ଓ ରାଜା, ଆକାଶରେ ଦେବତାମାନେ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ଶଂଖ ଏବଂ ଢୋଳ ବଜାଇଲେ, ଗାନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ତୁମ୍ବୁରୁଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସବୁଏ ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତ ଗାଇଲେ। ଏହିପରେ, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଗୋପମାନେ ଓ ବଳରାମଙ୍କ ସହିତ ନିଜ ଗୋପଗ୍ରାମକୁ ଫେରିଲେ। ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡିକୁ ଗାଇ ଗାଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଓ ଭକ୍ତିରେ ଭରି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଚାଲିଲେ। ଏହିପରି ଦଶମ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତର ପ୍ରଥମ ଅର୍ଧର ପଞ୍ଚବିଂଶତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା, ଯାହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନେ ପାଇଁ ଶାସ୍ତ୍ର ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ପରେ ଭଗବାନ କହିଲେ: “ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ପ୍ରକୃତିର ଗୁଣମାନେ ଉପରେ ଆସି, ଅସକ୍ତ ଓ ସଂଯମୀ ହୁଏ, ସେମାନେ ମୋତେ ଉପାସନା କରନ୍ତୁ। ଏକ ମୁନି ସତ୍ତ୍ବ ଚର୍ଚ୍ଚା କରି ରଜ ଓ ତମସ୍କୁ ଜୟ କରେ, ଏବଂ ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ସତ୍ତ୍ବକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ସମସ୍ତ ଗୁଣରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଆତ୍ମାକୁ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଯେଉଁ ଆତ୍ମା ଅନ୍ୟ ଆତ୍ମାମାନେ ଓ ଇଚ୍ଛାରୁ ମୁକ୍ତ, ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମୋ ମଧ୍ୟରେ ବିଲୀନ ହୋଇଯାଏ, ତାହା ବାହାରେ କିମ୍ବା ଭିତରେ କିଛି ଚେଷ୍ଟା କରେ ନାହିଁ। ଏପରି ମୋର ମାୟାଶକ୍ତି ଓ ଅଷ୍ଟୈଶ୍ୱର୍ୟ ଜଣା ଲୋକମାନେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଦେବୀଙ୍କ ଧନ୍ୟ ଭାଗ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ଏହି ଜଗତରେ ମୋର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯେମାନେ ମୋତେ ପ୍ରେମରେ ଭରି, ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତ, ସେମାନେ କଦାପି ନଶ୍ୱର ହୁଏ ନାହିଁ; କାଳର ଅସ୍ତ୍ର ସେମାନେ ଛୁଁଇପାରେ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ମୋତେ ନିଜ ଆତ୍ମା, ପୁତ୍ର, ବନ୍ଧୁ, ଗୁରୁ, ହିତେଷୀ, ଓ ଆରାଧ୍ୟ ଦେବତା ଭାବରେ ଭଲପାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ସର୍ବଦା ନିରାପଦ। ଏହି ଲୋକ, ପରଲୋକ, ଏବଂ ଯେଉଁ ଆତ୍ମା ଦୁହିଁ ଲୋକରେ ଗତି କରେ, ଏହିଠାରେ ନିଜ ବୋଲି ଧରାଯାଉଥିବା ଧନ, ଗୋ, ଘର – ସମସ୍ତକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ମୋତେ ଏକାନ୍ତ ଭକ୍ତିରେ ଉପାସନା କଲେ, ମୁଁ ସେମାନେକୁ ମୃତ୍ୟୁ ପାର କରେଇ ଦେଉଛି। ସମସ୍ତ ଜୀବର ଭୟ କେବଳ ମୋ ମଧ୍ୟରେ ଦୂର ହୁଏ, ମୂଳ ପ୍ରକୃତିର ନାୟକ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ମୁଁ। ମୋ ଭୟରୁ ବାୟୁ ବହେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳିତ ହୁଏ, ଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷା କରନ୍ତି, ଅଗ୍ନି ଜଳେ, ମୃତ୍ୟୁ ଚାଲିଯାଏ। ଯେଉଁ ଯୋଗୀମାନେ ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ସହିତ ଭକ୍ତିର ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ମୋ ଭୟହୀନ ପାଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶ୍ରେୟସ୍ ପାଆନ୍ତି। ଏହି ଜଗତରେ ଏକମାତ୍ର ପରମ କଳ୍ୟାଣ ହେଉଛି—ଏକାଗ୍ର ଭାବେ ମନକୁ ମୋ ପାଖରେ ଧାରଣ କରି ଭକ୍ତି କରିବା। ଏଠି, ଉପରେ ସାତଟି ଦ୍ୱାର, ସାମ୍ନାରେ ଦୁଇଟି, ତଳେ ଦୁଇଟି ଦ୍ୱାର ଅଛି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅନୁଭୂତି ପାଇଁ, ଏବଂ ସେମାନେ ଭିତରେ ଏକ ନାୟକ ଅଛି। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପାଞ୍ଚଟି ଦ୍ୱାର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ, ଏକ ଦକ୍ଷିଣରେ, ଏକ ଉତ୍ତରରେ, ଦୁଇଟି ପଶ୍ଚିମରେ। ଏହାର ନାମ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି। ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଦୁଇଟି ଦ୍ୱାର ଅଛି, ଯାହା ଜୁହାରପୋକା ପରି ଏକାଠି ତିଆରି; ଏଠାରୁ ଦ୍ୟୁମତ୍ସଖ ଚାଲିଯାନ୍ତି, ଭୂମିକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରନ୍ତି। ଆଉ ଦୁଇଟି ଦ୍ୱାର ନାମ ନଳିନୀ ଓ ନାଳିନୀ, ଏଠାରୁ ଅବଧୂତସଖ ସୁଗନ୍ଧ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ସାମ୍ନାର ଦ୍ୱାର ମୁଖ୍ୟା, ଯେଉଁଠାରେ ବହୁତ ବ୍ୟବସାୟ ଓ ଖାଦ୍ୟ ନୌକା ଅଛି; ଏଠାରୁ ନଗରର ରାଜା ରସଜ୍ଞ ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ସହିତ ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ଦକ୍ଷିଣ ଦ୍ୱାର ପିତୃହୂ ଦ୍ୱାରା, ପୁରଞ୍ଜନ ଦକ୍ଷିଣ ପଞ୍ଚାଳ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଜ୍ଞାନବାହୀମାନେ ସହିତ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ଉତ୍ତର ଦ୍ୱାର ଦେବହୂ ଦ୍ୱାରା, ପୁରଞ୍ଜନ ଉତ୍ତର ପଞ୍ଚାଳକୁ ଜ୍ଞାନବାହୀମାନେ ସହିତ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱାର ଆସୁରୀ ଦ୍ୱାରା, ପୁରଞ୍ଜନ ଗ୍ରାମକ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଅହଂକାର ସହିତ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ଅନ୍ୟ ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱାର ନିରୃତି ଦ୍ୱାରା, ସେ ବୈଶସ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଲୋଭ ସହିତ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ନଗରର ଦୁଇଟି ଦ୍ୱାର ଅନ୍ଧ ଓ ଅବମୀଷା, ଶାନ୍ତ ଓ ଚତୁର୍, ଏହାର ନାୟକ ଦୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି ସହିତ ଏଠାରୁ ଚାଲିଯାଏ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ଯେତେବେଳେ ସେ ଭିତର ଶୟନଗୃହକୁ ବିଷୂଚୀ ସହିତ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେ ତାଙ୍କର ଜନନୀ ଓ ସନ୍ତାନ ସହ ମୋହ, ସୁଖ କିମ୍ବା ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ। ଏପରି ଚେଷ୍ଟାରେ ଲିନ ହୋଇ, କାମନାଦ୍ୱାରା ଚଳିତ, ମୂଢ ଓ ଅଜ୍ଞାନୀ ପୁରୁଷ ତାଙ୍କ ରାନୀର ଇଚ୍ଛାକୁ ଅନୁସରଣ କରେ। କେବେ ସେ ମଦ୍ୟପାନ କଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ପାନ କରେ, ସେ ଭୋଜନ କଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ଭୋଗ କଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ଭୋଗ କରେ। କେବେ ସେ ଗାଇଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ଗାଏ, ସେ କାନ୍ଦିଲେ ସେ ମଧ୍ୟ କାନ୍ଦେ, ସେ ହସିଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ହସେ, ସେ କଥା କଲେ ସେ ମଧ୍ୟ କଥା କରେ। କେବେ ସେ ଦୌଡ଼ିଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ଦୌଡ଼େ, ସେ ଦଣ୍ଡାଇଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ଦଣ୍ଡାଏ, ସେ ଶୋଇଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ଶୋଇଥାଏ, ସେ ବସିଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ବସେ। ସେ ଶୁଣିଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣେ, ସେ ଦେଖିଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ଦେଖେ, ସେ ଘ୍ରାଣ କଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ଘ୍ରାଣ କରେ, ସେ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ସ୍ପର୍ଶ କରେ। ସେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ, ସେ ଖୁସି ହେଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ଖୁସି। ଏଭଳି ରାନୀ ଓ ତାଙ୍କର ଗୁଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ମୂଢ ପୁରୁଷ ଅନିଚ୍ଛା ସত্ত୍ୱେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ଦୁର୍ବଳତାରେ ଖେଳନା ପରି। ଏହି ସମୟରେ, ଶୁକଦେବ କହିଲେ: “ଏପରି ଅଦ୍ଭୁତ କୃଷ୍ଣଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ଗୋପମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଏହି ଶକ୍ତି ଜାଣିନଥିଲେ, ଗର୍ଗମୁନିଙ୍କ କଥା ସ୍ମରଣ କରି ନନ୍ଦଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସି କହିଲେ: ‘ଏହି ଶିଶୁଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ସତ୍ୟରେ ଅଦ୍ଭୁତ। ଏପରି ଅବହେଳିତ ଗ୍ରାମବାସୀ ଘରେ ଏମିତି ଜନ୍ମ କିପରି? ସେଉଁଠାରେ ଏକ ଶିଶୁ, ମାତ୍ର ସାତ୍ଦିନରେ, ବଡ଼ ପାହାଡ଼କୁ ଏକ ହାତରେ ଧରିପାରିଲେ, ଯେପରି ଗଜରାଜ ଏକ ପଦ୍ମ ଉଠେ। ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ, ଅର୍ଧ ଖୋଲା ଚକ୍ଷୁ ସହିତ, ସେ ପୂତନାଙ୍କର ଦୁଧ ଚୁଷି, ତାଙ୍କ ଜୀବନ ନେଇଦେଲେ, ଯେପରି କାଳ ସମସ୍ତଙ୍କ ଜୀବନ ନେଉଛି। ଏକ ଛୋଟ ଶିଶୁ ନିମ୍ନେ ପଡ଼ିଥିବା ବେଳେ, ଚକା ତଳେ ଲାଗି, ଚକାକୁ ଉଲଟେଇଦେଲେ। ଏକ ବର୍ଷ ବୟସରେ, ତୃଣାବର୍ତ୍ତ ଦାନବ ଗଳା ଧରି ଆକାଶକୁ ଉଠାଇନେଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଏହି ବିପଦକୁ ଜୟ କଲେ।