ପୂର୍ବଦିଗରେ ନଳିନୀ ଓ ନାଳିନୀ ନାମକ ଦୁଇଟି ଦ୍ୱାର ଏକାଠି ନିର୍ମିତ ଥିଲା। ଏହି ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଅବଧୂତସଖ ଶୁଭ ଗନ୍ଧର ଅଞ୍ଚଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ସହରର ସାମ୍ନା ଦିଗରେ ମୁଖ୍ୟା ନାମକ ଏକ ଦ୍ୱାର ଥିଲା, ଯାହା ପାଖରେ ଅନେକ ଦୋକାନ ଓ ଖାଦ୍ୟ ନୌକା ଥିଲା। ଏହି ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ସହରର ରାଜା, ସ୍ୱାଦର ଜ୍ଞାନ ଥିବା ବ୍ୟାପାରୀମାନେ ସହିତ, ରାଜ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ହେ ରାଜନ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ପିତୃହୂ ନାମକ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ପୁରଞ୍ଜନ ତାଙ୍କ ସହ ଜ୍ଞାନବାହକମାନେ ସହିତ ଦକ୍ଷିଣ ପଞ୍ଚାଳ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ଉତ୍ତର ଦିଗର ଦେବହୂ ନାମକ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ସେ ଉତ୍ତର ପଞ୍ଚାଳ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଏହି ଜ୍ଞାନବାହକମାନେ ସହିତ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ଆସୁରୀ ନାମକ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ସେ ଅହଂକାର ସହିତ ଗ୍ରାମକ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ନିରୃତି ନାମକ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ସେ ଲୋଭ ସହିତ ବୈଶସ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ସହରର ଆନ୍ଧ ଓ ଅବମୀଷା ନାମକ ଦୁଇଟି ଦ୍ୱାର ଚୁପଚାପ ଓ କୁଶଳ ଥିଲା; ତାଙ୍କର ନେତା, ଯିଏ ଦୃଷ୍ଟି ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବେଶ କରି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ସେ ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ, ବିଷୂଚୀ ସହିତ, ସେ ତାଙ୍କର ଜନନୀ-ସନ୍ତାନ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ମୋହ, ସୁଖ କିମ୍ବା ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ। ଏପରି ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ ଓ କାମନା ଦ୍ୱାରା ଚଳିତ, ମୂଢ଼ ଓ ମୋହିତ ହୋଇ, ସେ ଯାହା କୁଇନ ଚାହାଁନ୍ତି ତାହା ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ। କେବେ କେବେ ସେ ତାଙ୍କର ରାଣୀ ମଦ୍ୟପାନ କଲେ ସେ ମଦ୍ୟପାନ କରୁଥିଲେ, ସେ ଖାଇଲେ ସେ ମଧୁର ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ, ସେ ଭୋଗ କଲେ ସେ ଭୋଗ କରୁଥିଲେ। ସେ ଗାଇଲେ ସେ ଗାଉଥିଲେ, ସେ କାନ୍ଦିଲେ ସେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ସେ ହସିଲେ ସେ ହସୁଥିଲେ, ସେ କଥା କହିଲେ ସେ ଉତ୍ତର ଦେଉଥିଲେ। ସେ ଦୌଡ଼ିଲେ ସେ ଦୌଡ଼ୁଥିଲେ, ସେ ଦଁଡିଲେ ସେ ଦଁଡିଥିଲେ, ସେ ଶୋଇଲେ ସେ ଶୋଇଥିଲେ, ସେ ବସିଲେ ସେ ବସୁଥିଲେ। ସେ ଶୁଣିଲେ ସେ ଶୁଣୁଥିଲେ, ସେ ଦେଖିଲେ ସେ ଦେଖୁଥିଲେ, ସେ ଘ୍ରାଣ କଲେ ସେ ଘ୍ରାଣ କରୁଥିଲେ, ସେ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ସେ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିଲେ। ସେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ସେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିଲେ, ସେ ଖୁସି ହେଲେ ସେ ଖୁସି ହେଉଥିଲେ। ଏପରି ଭାବେ ସେ ତାଙ୍କର ରାଣୀ ଓ ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ମୋହିତ ହୋଇ, ଅଚାହିଁଲେ ମଧ୍ୟ, ଅଜ୍ଞାନବଶତଃ ତାଙ୍କୁ ଅନୁକରଣ କରୁଥିଲେ, ଦୁର୍ବଳତାରେ ଏକ ଖେଳନା ପରି। ଏହି ଭାବେ ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ଏପରି ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ଗୋପଗଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ସତ୍ୟ ଶକ୍ତି ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେମାନେ ଗର୍ଗ ଋଷିଙ୍କ କଥା ମନେପକାଇ ନନ୍ଦଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଏହି ଶିଶୁର କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ସତ୍ୟରେ ଅଦ୍ଭୁତ। ଏପରି ଶିଶୁ କିପରି ଏଠି ଗୋପଗାଁରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ? ଏଠିର ଶିଶୁମାନେ ତ ଆଦର ପାଉନ୍ତି ନାହିଁ। କିପରି ଏହି ଶିଶୁ କେବଳ ସାତ୍ତି ଦିନରେ ଏକ ହାତରେ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଉଠାଇଲେ, ଯେପରି ହସ୍ତୀରାଜ ଏକ ପଦ୍ମ ଉଠାଏ? ତାଙ୍କର ଶିଶୁ ଚକ୍ଷୁ ଅଧଖୁଲା ଥିଲା ବେଳେ, ସେ ପୁତନା ଦୈତ୍ୟୀଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଂଶ ଦେହର ଦୁଧ ସହିତ ତାଙ୍କ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଶୋଷି ନେଲେ, ଯେପରି ସମୟ ସମସ୍ତଙ୍କର ଜୀବନ ନେଇଯାଏ। ଶିଶୁ ଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କର ପାଦ ଗଡ଼ିକୁ ଲାଗିଲାରୁ ଗାଡ଼ିର ଚକା ଲୁଡ଼ିଗଲା। ଏକ ବର୍ଷ ବୟସରେ ତିଣାବର୍ତ୍ତ ଦୈତ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଆକାଶରେ ଉଠାଇ ନେଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ତାହାକୁ ମାରି ଦେଲେ। ମାଆ ମଖନ ଚୋରି ପାଇଁ ମାନ୍ଦ ଛୁଆଁରେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ, ତେବେ ସେ ଦୁଇଟି ଅର୍ଜୁନ ବୃକ୍ଷକୁ ଗିରାଇଲେ। ଅନ୍ୟ ଦିନ ଗୋପବାଳକମାନେ ସହିତ ଚରାଇ ଚାଲିବା ବେଳେ ବକାସୁରଙ୍କ ମୁଁହ ଫାଟିଦେଲେ। ଏକ ଦିନ ବକରୂପୀ ଦୈତ୍ୟ ଛାଗଳା ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆସିଲେ, ସେ ତାକୁ ମାରି ଦେଲେ। ଗଧା ଦୈତ୍ୟ ଓ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାଥୀମାନେକୁ ମାରି, ତାଳବନକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଏବଂ ଫଳମୂଳ ଭରିଦେଲେ। ପ୍ରଲମ୍ବ ଦୈତ୍ୟକୁ ମାରିଦେଲେ, ଗୋମାନ୍ୟ ଓ ଗୋପମାନେକୁ ଅଗ୍ନିରୁ ରକ୍ଷା କଲେ। ବଡ଼ ନାଗ ରାଜାଙ୍କ ଅଭିମାନ ଭଙ୍ଗ କରି, ତାଙ୍କୁ ହ୍ରଦରୁ ଦୂର କଲେ, ଯାହାଫଳରେ ଯମୁନା ଜଳ ବିଷମୁକ୍ତ ହେଲା। ଭ୍ରଜବାସୀମାନେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟଧିକ ଭଲ ପାଆନ୍ତି; ଏହି ପ୍ରେମ କିପରି ଆମ ମନରେ ଉପଜିଲା, ନନ୍ଦ? ସେ କିପରି ସତ୍ତି ଦିନରେ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଉଠାଇପାରିଲେ? ତେଣୁ ଆମେ ତୁମ ପୁଅ ଉପରେ ସନ୍ଦେହ କରୁଛୁ।” ତାପରେ ନନ୍ଦ କହିଲେ, “ମୋ କଥା ଶୁଣ, ହେ ଗୋପମାନେ! ଏହି ଶିଶୁ ବିଷୟରେ ତୁମ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କର। ଗର୍ଗ ମହାର୍ଷି କହିଥିଲେ—ଏହି ଶିଶୁ ପୂର୍ବେ ଶ୍ୱେତ, ରକ୍ତ ଓ ପୀତ ବର୍ଣ୍ଣ ଧାରଣ କରିଥିଲେ; ଏବେ କଳା ବର୍ଣ୍ଣ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ପୂର୍ବେ ବସୁଦେବଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ; ଏବେ ତୁମର ପୁଅ। ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ତାଙ୍କୁ ବାସୁଦେବ ବୋଲି କହନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଅନେକ ନାମ ଓ ରୂପ ଅଛି; ମୁଁ ଜାଣେ, କିନ୍ତୁ ଲୋକେ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ଗୋପଲାଳ ଓ ଗୋକୁଳର ଆନନ୍ଦ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ଦେବେ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସହଜରେ ସମସ୍ତ ବିପଦ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବ। ପୂର୍ବକାଳରେ ଧର୍ମିକମାନେ ରାଜା ବିହୀନ ଦେଶରେ ଚୋରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ହେଉଥିଲେ, ସେମାନେ ଏହି ଶିଶୁଙ୍କ ରକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଚୋରମାନେକୁ ଦଳିଦେଲେ। ଯେଉଁ ସଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଲୋକେ ଏହି ଶିଶୁ ପ୍ରତି ପ୍ରେମ ଉନ୍ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କ୍ଲେଶରେ ଅଭିଭୂତ ହୁଏ ନାହିଁ, ଯେପରି ଦୈତ୍ୟମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଅଭିଭୂତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏହି ପରି ନନ୍ଦନନ୍ଦନ କୌଳିନ୍ୟ, ଶ୍ରୀ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବରେ ନାରାୟଣଙ୍କ ସମାନ; ତେଣୁ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ। ଏଭଳି ଗର୍ଗ ମହାର୍ଷି ମୋତେ ସିଧାସଳଖ କହିଥିଲେ, ତାପରେ ସେ ନିଜ ଗୃହକୁ ଚାଲିଗଲେ। ମୁଁ ଏହି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନାରାୟଣଙ୍କ ଅଂଶ ବୋଲି ଭାବେ ମନେ କରେ। ନନ୍ଦଙ୍କ ଏହି କଥା ଓ ଗର୍ଗ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଭ୍ରଜବାସୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅପାର ତେଜ ଦେଖି ଏବଂ ଶୁଣି, ଆନନ୍ଦରେ ନନ୍ଦ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନିତ କଲେ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।