ଏକ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଶହରରେ ଦୁଇଟି ଦ୍ୱାର ଅଛି, ଯାହାର ନାମ ଅନ୍ଧା ଓ ଅବମୀଷା। ଏହି ଦ୍ୱାରଗୁଡିକ ଶାନ୍ତ ଓ କୌଶଳୀ, ତାଙ୍କର ମାଲିକ ଦୃଷ୍ଟିଶୀଳ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ସେ ଏହି ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବେଶ କରି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ଯେତେବେଳେ ସେ ଅନ୍ତର୍ଗତ କୋଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ତାଙ୍କ ସହ ରହିଥିବା ବିଷୂଚୀ ସହିତ, ସେ ତାଙ୍କର ଜନାନୀ ଓ ସନ୍ତାନ ଠାରୁ ମୃୟା, ଆନନ୍ଦ, କିମ୍ବା ସୁଖ ଅନୁଭବ କରେ। ଏପରି ଭାବରେ, କାମନାରେ ଆବେଶିତ, ମୃୟା ଓ ଅଜ୍ଞାନରେ ହରାଇଯାଇ, ସେ ତାଙ୍କର ରାଣୀ ଯାହା ଚାହେ, ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରେ। କେବେ କେବେ, ଯେତେବେଳେ ରାଣୀ ମଦ୍ୟପାନ କରେ, ସେ ମଦ୍ୟପାନ କରେ; ରାଣୀ ଭୋଜନ କଲେ, ସେ ଭୋଜନ କରେ; ରାଣୀ ଭୋଗ କଲେ, ସେ ତାଙ୍କ ସହ ଭୋଗ କରେ। ରାଣୀ ଗାନ କଲେ, ସେ ଗାନ କରେ; ରାଣୀ କାନ୍ଦିଲେ, ସେ କାନ୍ଦିଥାଏ; ରାଣୀ ହସିଲେ, ସେ ହସିଥାଏ; ରାଣୀ କଥା କଲେ, ସେ ଉତ୍ତର ଦେଇ କଥା କରେ। ରାଣୀ ଦୌଡ଼ିଲେ, ସେ ଦୌଡ଼ିଥାଏ; ରାଣୀ ଦଣ୍ଡାଇଲେ, ସେ ଦଣ୍ଡାଇଥାଏ; ରାଣୀ ଶୟନ କଲେ, ସେ ତାଙ୍କ ସହ ଶୟନ କରେ; କେବେ କେବେ ସେ ତାଙ୍କ ସହ ବସିଥାଏ। ରାଣୀ ଶୁଣିଲେ, ସେ ଶୁଣିଥାଏ; ରାଣୀ ଦେଖିଲେ, ସେ ଦେଖିଥାଏ; ରାଣୀ ଘ୍ରାଣ କଲେ, ସେ ଘ୍ରାଣ କରେ; ରାଣୀ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ। ରାଣୀ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ସେ ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି; ରାଣୀ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ସେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏପରି ଭାବରେ, ତାଙ୍କର ରାଣୀ ଓ ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଭ୍ରମିତ, ଅଜ୍ଞାନୀ ପୁରୁଷ ଅନିଚ୍ଛା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ଦୂର୍ବଳତାରେ ଏକ ଖେଳନା ପରି। ଏହି ଅନ୍ତର୍ଗତ କଥା ପରେ, ଶୁକଦେବ ମୁନି କହିଲେ—ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ଗୋପଗଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଇ, ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ଅଜ୍ଞାନ, ନନ୍ଦଙ୍କୁ ସମ୍ମିଳିତ ଭାବରେ କଥା କହିଲେ, ଗର୍ଗ ମୁନିଙ୍କର ଶବ୍ଦକୁ ସ୍ମରଣ କରି। ଗୋପମାନେ କହିଲେ—ଏହି ଶିଶୁଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ତଥାପି ଅଦ୍ଭୁତ। ଏମିତି ଏକ ଶିଶୁ ଗ୍ରାମରେ କିପରି ଜନ୍ମ ନେଇପାରିବ? ସାଧାରଣ ଗ୍ରାମ ଶିଶୁମାନେ ଅବହେଳିତ। ଏହି ଶିଶୁ କେବଳ ସାତି ଦିନରେ, ବଡ଼ ପାହାଡ଼କୁ ଏକ ହାତରେ ଉଠାଇପାରିଲେ—ଏହା କିପରି ସମ୍ଭବ? ଏହି ଶିଶୁ ତାଙ୍କର ଚୋଖ ଅଧଖୋଲା ରଖି, ପୁତନା ଦୂର୍ବଳା ମାଆଙ୍କର ଦୁଧ ସହିତ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ପିଇଲେ, ଯେପରି ଶମୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଗ୍ରସିଯାଏ। ଏହି ଶିଶୁ ଯେତେବେଳେ ଚକା ତଳେ ପଡ଼ିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପାଦ ଚକାକୁ ଦେଇ, ଚକା ଉଲଟିଯିବା ସହିତ ରୋଇ ଦେଇଥିଲେ। ଏକ ବର୍ଷର ଶିଶୁ ହେଇ, ତୃଣାବର୍ତ୍ତ ଦେମନ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ଆକାଶରେ ନେଇଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, କୃଷ୍ଣ ତାହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ। ମାଆ ମଣି ଚୋରିବା ଦୋଷରେ ମଠୁରେ ବାନ୍ଧିଥିଲେ, କୃଷ୍ଣ ଦୁଇ ଅର୍ଜୁନ ବୃକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲି ତାଙ୍କୁ ତଳେ ପଡ଼ିଯିବାକୁ ଲାଗିଥିଲେ। ଉପବନରେ ଛୋଟ ଛୋଟ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ସହ ପଶୁ ଚରାଇ, କୃଷ୍ଣ ଦେମନ ବକାର ମୁହଁକୁ ତାଙ୍କର ହାତରେ ଫାଟି ଦେଲେ, ବକା ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ। ଏକ ଦେମନ ବଛା ପରି ଏସି, ଶିଶୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯାଇ, କୃଷ୍ଣ ତାକୁ ମାରି, ଖେଳି ଖେଳି କପିଥ୍ଥ ଫଳ ତଳେ ଫିଙ୍ଗିଥିଲେ। ଏହି ଶିଶୁ ଗଦହା ଦେମନ ଓ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାଥୀମାନେକୁ ମାରି, ତାଳବନକୁ ନିରାପଦ ଓ ପକ୍କା ଫଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ, ପ୍ରଲମ୍ବ ଦେମନକୁ ମାରି, ଗୋମାନେ ଓ ଗୋପମାନେ ଅଗ୍ନିରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିଲେ। ତିନି କୃଷ୍ଣ ବିଶାଳ ନାଗର ଅଭିମାନକୁ ଭଙ୍ଗ କରି, ତାଙ୍କୁ ଜଳରୁ ବାହାର କରି, ଯମୁନା ଜଳକୁ ବିଷମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ। ବ୍ରଜବାସୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଏତେ ମମତା ଦେଇଥିଲେ, ଯାହାକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ନନ୍ଦ, ଏମିତି ସ୍ବାଭାବିକ ପ୍ରେମ କିପରି ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଇପାରିଲୁ? ସାତି ଦିନର ଶିଶୁ କିପରି ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଉଠାଇପାରିବ? ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ବ୍ରଜପତି ନନ୍ଦ, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ସନ୍ଦେହ କରୁଛୁ। ନନ୍ଦ କହିଲେ—ମୋର କଥା ଶୁଣ, ଗୋପମାନେ, ଏହି ଶିଶୁ ବିଷୟରେ ତୁମର ସନ୍ଦେହ ଦୂର କର। ଗର୍ଗ ମୁନି ଏହି ଶିଶୁ ବିଷୟରେ ମୋତେ କହିଥିଲେ। ସେ ପୂର୍ବେ ତିନି ରଙ୍ଗରେ ଆସିଛି—ଧଳା, ଲାଲ ଓ ପିତ; ଏବେ ସେ ଶ୍ୟାମ ରଙ୍ଗରେ ଆସିଛି। ପୂର୍ବେ, ସେ ବସୁଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ; ଏବେ, ସେ ତୁମ ପୁତ୍ର। ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ତାଙ୍କୁ ବାସୁଦେବ ବୋଲି କହନ୍ତି। ତୁମ ପୁତ୍ରଙ୍କର ଅନେକ ନାମ ଓ ରୂପ ଅଛି, ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ। ମୁଁ ଏହାକୁ ଜାଣିଛି, କିନ୍ତୁ ଲୋକମାନେ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ଗୋପଗୋପୀ ଓ ଗୋକୁଳର ଆନନ୍ଦ ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶୁଭ ଦେବେ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆପଣମାନେ ସହଜରେ ସମସ୍ତ ବିପଦରୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବେ। ପୁରାତନ କାଳରେ, ବ୍ରଜପତି, ନ୍ୟାୟବାନ୍ଧ ଲୋକମାନେ ରାଜା ବିନା ଚୋରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟାଚାର ହେଉଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରି, ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଚୋରମାନେକୁ ଅପସାରଣ କରିଥିଲେ। ଯେଉଁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଲୋକମାନେ ଏହି ଶିଶୁପ୍ରତି ପ୍ରେମ ଉନ୍ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ଧାର ହେଉନ୍ତି ନାହିଁ; ଯେପରି ଦେମନମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ରକ୍ଷାପ୍ରାପ୍ତ ଲୋକମାନେକୁ ଅପସାରଣ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ନନ୍ଦପୁତ୍ର ନାରାୟଣଙ୍କ ସମାନ—ଗୁଣ, ଭାଗ୍ୟ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବରେ; ତେଣୁ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟରେ କୌଣସି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ। ଏପରି ଭାବେ ଗର୍ଗ ମୁନି ମୋତେ ସାକ୍ଷାତ୍ କଥା କହି, ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ; ମୁଁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନାରାୟଣଙ୍କର ଅଂଶ ଭାବେ ଭାବୁଛି। ନନ୍ଦଙ୍କର କଥା ଓ ଗର୍ଗ ମୁନିଙ୍କର ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ବ୍ରଜବାସୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଅପାର ତେଜ ଦେଖି, ଆନନ୍ଦରେ ନନ୍ଦ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନିବାରଣ କରି। ଯେତେବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବତା ଯଜ୍ଞ ବିଘ୍ନ ହେବାରେ କ୍ରୁଧିତ ହୋଇ, ବର୍ଷା, ଶିଳା ବାତ୍ୟା ଦେଇ, ଗୋପ ଓ ଗୋମାନେ ଅତିବିପଦରେ ପଡ଼ିଥିଲେ, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ଦୟାମୟ ହସ ସହିତ ଏକ ହାତରେ ପାହାଡ଼କୁ ଉଠାଇ, ଶିଶୁ ଖେଳନା ପରି ଧରି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ; ଏପରି ଭାବରେ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଗର୍ବିତ ହେଲେ, ଗୋମାନେ ପ୍ରତି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ନାହିଁ। ଏହି ପ୍ରକାରେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତର ପ୍ରଥମ ସଂସ୍କରଣର ଦଶମ ପୁସ୍ତକର ଶେଷ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।