ଏହି ଜଗତରେ, ମୋର ଭୟରେ ପବନ ବହିଥାଏ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଲୋକ ଦେଇଥାଏ, ଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷା ପଠାଇଥାଏ, ଅଗ୍ନି ଜଳିଥାଏ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଚାଲିଯାଏ। ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଗୀମାନେ, ଭକ୍ତି ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା, ମୋର ଭୟହୀନ ପାଦପଦ୍ମକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ନିମିତ୍ତେ। ଏହି ଜଗତରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମଙ୍ଗଳ ଏହି ଏକଟି ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମନକୁ ମୋ ପରେ ଏକାଗ୍ର କରିବା। ଏହି ଶରୀରରେ ସାତଟି ଦ୍ୱାର ଉପରେ, ଦୁଇଟି ଦ୍ୱାର ସାମ୍ନାରେ, ଦୁଇଟି ଦ୍ୱାର ତଳେ ରହିଛି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ବସ୍ତୁ ଚଳାପାଇଁ ତିଆରି, ଏବଂ ସେଥିରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନାଥ ନିବାସ କରେ, ରାଜନ୍। ପ୍ରଥମେ, ପାଞ୍ଚଟି ଦ୍ୱାର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ, ଏକଟି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ, ଏକଟି ଉତ୍ତର ଦିଗରେ, ଦୁଇଟି ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଅଛି। ଏବେ ମୁଁ ତାଙ୍କର ନାମ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି, ରାଜନ୍। ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଦୁଇଟି ଦ୍ୱାର, ଅଗ୍ନିଜ୍ୱାଳାର ଭଳି, ଏକାଠି ତିଆରି ହୋଇଛି; ଏହି ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୟୁମତ୍ସଖା ଚଳିଥାଏ, ଭୂମିକୁ ଆଲୋକିତ କରେ। ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ନାଳିନୀ ଓ ନାଳିନୀ ନାମକ ଦୁଇଟି ଦ୍ୱାର ଏକାଠି ତିଆରି; ଏହି ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଅବଧୂତସଖା ସୁଗନ୍ଧ ଭୂମିକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ। ସାମ୍ନାରେ ମୁଖ୍ୟା ନାମକ ଦ୍ୱାର ରହିଛି, ଯେଉଁଠାରେ ବହୁ ବ୍ୟବସାୟ ଓ ଖାଦ୍ୟ ନୌକା ଅଛି; ଏହି ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ନଗରର ରାଜା, ସ୍ୱାଦ ଜଣା ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ସହିତ, ଭୂମିକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ। ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ପିତୃହୂ ନାମକ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା, ପୁରଞ୍ଜନ ଦକ୍ଷିଣ ପଞ୍ଚାଳ ଭୂମିକୁ ଜ୍ଞାନବାହକମାନେ ସହିତ ପ୍ରବେଶ କରେ। ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଦେଵହୂ ନାମକ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା, ପୁରଞ୍ଜନ ଉତ୍ତର ପଞ୍ଚାଳ ଭୂମିକୁ ଜ୍ଞାନବାହକମାନେ ସହିତ ପ୍ରବେଶ କରେ। ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଆସୁରୀ ନାମକ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା, ପୁରଞ୍ଜନ ଗ୍ରାମକ ଭୂମିକୁ ଅଭିମାନ ସହିତ ପ୍ରବେଶ କରେ। ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ନିରୃତି ନାମକ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା, ପୁରଞ୍ଜନ ବୈଶସ ଭୂମିକୁ ଲୋଭ ସହିତ ପ୍ରବେଶ କରେ। ନଗରର ଦୁଇଟି ଦ୍ୱାର—ଅନ୍ଧ ଓ ଅବମୀଷା—ନିରବ ଓ ଦକ୍ଷ; ଏହି ଦ୍ୱାରର ନାଥ, ଦୃଷ୍ଟି ସମ୍ପନ୍ନ, ତାହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବେଶ କରେ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ସେ ଭିତର ଗୃହକୁ ବିଷୂଚୀ ସହିତ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ତାଙ୍କର ଜୀବନୀ, ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ସନ୍ତାନ ଦ୍ୱାରା, ମୃୟା, ସୁଖ କିମ୍ବା ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ। ଏଭଳି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ, ଆଶାରେ ଚଳିତ, ମୃୟା ଓ ଅଜ୍ଞାନରେ ଭ୍ରମିତ, ସେ ସ୍ତ୍ରୀର ଇଚ୍ଛାକୁ ଅନୁସରଣ କରେ। କେବେ ଯେତେବେଳେ ସ୍ତ୍ରୀ ମଦ୍ୟପାନ କରେ, ସେ ମଦ୍ୟପାନ କରେ; ସ୍ତ୍ରୀ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ଭୋଜନ କରେ; ସ୍ତ୍ରୀ ଭୋଗ କରେ, ସେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଭୋଗ କରେ। କେବେ ଯେତେବେଳେ ସ୍ତ୍ରୀ ଗୀତ ଗାଏ, ସେ ଗାଏ; ସ୍ତ୍ରୀ କାନ୍ଦେ, ସେ କାନ୍ଦେ; ସ୍ତ୍ରୀ ହସେ, ସେ ହସେ; ସ୍ତ୍ରୀ କଥା କହେ, ସେ ଉତ୍ତର ଦିଏ। ସ୍ତ୍ରୀ ଦୌଡ଼େ, ସେ ଦୌଡ଼େ; ସ୍ତ୍ରୀ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ସେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ; ସ୍ତ୍ରୀ ଶୟନ କରେ, ସେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଶୟନ କରେ; ସ୍ତ୍ରୀ ବସିଥିଲେ, ସେ ବସିଥାଏ। ସ୍ତ୍ରୀ ଶୁଣିଥିଲେ, ସେ ଶୁଣିଥାଏ; ସ୍ତ୍ରୀ ଦେଖିଥିଲେ, ସେ ଦେଖିଥାଏ; ସ୍ତ୍ରୀ ଘ୍ରାଣ କରେ, ସେ ଘ୍ରାଣ କରେ; ସ୍ତ୍ରୀ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ସେ ସ୍ପର୍ଶ କରେ। ସ୍ତ୍ରୀ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ସେ ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି; ସ୍ତ୍ରୀ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ସେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏଭଳି ଭାବେ, ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ତାଙ୍କର ଗୁଣରେ ଭ୍ରମିତ, ଅନିଚ୍ଛାରେ ମଧ୍ୟ, ଅଜ୍ଞାନୀ ପୁରୁଷ, ଦୂର୍ବଳତାରେ, ଖେଳନା ପରି, ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଅନୁସରଣ କରେ। ଏପରେ, ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ଏତେ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ଗୋପମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଚିତ୍ତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ଶକ୍ତି ଅଜ୍ଞାନରେ, ନନ୍ଦଙ୍କୁ ଏକାଠି ହୋଇ, ଗର୍ଗ ଋଷିଙ୍କର କଥା ସ୍ମରଣ କରି, ପ୍ରସ୍ନ କଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ: ଏହି ଶିଶୁର କାର୍ଯ୍ୟ ସତ୍ୟରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ; ଗ୍ରାମବାସୀ ଶିଶୁମାନେ ସାଧାରଣ ଅବହେଳିତ, ତେବେ ଏହି ପିଲା କିପରି ଜନ୍ମ ନେଲା? ଏକେବେଳେ ସପ୍ତଦିନର ଶିଶୁ, ଏତେ ବଡ଼ ପାହାଡ଼କୁ ଏକ ହାତରେ ଉଠାଇ ରଖିଲା, ଏକ ହାତରେ ଗଜରାଜ ମନ୍ଦାର ଉଠାଇବାପରି। ଶିଶୁ ଭାବରେ ଅଧଖୁଲା ଚକ୍ଷୁ ରଖି, ପୁତନା ଦୃଢ଼ ଶକ୍ତିମାନ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଷ୍ଟନ୍ୟ ଦୁଧ ସହିତ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଶିଶୁ କୃଷ୍ଣ ପିଇଗଲେ, ଯେପରି ଶମୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ଜୀବନ ନେଇଯାଏ। ଶିଶୁ କୃଷ୍ଣ ତଳେ ଶୁଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଗଡ଼ି ଆଘାତ ଦେଇ, ଚକ୍ର ତଳେ ପଡ଼ିଗଲା। ଏକ ବର୍ଷର ଶିଶୁ ଭାବେ, ତୃଣାବର୍ତ ଦୂର୍ବଳ ଶିଶୁକୁ ଉଠାଇ ଆକାଶରେ ନେଇଗଲା, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣ ତାହାକୁ ଜୟ କଲେ। ଏକଥାରେ, ମାତା ବଟି ଚୋରି କରିଥିବାରେ ଶିଶୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦୋହାରେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ, ସେ ଦୁଇ ଅର୍ଜୁନ ଗଛ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲି, ତାଙ୍କୁ ବିଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ। ଜଙ୍ଗଲରେ, ବଛାମାନେ ସହିତ ଖେଳୁଥିବାବେଳେ, କୃଷ୍ଣ ଦୈତ୍ୟ ବକାସୁରଙ୍କର ମୁଖ ଫାଟିଦେଲେ। ଦୈତ୍ୟ ଏକ ଛେଉ ପରି ଆସି, ବଛାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶିଶୁ କୃଷ୍ଣକୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ମାରି, କପିଥ୍ତ ଫଳ ଖେଳରେ ତଳେ ପକାଇଦେଲେ। ଏହିପରି, କୃଷ୍ଣ ଗଧା ଦୈତ୍ୟ ଓ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାଥୀମାନେକୁ ମାରି, ତାଳବନକୁ ନିରାପଦ ଓ ପକା ଫଳରେ ପୂରଣ କଲେ। ପ୍ରଳମ୍ବ ଦୈତ୍ୟକୁ ଶକ୍ତିରେ ମାରି, ଗାଁ ଓ ଗୋପମାନେକୁ ଅଗ୍ନିରୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ। ବଡ଼ ନାଗ ରାଜାକୁ ଦମନ କରି, ତାଙ୍କର ଅଭିମାନ ନଷ୍ଟ କରି, ତାକୁ ଝିଅ ଦେଇ ଯମୁନା ଜଳକୁ ବିଷ ମୁକ୍ତ କଲେ। ବ୍ରଜର ସମସ୍ତ ବାସିନ୍ଦାଙ୍କର କୃଷ୍ଣପ୍ରତି ଅଭିନିବେଶ ଅତି ଗଭୀର; ଏହିପରି ନିଜର ଅନ୍ତଃପ୍ରେମ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? ଏକ ସପ୍ତଦିନର ଶିଶୁ କିପରି ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଉଠାଇପାରିଲା? ଏହି କଥା ଦେଖି, ଓ ବ୍ରଜପତି, ଆମେ ତୁମର ପୁଅ ପ୍ରତି ସନ୍ଦେହ କରୁଛୁ। ଏପରେ ନନ୍ଦ କହିଲେ: ମୋର କଥା ଶୁଣ, ଗୋପମାନେ, ଏହି ପିଲା ପ୍ରତି ତୁମର ସନ୍ଦେହ ଦୂର କର। ଏହି ଶିଶୁ ବିଷୟରେ, ଗର୍ଗ ଋଷି ମୋତେ କହିଥିଲେ। ସେ ତିନିଟି ବର୍ଣ୍ଣରେ—ଧଳା, ରଙ୍ଗିନା, ହଳଦୀୟ—ବିଭିନ୍ନ ଯୁଗରେ ଅବତାର ନେଇଛନ୍ତି; ଏବେ ସେ କୃଷ୍ଣ ଭାବେ ଅନ୍ଧକାରୀ ରୂପ ନେଇଛନ୍ତି। ପୂର୍ବରୁ, ଏହି ମହାପୁରୁଷ ଭାସୁଦେବଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ; ଏବେ, ସେ ତୁମର ପୁଅ।