ଏହି ଜଗତରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମଙ୍ଗଳ କ’ଣ? ଏହା ହେଉଛି, ଗଭୀର ଭକ୍ତିରେ ମନକୁ ମୋତେ ଏକାଗ୍ର କରିବା। ଏହି ଶରୀରରେ ଉପରେ ସାତଟି, ସାମ୍ନାରେ ଦୁଇଟି, ତଳେ ଦୁଇଟି ଦ୍ୱାର ରହିଛି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାର ମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ପାଇଁ ନିର୍ମିତ, ଏହାର ଭିତରେ ଏକ ନିର୍ଦିଷ୍ଟ ଅଧିପତି ବସିଛନ୍ତି, ରାଜା। ଏଠି ଅଂଶଗୁଡିକୁ ବିସ୍ତାର କରିବାକୁ ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ ଏହାର ନାମ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି। ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ପାଞ୍ଚଟି ଦ୍ୱାର, ଦକ୍ଷିଣରେ ଏକଟି, ଉତ୍ତରରେ ଏକଟି, ପଶ୍ଚିମରେ ଦୁଇଟି ଦ୍ୱାର ଅଛି। ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଦୁଇଟି ଦ୍ୱାର ଏକାଠି ଅଗ୍ନିଜ୍ୱଳା ଜନ୍ତୁ ପରି ନିର୍ମିତ; ଏହି ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୟୁମତ୍ସଖା ଦେଶକୁ ଆଲୋକିତ କରି ଯାଆନ୍ତି। ଏହି ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ନଳିନୀ ଓ ନାଳିନୀ ନାମକ ଦୁଇଟି ଦ୍ୱାର ଏକାଠି ନିର୍ମିତ; ଏଠାରେ ଅବଧୂତସଖା ସୁଗନ୍ଧିତ ଭୂମିକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ସାମ୍ନାରେ ମୁଖ୍ୟା ନାମକ ଦ୍ୱାର ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ବ୍ୟବସାୟ ଓ ଖାଦ୍ୟ ନୌକା ଅଛି; ଏହି ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ନଗରର ରାଜା ରସଜ୍ଞ ବ୍ୟବସାୟୀମାନଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ଦକ୍ଷିଣ ଦ୍ୱାର ପିତୃହୂ ନାମକ; ଏହି ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ପୁରଞ୍ଜନ ଦକ୍ଷିଣ ପଞ୍ଚାଳ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଜ୍ଞାନବାହୀମାନଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ଉତ୍ତର ଦ୍ୱାର ଦେବହୂ ନାମକ; ଏଠାରେ ପୁରଞ୍ଜନ ଉତ୍ତର ପଞ୍ଚାଳକୁ ଜ୍ଞାନବାହୀମାନଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱାର ଆସୁରୀ ନାମକ; ଏଠାରେ ପୁରଞ୍ଜନ ଗ୍ରାମକ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଅଭିମାନ ସହିତ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱାର ନିରୃତି ନାମକ; ଏଠାରେ ପୁରଞ୍ଜନ ଭୂମିକୁ ଲୋଭ ସହିତ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ନଗରର ଦୁଇଟି ଦ୍ୱାର ଅନ୍ଧ ଓ ଅବମୀଷା ନାମକ, ସେମାନେ ଶାନ୍ତ ଓ କୌଶଳୀ; ଏହାର ଅଧିପତି ଦୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି ଅଂଶରେ ଯାଇ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ଯେତେବେଳେ ସେ ବିଷୂଚୀ ସହିତ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେ ତାଙ୍କର ଜନାନୀ ଓ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୂଢ଼ତା, ସୁଖ ଓ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ। ଏଭଳି ଆକାଙ୍କ୍ଷାରେ ଲିନ ହୋଇ, ଅବିଜ୍ଞତା ଓ ମୂଢ଼ତାରେ ଭ୍ରମିତ, ସେ ତାଙ୍କର ରାଣୀ ଯାହା ଚାହାନ୍ତି, ତାହାର ଅନୁସରଣ କରେ। କେବେ କେବେ ରାଣୀ ମଦ୍ୟପାନ କରିଲେ, ସେ ମଦ୍ୟପାନ କରେ; ରାଣୀ ଖାଇଲେ, ସେ ଖାଏ; ରାଣୀ ଭୋଗ କରିଲେ, ସେ ସହଯୋଗ କରେ। କେବେ ରାଣୀ ଗାଇଲେ, ସେ ଗାଏ; ରାଣୀ କାନ୍ଦିଲେ, ସେ କାନ୍ଦେ; ରାଣୀ ହସିଲେ, ସେ ହସେ; ରାଣୀ କଥା କହିଲେ, ସେ ଉତ୍ତର ଦେଇ କଥା କହେ। ରାଣୀ ଦୌଡ଼ିଲେ, ସେ ଦୌଡ଼େ; ରାଣୀ ଦଢ଼ିଲେ, ସେ ଦଢ଼େ; ରାଣୀ ଶୁଇଲେ, ସେ ସହିତ ଶୁଏ; ରାଣୀ ବସିଲେ, ସେ ସହିତ ବସେ। ରାଣୀ ଶୁଣିଲେ, ସେ ଶୁଣେ; ରାଣୀ ଦେଖିଲେ, ସେ ଦେଖେ; ରାଣୀ ଘ୍ରାଣ କଲେ, ସେ ଘ୍ରାଣ କରେ; ରାଣୀ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ, ସେ ସ୍ପର୍ଶ କରେ। ରାଣୀ ଦୁଃଖି ହେଲେ, ସେ ଦୁଃଖି ହୁଏ; ରାଣୀ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ସେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ। ଏଭଳି ରାଣୀ ଓ ତାଙ୍କର ଗୁଣଗୁଡିକ ଦ୍ୱାରା ଭ୍ରମିତ, ଅବିଜ୍ଞତାରେ ଏହି ପୁରୁଷ ଚାହିଲେ ନଚାହିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଅନୁକରଣ କରେ, ଦୂର୍ବଳତାରେ ଏକ ଖେଳନା ପରି। ଏହିପରେ ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ଅପୂର୍ବ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡିକ ଦେଖି, ଗୋପମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ଶକ୍ତି ବୁଝି ପାରିନଥିବା, ଗର୍ଗ ମୁନିଙ୍କ କଥା ସ୍ମରଣ କରି, ନନ୍ଦଙ୍କୁ ଆସି ପ୍ରସ୍ନ କଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ: ଏହି ଶିଶୁର କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡିକ ମୁଁ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି; ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ ଏକ ଗ୍ରାମ ଶିଶୁ ପାଇଁ କିପରି ସମ୍ଭବ? ଏହି ଶିଶୁ କେବଳ ସାତ ଦିନର, ଏକ ହାତରେ ବଡ଼ ପାହାଡ଼କୁ ଉଠାଇ ରଖିଲେ, ହାତୀରାଜ ଏକ ପଦ୍ମକୁ ଉଠାଇବା ପରି। ଶିଶୁ ଅଳ୍ପ ଖୋଲା ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା, ପୁତନାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଷ୍ଟନ୍ପାନ କରି, ତାଙ୍କର ଜୀବନକୁ ମଧ୍ୟ ନେଇ ନେଲେ, ଯେପରି ସମୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ଜୀବନକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ। ଶିଶୁ ତଳେ ପଡ଼ି, ତାଙ୍କର ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଗଡ଼ିକୁ ଆଘାତ କରି, ଚକ୍ରକୁ ଖସାଇ ଦେଲେ। ଏକ ବର୍ଷର ଶିଶୁ ହୋଇ, ତୃଣାବର୍ତ ଦେମନ୍ ଗଳାକୁ ଧରି ଆକାଶରେ ଉଠାଇ ନେଲେ, ତଥାପି ଶିଶୁ ଏହି ବିପଦକୁ ଜୟ କଲେ। ମା ମଖନ ଚୋରି କରିଥିବାରୁ ଦୋଳାକୁ ବାନ୍ଧିଦେଲେ, ସେ ଦୋଳାକୁ ଚାଲି, ଦୁଇ ଅର୍ଜୁନ ଗଛକୁ ତାଙ୍କର ହାତରେ ମାଟିରେ ପଡ଼ାଇ ଦେଲେ।