ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତି ସମ୍ପର୍କରେ ଯେଉଁମାନେ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ମାୟାର ଅଷ୍ଟୈଶ୍ୱର୍ୟର ମାଲିକ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଦେବୀଙ୍କର ଶୁଭ ଧନ-ଐଶ୍ୱର୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ଲୋକରେ ସେମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ଅଧିଗମନ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ସନ୍ତ ଭାବରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଭଜନ୍ତି, ସେମାନେ କ୍ଷୟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, କାଳର ଅସ୍ତ୍ର ସେମାନେକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନିଜ ପ୍ରାଣ, ପୁଅ, ବନ୍ଧୁ, ଗୁରୁ, ହିତେଷୀ ଓ ଆରାଧ୍ୟ ଦେବତା ପରି ପ୍ରେମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ। ଏହି ଲୋକ, ପରଲୋକ, ଏହି ଦେହରେ ଚଳନ୍ତି ଥିବା ଆତ୍ମା ଓ ଏଠାରେ ନିଜ ଭାବିଥିବା ସମସ୍ତ—ଧନ, ପଶୁ, ଘର—ଏସବୁ ଛାଡ଼ି, ଯେଉଁମାନେ କେବଳ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଏକାଗ୍ର ଭାବରେ ଭଜନ୍ତି, ସେମାନେକୁ ପ୍ରଭୁ ମୃତ୍ୟୁ ସମୁଦ୍ର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରାନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆତ୍ମାର ଭୟ କେବଳ ସର୍ବେଶ୍ୱର ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହେଲେ ଦୂରିଯାଏ। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଭୟରେ ବାୟୁ ବହେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ, ଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷା କରନ୍ତି, ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱଳେ, ମୃତ୍ୟୁ ଚାଲିଯାଏ। ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟରେ ଯୋଗୀମାନେ ଭକ୍ତିଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଭୟ ଶୂନ୍ୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମକୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରନ୍ତି। ଏହି ଲୋକରେ ମଣିଷ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ମଙ୍ଗଳ ହେଉଛି—ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଚିତ୍ତକୁ ଏକାଗ୍ର କରି ରଖିବା। ଏହି ଦେହ ଅନ୍ତରେ ସତରଟି ଦ୍ୱାର ରହିଛି—ଉପରେ ସାତି, ସାମ୍ନାରେ ଦୁଇଟି, ତଳେ ଦୁଇଟି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅବଜେକ୍ଟଗୁଡ଼ିକ ଚଳାଚଳ କରେ, ଏବଂ ଏଠାରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନାଥ ବସିଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ପାଞ୍ଚଟି ଦ୍ୱାର, ଦକ୍ଷିଣରେ ଗୋଟିଏ, ଉତ୍ତରରେ ଗୋଟିଏ, ପଶ୍ଚିମରେ ଦୁଇଟି ଦ୍ୱାର ଅଛି। ଏହି ଦ୍ୱାରମାନଙ୍କ ନାମ ପ୍ରଭୁ ବିବରଣା କରିଥିଲେ। ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଦୁଇଟି ଦ୍ୱାର, ଯାହା ଜୁଗଳ ଜୁଗଳ ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଏଠାରୁ ଦ୍ୟୁମତ୍ସଖ ଚଳାଚଳ କରନ୍ତି ଓ ଭୂମିକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରନ୍ତି। ପୂର୍ବରେ ନଳିନୀ ଓ ନାଳିନୀ ନାମକ ଦୁଇଟି ଦ୍ୱାର ଅଛି, ଯେଉଁଠାରୁ ଅବଧୂତସଖ ସୁଗନ୍ଧିତ ଭୂମିକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ସାମ୍ନାରେ ମୁଖ୍ୟା ନାମକ ଦ୍ୱାର ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ବ୍ୟବସାୟ ଓ ଖାଦ୍ୟ ନୌକା ଅଛି, ଏଠାରୁ ସହରର ରାଜା ସ୍ବାଦ ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟପାରୀମାନଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ଦକ୍ଷିଣ ଦ୍ୱାର ପିତୃହୂ ଦ୍ୱାରା ପୁରଞ୍ଜନ ଦକ୍ଷିଣ ପଞ୍ଚାଳ ପ୍ରଦେଶକୁ ଜ୍ଞାନବାହୀମାନେ ସହିତ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ଉତ୍ତର ଦ୍ୱାର ଦେବହୂ ଦ୍ୱାରା ପୁରଞ୍ଜନ ଉତ୍ତର ପଞ୍ଚାଳକୁ ଯାନ୍ତି। ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱାର ଆସୁରୀ ଦ୍ୱାରା ପୁରଞ୍ଜନ ଗ୍ରାମକ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଅହଂକାର ସହିତ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ଅନ୍ୟ ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱାର ନିରୃତି ଦ୍ୱାରା ପୁରଞ୍ଜନ ବୈଶସ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଲୋଭ ସହିତ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ଅନ୍ଧ ଓ ଅବମୀଷା ନାମକ ଦୁଇଟି ଦ୍ୱାର ନିରବ ଓ କୌଶଳୀ, ଏଠାରେ ଦୃଷ୍ଟିଶାଳୀ ନାଥ ପ୍ରବେଶ କରି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ସେ ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ବିଷୂଚୀ ସହିତ, ସେ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ସନ୍ତାନ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ମୋହ, ସୁଖ କିମ୍ବା ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଏଭଳି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ ହୋଇ, କାମନାରେ ଚଳିତ, ମୂଢ଼ ଓ ଅଜ୍ଞାନୀ, ସେ ତାଙ୍କର ରାନୀ ଯାହା ଚାହେ, ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। କେବେ ତାଙ୍କର ରାନୀ ମଦ୍ୟପାନ କଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ପାନ କରନ୍ତି; ଖାଇଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଖାନ୍ତି; ଉପଭୋଗ କଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। କେବେ ଗୀତ କଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଗାନ କରନ୍ତି; ରୋଇଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ରୋନ୍ତି; ହସିଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ହସନ୍ତି; କଥା କଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ କଥା କରନ୍ତି। ତାଙ୍କ ରାନୀ ଦୌଡ଼ିଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଦୌଡ଼ନ୍ତି; ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି; ଶୋଇଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ପାଖରେ ଶୋଇ ପଡ଼ନ୍ତି; ବସିଥିଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ବସନ୍ତି। ଶୁଣିଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣନ୍ତି; ଦେଖିଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଦେଖନ୍ତି; ଘ୍ରାଣ କଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଘ୍ରାଣ କରନ୍ତି; ସ୍ପର୍ଶ କଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କ ରାନୀ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି; ଖୁସି ହେଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି। ଏଭଳି ଭାବରେ ରାନୀ ଓ ତାଙ୍କର ଗୁଣରେ ମୂଢ଼ ହୋଇ, ଅନିଚ୍ଛା ସত্ত୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ଅଜ୍ଞାନୀ ପୁରୁଷ ଦୁର୍ବଳତାରେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ଖେଳନା ପରି। ଏହିପରି ଗୁପ୍ତ ଲୀଳା ଦେଖି, ଗୋପମାନେ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଜ୍ଞାନ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଗର୍ଗ ଋଷିଙ୍କ କଥା ମନେ ପକାଇ, ନନ୍ଦଙ୍କଠାରେ ଯାଇ କହିଲେ—“ଏହି ଶିଶୁର କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ। ଏମିତି ଶିଶୁ କିପରି ଏଠି ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ? ସାଧାରଣତଃ ଏଠିର ଶିଶୁମାନେ ଅବହେଳିତ। ଏଉଁ ଶିଶୁ, କେବଳ ସାତ ଦିନରେ, ଏତେ ବଡ଼ ପାହାଡ଼କୁ ଏକହାତରେ ଉଠାଇପାରିଛନ୍ତି, ଯେପରି ଗଜପତି ହାତୀ ଏକ ଲୋଟସ ଉଠାନ୍ତି। ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ ଆଖି ଅର୍ଦ୍ଧ ଖୋଲି ରହି, ପୂତନା ଦୈତ୍ୟୀର ଅମୋଘ ଦୁଧ ସହିତ ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଶକ୍ତିକୁ ମଧ୍ୟ ଶୋଷି ନେଇଥିଲେ, ସେପରି କାଳ ସମସ୍ତଙ୍କ ଜୀବନ ନେଇଯାଏ। ଏକ ଛୋଟ ଶିଶୁ ଭାବେ ଶୋଇଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କ ପାଦ ଗଡ଼ିକୁ ଗାଡ଼ିରେ ଲାଗି, ଚକ୍ର ଉଲ୍ଟାଇ ପଡ଼ିଥିଲା। ଏକ ବର୍ଷର ଶିଶୁ ଭାବରେ ତୃଣାବର୍ତ୍ତ ଦାନବ ତାଙ୍କୁ ଗର୍ଦ୍ଧନ ଧରି ଆକାଶକୁ ଉଠାଇନେଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଦୁଃଖକୁ ଜୟ କରିଥିଲେ। ମାଆ ମଖନ ଚୋରି ପାଇଁ ଯେତେବେଳେ ମୂସଳକୁ ବାନ୍ଧିଦେଲେ, ସେ ଦୁଇଟି ଅର୍ଜୁନ ବୃକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଗଲେ ଓ ତାହାକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ। ବନରେ ଛୋଟ ଛୋଟ ଗାଈଛୁଆ ଚରାଉଥିବା ବେଳେ ଦାନବ ବକାସୁରଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଚିରି ଦେଇଥିଲେ। ଏକ ଦିନ ଦାନବ ଛୁଆ ଛୋଆ ଭାବେ ଆସି ଗାଈଛୁଆମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି, ଖେଳ ଖେଳରେ କପିଥ ଫଳ ଝଡ଼ାଇଦେଲେ। ଗଧା ଦାନବ ଓ ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେକୁ ହତ୍ୟା କରି, ତାଳବନ ସୁରକ୍ଷିତ କରି, ଫଳ ଭରିଦେଲେ। ପ୍ରଲମ୍ବ ଦାନବକୁ ମାରି, ଗାଈ ଓ ଗୋପମାନେକୁ ଅଗ୍ନିରୁ ବଞ୍ଚାଇଥିଲେ। ବଡ଼ ସର୍ପ ରାଜାଙ୍କ ଅହଂକାର ନଷ୍ଟ କରି, ତାଙ୍କୁ ଯମୁନା ତଳାଉଁଠାରୁ ହଟାଇ, ଜଳକୁ ବିଷ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ।