାରେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ବ୍ରଜରେ ବର୍ଷା, ଶିଳା ବର୍ଷା ଓ ବାତ୍ୟା ପଠାଇଲେ; ଗୋବାଳକ ଓ ଗୋମାନ୍ୟ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନିଜ ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ ଭାବରେ ଦେଖିଲେ। ଦୟା ହସରେ ଶିଶୁ କୃଷ୍ଣ ଏକ ହାତରେ ପାହାଡ଼କୁ ଉପ୍ରୁଟି ଉଠାଇଲେ, ଶିଶୁ ଖେଳନା ଉଠାଇବାପରି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗୋବାଳକ ଓ ଗୋମାନ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରତିରକ୍ଷା କଲେ; ଏପରି ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିର ଅହଂକାରରେ ଗୋମାନ୍ୟଙ୍କୁ ଖୁସି ହେଲେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଦଶମ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତ ପ୍ରଥମ ପର୍ବର ଶତିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା, ଏହି ମହାପୁରାଣ ମହାସଂନ୍ୟାସୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଟୁଟ। ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରରେ କୁହାଯାଇଛି, ସଂନ୍ୟାସୀମାନେ ଅସଙ୍ଗ, ମୋତେ ଲୀନ, ଶାନ୍ତ, ସମଦୃଷ୍ଟି, ଅସ୍ୱାମୀଭାବ ଓ ଅହଂକାର ରହିତ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଅନ୍ତର୍ଭାବିତ ନୁହନ୍ତି, ଲୋଭ ନାହିଁ। ଏମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମୋର କଥା ସବୁବେଳେ ଉପଜିଥାଏ; ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରଖି, ଗାଇ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ଲୋକ ମୋତେ ଭକ୍ତି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଏହି ଭକ୍ତି ଲାଭ କରିଥିବା ସଂନ୍ୟାସୀ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଲାଭ ରହିନାହିଁ; ସେ ମୋତେ, ଅନନ୍ତ, ବ୍ରହ୍ମ ଓ ଆନନ୍ଦ ମୂର୍ତ୍ତିରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଯେପରିକି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିକୁ ନିକଟ ହେଲେ ଠଣ୍ଡା, ଭୟ ଓ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର ହୁଏ, ସଂନ୍ୟାସୀଙ୍କ ସାଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଏପରି। ଏହି ଭୟଙ୍କର ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବୁଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ଶାନ୍ତ ସଂନ୍ୟାସୀମାନେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନୌକା ପରି। ଖାଦ୍ୟ ଜୀବମାନଙ୍କ ଜୀବନ; ମୁଁ ଦୁଃଖୀମାନେ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ; ଧର୍ମ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଧନ; ସଂନ୍ୟାସୀମାନେ ଏହି ଜଗତରେ ଭୟଭୀତମାନେ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ। ସଂନ୍ୟାସୀମାନେ ବାହାର ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୃଷ୍ଟି ଦେନ୍ତି; ଦେବତା, ଆତ୍ମୀୟ, ସଂନ୍ୟାସୀ ଓ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସଂନ୍ୟାସୀ। ଏପରି ବୈତସେନା, ଉର୍ବଶୀ ପରେ, ଜଗତ ରେ ଅସଙ୍ଗ ଓ ଅସକ୍ତ ହୋଇ ଆତ୍ମରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରି ଚାଲିଥିଲେ। ସ୍ପର୍ଶର ଗୁଣ ହେଉଛି ନମ୍ରତା ଓ କଠୋରତା, ଥଣ୍ଡା ଓ ଉଷ୍ଣତା; ଏହି ହେଉଛି ବାୟୁର ସ୍ୱଭାବ। ଚଳନ, ସଂଗ୍ରହ, ଅର୍ଜନ, ବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟରେ ନେତୃତ୍ୱ, ଧ୍ୱନି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଏକତା—ଏହି ବାୟୁର କାର୍ଯ୍ୟ। ବାୟୁର ସ୍ପର୍ଶ ଗୁଣ ଓ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରଭାବରୁ ରୂପ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା; ତାପରେ ଆଲୋକ ଉପଜିଲା, ଚକ୍ଷୁ ରୂପ ଦେଖିବା ପାଇଁ ସାଧନ ହେଲା। ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଭାବ, ଗୁଣ ଭାବ, ଏକକ ଭାବ—ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ରୂପର କାର୍ଯ୍ୟ ଅଗ୍ନି ପାଇଁ। ଅଲୋକ, ରନ୍ଧନ, ଉଷ୍ଣତା, ଦଗ୍ଧ, ଠଣ୍ଡା ଦୂର କରିବା, ଶୁଷ୍କ କରିବା, ଖାଦ୍ୟତ୍ୱ ଓ ତୃଷ୍ଣା ସୃଷ୍ଟି—ଏହି ଅଗ୍ନିର କାର୍ଯ୍ୟ।