ଏକ ଅଜ୍ଞାନୀ ପୁରୁଷ, ତାଙ୍କର ଜୀବନ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କର ଚରିତ୍ର ଏବଂ ଆଚରଣରେ ଏପରି ଭାବେ ଗଢ଼ିଯାଏ ଯେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହୁଏ। ସେଉଁଠି, ସ୍ତ୍ରୀ ଯେତେବେଳେ ମଦ୍ୟପାନ କରନ୍ତି, ସେ ମଧ୍ୟ ମଦ୍ୟପାନ କରେ; ସ୍ତ୍ରୀ ଖାଇଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଖାଏ; ସ୍ତ୍ରୀ ଭୋଗ କଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହିତ ଭୋଗ କରେ। ସ୍ତ୍ରୀ ଗାଇଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଗାଏ; ସ୍ତ୍ରୀ କାନ୍ଦିଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ କାନ୍ଦେ; ସ୍ତ୍ରୀ ହସିଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ହସେ; ସ୍ତ୍ରୀ କହିଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତର ଦିଏ। ସ୍ତ୍ରୀ ଦୌଡ଼ିଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଦୌଡ଼େ; ସ୍ତ୍ରୀ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୁଏ; ସ୍ତ୍ରୀ ଶୋଇଲେ, ସେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଶୋଏ; ସ୍ତ୍ରୀ ବସିଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ବସେ। ସ୍ତ୍ରୀ ଶୁଣିଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣେ; ସ୍ତ୍ରୀ ଦେଖିଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଦେଖେ; ସ୍ତ୍ରୀ ଘ୍ରାଣ କଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଘ୍ରାଣ କରେ; ସ୍ତ୍ରୀ ଛୁଇଁଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଛୁଏ। ସ୍ତ୍ରୀ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ; ସ୍ତ୍ରୀ ଖୁସି ହେଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଖୁସି ହୁଏ। ଏପରି ଭାବେ, ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଗୁଣରେ ମୋହିତ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭ୍ରମିତ, ଏକ ଅଜ୍ଞାନୀ ପୁରୁଷ ଏହି ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁସରଣ କରେ, ଯଥା ଖେଳନା ଭଳି ଅନ୍ୟର ହାତରେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୁଏ। ଏହି ସମୟରେ, ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ: କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅସାଧାରଣ କୌତୁକ ଦେଖି, ଗୋପମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହେଲେ। ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସତ୍ୟ ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ଅଜ୍ଞାନ ଥିଲେ, ଏବଂ ଗର୍ଗ ଋଷିଙ୍କ କଥା ସ୍ମରଣ କରି, ନନ୍ଦଙ୍କ ନিকଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ: “ଏହି ବାଳକଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଏତେ ଆଶ୍ଚର୍ୟଜନକ! ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ଘରେ ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶିଶୁ କେମିତି ଜନ୍ମ ନେଲେ? ସେ କେବଳ ସାତ ଦିନରେ, ଏକ ହାତରେ ବୃହତ ପର୍ବତକୁ ଉଠାଇ ଧରିଥିଲେ, ଯେପରି ଦ୍ୱାରପାଳ ହାତରେ ପଦ୍ମ ଧରିଥାଏ। ଶିଶୁ ଭାବେ ଆଖି ଅଧା ଖୋଲି ଥିବା ବେଳେ, ସେ ପୁତନା ଦେଉଁସୀଙ୍କ ଅମୋଘ ଦୁଧ ସହିତ ତାଙ୍କ ଜୀବନକୁ ମଧ୍ୟ ଶୋଷି ନେଲେ, ଯେପରି ସମୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ଜୀବନକୁ ଶୋଷି ନେଏ। ଏକ ଦିନ, ଶିଶୁ କୃଷ୍ଣ ଗୋଡ଼ ଦେଇ ଗଡ଼ିକୁ ଲାଗିଲେ, ଚକା ଉଲଟିଗଲା। ଏକ ବର୍ଷ ବୟସରେ, ତୃଣାବର୍ତ୍ତ ଦେଉଁସୀ ତାଙ୍କୁ ଆକାଶରେ ଉଠାଇ ନେଲେ, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣ ସେ ଦୁଃଖକୁ ଜୟ କଲେ। ମାୟେ ମଖନ ଚୋରି କରିଥିବା ଦୋଷରେ ଦୂଢ଼ିକୁ ବାନ୍ଧିଦେଇଥିଲେ, ସେ ଦୂଢ଼ି ଠିଆ ରଖି ଦୁଇ ଅର୍ଜୁନ ବୃକ୍ଷକୁ ଉଖାଡ଼ି ଦେଲେ। ଜଙ୍ଗଲରେ ଗୋପବାଳକମାନେ ସହିତ ଛୋଟ ଛୋଟ ଗାଈ ଚରାଉଥିବା ବେଳେ, ବକାସୁର ଦେଉଁସୀଙ୍କ ମୁହଁ ଫାଟି ଦେଲେ। ଏକ ଦିନ, ଏକ ବଘା ଛୋଟ ଛୋଟ ଗାଈ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚି ଆସି, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ ଏବଂ ଖେଳର ମଧ୍ୟରେ କପିତ୍ଥ ଫଳ ଫେଲାଇଦେଲେ। ତାଳବନର ଦୁଷ୍ଟ ଖଚ୍ଚର ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ତାଳବନ ନିରାପଦ ହେଲା ଏବଂ ଫଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ପ୍ରଲମ୍ବ ଦେଉଁସୀଙ୍କୁ ମାରି, ଅଗ୍ନି ସମୟରେ ଗାଈ ଓ ଗୋପମାନେ ଉଦ୍ଧାର ହେଲେ। କୃଷ୍ଣ କାଳିୟ ନାଗଙ୍କ ଅହଂକାର ଭଙ୍ଗ କରି, ତାଙ୍କୁ ଯମୁନା ପୋଖରିରୁ ଚାଲିଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କଲେ, ଏହିପରି ଜଳ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲା। ଏହିପରି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭଲପାଇବା ଆମ ମନରେ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ନନ୍ଦ? ଏତେ ଛୋଟ ଶିଶୁ କିପରି ପର୍ବତ ଧରିପାରିବ? ଏହିପରି କାରଣରୁ, ମୋ ମନରେ ତୁମ ପୁଅ ବିଷୟରେ ସନ୍ଦେହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛି।” ନନ୍ଦ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ମୋର କଥା ଶୁଣ, ଗୋପମାନେ, ଏହି ବାଳକ ବିଷୟରେ ତୁମର ସନ୍ଦେହ ଦୂର କର। ଏହି ଶିଶୁ ବିଷୟରେ ଗର୍ଗ ଋଷି ମୋତେ କହିଥିଲେ—ଏହି ଦେହ ତିନି ଯୁଗରେ ତିନି ରଙ୍ଗ ଧାରଣ କରିଛି: ଧଳା, ରକ୍ତ, ଅରୁଣ; ଏବେ କଳା ଅବତାର ନେଇଛନ୍ତି। ପୂର୍ବେ ଏହି ମହିମାମୟ ଶିଶୁ ବସୁଦେବଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଏବେ ତୁମ ପୁଅ। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ବାସୁଦେବ କହନ୍ତି। ତୁମ ପୁଅଙ୍କର ଅନେକ ନାମ ଏବଂ ରୂପ ଅଛି, ତାଙ୍କ ଗୁଣ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ; ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ଜାଣିଛି, କିନ୍ତୁ ଲୋକମାନେ ଜାଣନ୍ତି ନାହାନ୍ତି। ଏହି ଗୋପ ଓ ଗୋକୁଳର ଆନନ୍ଦ ଅବତାର ତୁମମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶୁଭ ଦେଇବେ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବିପଦ ସହଜରେ ଦୂର ହେବ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ରାଜା ନଥିବା ଦେଶରେ ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନୀମାନେ ଚୋରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ, ଏହି ଶିଶୁ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ଯେମାନେ ଏହି ଶିଶୁ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଓ ଭଲପାଇବା ଉନ୍ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ନ୍ତି ନାହାନ୍ତି, ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଦାନବମାନେ କିଛି କରିପାରିନାହାନ୍ତି। ଏହିପରି, ତୁମ ପୁଅ ଗୁଣ, ଭାଗ୍ୟ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବରେ ନାରାୟଣଙ୍କ ସମାନ; ତେଣୁ ତାଙ୍କ କୌତୁକରେ ଆଶ୍ଚର୍ୟ କିଛି ନାହିଁ। ଏପରି ଭାବେ ଗର୍ଗ ମୋତେ ସିଧାସଳଖ କଥା କହି ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ, ମୁଁ ଏହି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନାରାୟଣଙ୍କ ଅଂଶ ଭାବେ ମନେ କରେ।” ନନ୍ଦଙ୍କ କଥା ଏବଂ ଗର୍ଗଙ୍କ ବାଣୀ ଶୁଣି, ଗୋପମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅପାର ତେଜସ୍ ଦେଖି ଓ ଶୁଣି ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଦୂର ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବତା ଯଜ୍ଞ ବିଘ୍ନ ହେବାରେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ବର୍ଷା, ଶିଳାବୃଷ୍ଟି ଓ ବାୟୁ ଦେଇ ଗୋପମାନେ ଓ ଗାଈମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନିଜମାନେ ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ ଭାବେ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର କରୁଣାମୟ ହାସ୍ୟ ଦେଖି, ସେ ଏକ ହାତରେ ପର୍ବତକୁ ଉଠାଇ ଧରି ଗୋପମାନେ ଓ ଗାଈମାନେ ରକ୍ଷା କଲେ, ଯେପରି ଶିଶୁ ଖେଳନା ଉଠାଏ। ଏହିପରି ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଗର୍ବିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ଗାଈମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମ ଭାଗର ଛବିଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଏଠାରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହନ୍ତି: ଯେମାନେ ମୋତେ ନିଷ୍କାମ, ଶାନ୍ତ, ସମଦର୍ଶୀ, ଅସଙ୍ଗ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଅଚଳ, ଲୋଭ ନଥିବା ସନ୍ତମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଦା ମୋର କଥା ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ। ଏହି କଥା ଶ୍ରବଣ, କୀର୍ତ୍ତନ କିମ୍ବା ଦୃଢ଼ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଅନୁମୋଦନ କରିବା ମାନେ ପବିତ୍ର ହୁଏ, ଏବଂ ମୋ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି।