ମହାପୁରୁଷ ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କର ମୋକ୍ଷ ଦେଖି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ। ସତ୍ୟଲୋକରେ ତାଳ ଧରି, ଅଜନ୍ମା ପ୍ରଭୁ ମୋକ୍ଷର ଉପାୟକୁ ତୁଳନା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଅଳ୍ପମୂଲ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥ ଗୁରୁତ୍ୱରେ ମହାନ। ଏହି କାରଣରୁ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଅତିଶୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଗଲେ। ସେମାନେ ଭାଗବତ ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ବୋଲି ମନେ କଲେ, କାରଣ କଳିଯୁଗରେ ଏହାକୁ ପଢ଼ିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିବା ମାତ୍ରରେ ବ୍ୟକ୍ତି ତୁରନ୍ତ ବୈକୁଣ୍ଠ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥ ସପ୍ତଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଣାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରରେ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ କରୁଣାମୟ ସନକାଦି ମୁନିମାନେ ଏହାକୁ ନାରଦଙ୍କୁ କହିଥିଲେ। ଏହି ଗୁପ୍ତ ଉପାୟ, ଯେଉଁଥିରେ ସପ୍ତଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରବଣ କରିବା ଶିଖାଯାଏ, ଏହା କୁମାରମାନେ ବିସ୍ତୃତ କରିଥିଲେ, ଯଦିଓ ନାରଦ ଦେବ ଋଷିଙ୍କଠାରୁ ଏହି କଥା ଶୁଣିଥିଲେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ଥିବାରୁ ଏହି ଉପାୟ କୁମାରମାନେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଏଠିରେ ଶୌନକ ଚିନ୍ତା କଲେ: "ଏତେ ବିରକ୍ତ ଓ ଚିରଯାତ୍ରୀ ନାରଦ କିପରି ଏଠାରେ ଅନୁରାଗ ବା ସମ୍ପର୍କ ଅନୁଭବ କରିପାରିବେ?" ତାପରେ ସୂତଦେବ କହିଲେ: "ମୁଁ ଏଠାରେ ତୁମକୁ ଶୁକଦେବ ମୋତେ ଶିଷ୍ୟ ବୋଲି ମନେ କରି ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଯେ କଥା କହିଥିଲେ, ତାହା କଥା ଭକ୍ତିରସରେ ଏଉଁ ଦେଉଛି।" ଏକଥା ଏହିପରି: ଏକଦା ବିଶାଳା ନାମକ ସ୍ଥାନରେ ଚାରିଜଣ ପବିତ୍ର କୁମାର ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ସେଠାରେ ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମର ମୁହଁ କାହିଁକି ଅବନମ୍ର? ମନ କାହିଁକି ବିକଳ? କେଉଁଠୁ ଆସିଛ, କେଉଁଠିକୁ ଯାଉଛ? ବିଷୟସାକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ ନାରଦଙ୍କୁ ଏପରି ଅଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କରିବା ଅନୁଚିତ।" ନାରଦ କହିଲେ: "ମୁଁ ପୃଥିବୀକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବୋଲି ଭାବି, ପୁଷ୍କର, ପ୍ରୟାଗ, କାଶୀ, ଓ ଗୋଦାବରୀ ଦେଖିଛି। ହରିକ୍ଷେତ୍ର, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ଶ୍ରୀରଙ୍ଗ, ସେତୁବନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଦେଖି ଘୁରିଛି। କିନ୍ତୁ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ମନକୁ ଶାନ୍ତି ମିଳିଲାନାହିଁ; ବର୍ତ୍ତମାନ ପୃଥିବୀ କଳିର ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରଭାବରେ ପୀଡ଼ିତ।" "ସତ୍ୟ, ତପସ୍ୟା, ପବିତ୍ରତା, ଦୟା, ଦାନ—ଏସବୁ ନାଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି। ଅଧମ ଲୋକମାନେ କେବଳ ପେଟ ପୂରଣ ପାଇଁ ବଞ୍ଚନା କଥା କହି, ଦୁଃଖରେ ରହୁଛନ୍ତି। ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମୂଢ଼, ଅସୁବିଧାସମ୍ପନ୍ନ, ଅପରାଧୀ ଓ ଦୁଃଖିତ। ଭଲ ଲୋକ କମ୍, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପାଖଣ୍ଡରେ ଲିନ୍। ତ୍ୟାଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଘର ରଖିଛନ୍ତି।" "ଯୁବତୀମାନେ ଘର ଚଲାନ୍ତି, ଭାଉଜ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି, କନ୍ୟାମାନେ ଲୋଭରେ ବିକ୍ରି ହୁଅନ୍ତି, ଦାମ୍ପତ୍ୟ ଜୀବନରେ ବିରୋଧ ଦେଖାଯାଏ। ଆଶ୍ରମ ଓ ପବିତ୍ର ନଦୀ ବିଦେଶୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଦେବାଳୟ ଧ୍ୱଂସ କରିଛନ୍ତି। କୌଣସି ଯୋଗୀ, ସିଦ୍ଧ, ଜ୍ଞାନୀ ବା ଶିଳ୍ପୀ ନାହାନ୍ତି; କଳିର ଅଗ୍ନିରେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଓ ଆଚାର ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଇଛି।" "ଗ୍ରାମ ଚୋରମାନେ ଭରିଛନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶିବଙ୍କ ତ୍ରିଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ, ନାରୀମାନେ ଅସଂଯମ ଓ ଅଶାନ୍ତିରେ ଲିନ୍। ଏପରି ଦୁଃଖ ଦେଖି ମୁଁ ଭୂମିରେ ଘୁରୁଥିଲି, ତାପରେ ଯମୁନା ତଟକୁ ଆସିଲି, ଯେଉଁଠି ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଲୀଳା ହୋଇଥିଲା।" "ସେଠାରେ ମୁଁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲି: ଏକ ଯୁବତୀ ଦୁଃଖିତ ଓ କ୍ଲାନ୍ତ, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଦୁଇଜଣ ବୃଦ୍ଧ ପୁରୁଷ ଅଚେତନ ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ, ଜଗାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ଓ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ।" "ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ନଜର ଦେଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ ସ୍ୱରୂପକୁ ଶତଶଃ ନାରୀମାନେ ପଙ୍ଖା ଝଳୁଉଥିଲେ, ପୁନଃପୁନଃ ଜଗାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ। ଏହା ଦୂରରୁ ଦେଖି, ମୁଁ କୁତୁହଳରେ ସେଠାକୁ ଗଲି; ମୋତେ ଦେଖି, ସେ ଯୁବତୀ ଉଠି ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ଭାବେ କହିଲେ—" "ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୟାକରି ଏଠାରେ ଅଲ୍ପ ସମୟ ରୁହନ୍ତୁ, ମୋର ଚିନ୍ତା ଦୂର କରନ୍ତୁ; ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଆପଣଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ଦୂର ହୁଏ; ମହାପୁଣ୍ୟରେ ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଲଭ୍ୟ।" ନାରଦ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ତୁମେ କିଏ? ଏହି ଦୁଇଜଣ କିଏ? ଏହି ନୀଳୋତ୍ପଳ ନେତ୍ର ନାରୀମାନେ କିଏ? ଏହି ଦୁଃଖର କାରଣ ମୋତେ ସଂକ୍ଷେପରେ କହ।" ଯୁବତୀ କହିଲେ: "ମୋ ନାମ ଭକ୍ତି, ଏହି ଦୁଇଜଣ ମୋର ପୁଅ—ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ, ସମୟରେ ବୃଦ୍ଧ ଓ ଦୁଃଖିତ। ଏମାନେ ଗଙ୍ଗା ଆଦି ନଦୀମାନେ ମୋତେ ସେବା କରିବାକୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ସେବା କଲେ, କିନ୍ତୁ ମୋର କୌଣସି ମଙ୍ଗଳ ହେଲାନାହିଁ।" "ମୁଁ ଡ୍ରାବିଡ଼ରେ ଜନ୍ମ ନେଲି, କର୍ଣ୍ଣାଟରେ ବଢ଼ିଲି, ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ଗୁର୍ଜରରେ ବୃଦ୍ଧ ହେଲି। ସେଠାରେ କଳିର ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବରେ ମୁଁ ନାଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୁର୍ବଳ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଲି।" "ପୁନଃ ବୃନ୍ଦାବନକୁ ପହଞ୍ଚି, ମୁଁ ଯୁବତୀ ଓ ଶୁଭ୍ର ରୂପ ଧାରଣ କଲି, କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ମୋର ପୁଅମାନେ କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ଅଶକ୍ତ। ଏଠାରୁ ଅନ୍ୟ ଦେଶକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।" "ମୁଁ ଯୁବତୀ ହେଲି, ତଥାପି ମୋର ପୁଅମାନେ ବୃଦ୍ଧ; ଏହି ବିପରୀତ ଅବସ୍ଥା କିପରି ହେଲା? ସାଧାରଣତଃ ମାଆ ବୃଦ୍ଧ ଓ ପୁଅ ଯୁବ ହୁଏ। ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ଚିନ୍ତିତ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ; ମୁଁ ଏହି ରହସ୍ୟ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।" ନାରଦ କହିଲେ: "ଏହା ସବୁ ମୁଁ ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ ଭାବେ ଜାଣିପାରୁଛି, ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ହେଉନାହାଁ, ହରିଙ୍କ କୃପାରେ ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେବ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି ବଡ଼ ଋଷି ତୁରନ୍ତ ବୁଝିଗଲେ। ନାରଦ କହିଲେ: "ଶୁଣ, ଜନନୀ, ଏହି ଯୋଗ ଓ ଭୟଙ୍କର କଳିଯୁଗ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ, ଯୋଗ ଓ ତପସ୍ୟା ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି।