ମା' ଶୁନିବାରୁ, କପିଲ ଏହିପରି କହିଲେ: "ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଦେଉଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଶାନ୍ତି ଦେଇଥାଏ; ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଭୟରୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବେ।" ମୈତ୍ରେୟ ଏହିପରି କହିଲେ: କପିଲ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଦେଉଥିବା ଦେଖି, ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇ, ସେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ଜଙ୍ଗଲ ଦିଗରେ ଯାଇଲେ। ସେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପକରଣ ନ ନେଇ, କୌଣସି ଘର ନ ରଖି, ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଭରସା କରି, ମୌନ ଉପବାସ ନେଇ, ନିର୍ମୋହ ଭାବରେ ପୃଥିବୀରେ ଘୁଞ୍ଚିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ ନିଜ ଚିତ୍ତକୁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଉପରେ କେନ୍ଦ୍ରିତ କରି, ଯାହା ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଦୁଇଟିଠାରୁ ଉପର, ଗୁଣମୟ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ନିଜେ ନିର୍ଗୁଣ—ଏହି ଭାବରେ ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ କରିଲେ। ଅହଂକାର ଓ ମମତାରୁ ମୁକ୍ତ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ଉପର, ସମଦୃଷ୍ଟି ଓ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖି, ଭିତରେ ଶାନ୍ତ ଓ ଚିତ୍ତରେ ନିଷ୍ଠା, ଏକ ଉତ୍ତଳ ହିନ୍ଦ ସାଗର ଭଳି ଶାନ୍ତ ହେଇ ରହିଲେ। ବାସୁଦେବ, ସର୍ବଜ୍ଞ ଭଗବାନ, ଆନ୍ତର୍ୟାମୀ ଆତ୍ମା—ତାଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ କରି, ସେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣି, ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ସେ ଭଗବାନ୍କୁ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ନିଜ ଆତ୍ମା ଭଳି ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଭଗବାନ୍ରେ ଦେଖିଲେ। ଇଚ୍ଛା ଓ ଦ୍ୱେଷରୁ ମୁକ୍ତ, ସମଚିତ୍ତ ଭାବରେ, ଭଗବାନ୍ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ସେ ଭଗବାନ୍ର ଭକ୍ତ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ଶିର ମୁକୁଟ, କଙ୍ଗନ, ହାର, ପାଦ ଗଣ୍ଡ, ମେଖଳାର ଅଭାରେ ଦ୍ୱିପ୍ରଭା ଚମକୁଥିଲା; ସଙ୍ଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ପଦ୍ମ, ମାଳା ଓ ରତ୍ନରେ ସଜି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୀପ୍ତିରେ ଅଭିଭାସିତ ହେଉଥିଲେ। କୌଷ୍ଟୁଭ ମଣି ତାଙ୍କର ଶୁଭ ଗଳାରେ, ସିଂହ ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ କାନ୍ଧ, ଅଚଳ ମହିମାରେ ଚମକୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଦେହ ନିର୍ମଳ ଚିନ୍ତାମଣି ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ। ତିନି ଲାଇନ୍ର ଚିହ୍ନ ତାଙ୍କର ପେଟରେ, ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସର ଗତିରେ ଚଳି, ଏହି ନାଭିର ଗଭୀର ଘୁରଣିରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଲୋକ ଆକର୍ଷିତ ଓ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିଲା। ତାଙ୍କର ଶ୍ୟାମ ଶରୀରରେ ଚମକୁଥିବା ହଳଦୀ ଚିରା ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମେଖଳା, ତାଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଜଂଘା, ଗୁଡ଼ି, ଶିର ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଶୋଭାମୟ। ପାଦ ଶରତ୍ର ପଦ୍ମ ଭଳି ଚମକୁଥିଲା, ନଖ ଦୀପ୍ତିରେ ଅନ୍ତର ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରୁଥିଲା; ଗୁରୁ, ଏହି ପାଦ ଦେଖାନ୍ତୁ, ଏହି ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାର ଉତ୍କ୍ରମଣ ପଥ। ଏହି ରୂପକୁ ଯେଉଁମାନେ ଆତ୍ମଶୁଦ୍ଧି ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରୁଥିବା ଲୋକ ଭୟହୀନ ହେଇଯାନ୍ତି। ତୁମେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ, କିନ୍ତୁ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସାଧ୍ୟ; ନିଜ ଆତ୍ମସ୍ଵାମୀ ଅବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ଏହି ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଲାଭିଥିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥା ପାଖରେ କିଛି ନୁହେଁ। ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ଭଗବାନ୍କୁ ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପୂଜିଲେ, ତାଙ୍କର ପାଦ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ଚାହିବାକୁ ଅନ୍ୟ କିଏ ଚାହିବ? ଯେଉଁଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ, ଜୀବନର ଶେଷ କରେ, ନିର୍ମୋହ ଲୋକଙ୍କୁ ଆସି ପ୍ରଭାବ ଦେଇପାରେନି, ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଭୃକୁଟିରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ନଶ୍ଟ କରେ। ସ୍ବର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭଗବତ୍ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ସଂଗର ଅର୍ଦ୍ଧ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମୂଲ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନିଅପାରିବ; ତେଣୁ ଅନ୍ୟ ଉପକାର କିପରି? ଏହିପରି, ନିର୍ମଳ ଚରିତ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଦୟାଶୀଳ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ସଂଗ ଆମେ ପାଉ; ତୁମର ଶ୍ରୀରେ ସ୍ନାନ କରି ତାଙ୍କର ପାପ ଦୂର ହେଉଛି—ଏହି ତୁମର ଦୟା। ଯେଉଁ ମନ ଅବ୍ୟାପ୍ତି, ବାହ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟରେ ଲଗି ନାହିଁ, ଅନ୍ଧକାର ଗୁହାରେ ନୁହଁ, ଭକ୍ତି ଓ ଯୋଗର ଦୟାରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଛି—ଏପରି ଋଷି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମର ପଥ ଦେଖିପାରିବେ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଯେଉଁଠାରେ ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଦୀପ୍ତିମାନ—ସେହି ତତ୍ତ୍ୱ, ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ, ଅନନ୍ତ ଆକାଶ ଭଳି। ତୁମେ ନିଜ ମାୟା ଶକ୍ତିରେ ଏହି ବିଭିନ୍ନ ରୂପର ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ତାହାକୁ ଧାରଣ କରି, ପୁନଃ ନଶ୍ଟ କରିଛ; ତୁମେ ଅଚଳ; ମନର ଅସ୍ଥିରତା ଦ୍ୱାରା ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ; ମୁଁ ତୁମକୁ ସ୍ଵୟଂ-ନିର୍ଭର ଭାବେ ଚିହ୍ନିବି। ଯୋଗୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ କ୍ରିୟାରେ ତୁମକୁ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି; ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ମନରେ ବିଦ୍ୟମାନ; ବେଦ ଓ ତନ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତୁମକୁ ଏପରି ଜାଣନ୍ତି। ତୁମେ ଆଦି ପୁରୁଷ, ତୁମର ଶକ୍ତି ଗୁପ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ; ଏହି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ରଜ, ସତ୍ତ୍ୱ, ତମ ଭାବ ଭିନ୍ନ ହୁଏ; ତୁମେ ଠାରୁ ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ, ଆକାଶ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ପୃଥିବୀ, ଦେବତା, ଋଷି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ତୁମେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଏହି ସୃଷ୍ଟିରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଚାରି ଧାରଣାର ଦେହରେ ଆତ୍ମା ଭାଗରେ ବସିଛ; ଏହିପରି, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତୁମକୁ ଅନ୍ତରେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ରସକୁ ମଧୁ ଭଳି ଉପଭୋଗ କରୁଥିବା ପୁରୁଷ ଭାବେ। ତୁମେ କାଳର ତୀବ୍ର ରଥ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ଟାଣି ନେଉଛ; ପଞ୍ଚଭୂତ, ଅନୁମାନ କରାଯାଏ, ମେଘ ଭଳି, ତୁମେ ବାୟୁ ଭଳି ଅସହ୍ୟ। ଲୋକମାନେ କାର୍ଯ୍ୟର ଭାବନାରେ ମତ୍ତ ଓ ବିକ୍ଷିପ୍ତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗରେ ଲାଗିଥିଲେ, ତୁମେ ସଦା ସଚେତନ ରହି, ଅଚିରେ ସେମାନେକୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରିଯାଉଛ—ଏକ ଅଜଗର ଭଳି ଏକ ଉନ୍ଦୁ ଉପରେ ଚାପି ଦେଉଥିବା ପରି। କିଏ ତୁମର ପଦ୍ମ ପାଦ ଛାଡ଼ିବେ, ଯାହା ଗୌରବ ଓ ବିନୟର ଆଶ୍ରୟ? ଭୟରୁ, ଚୌଦ ମନୁ, ଆମ ଗୁରୁମାନେ, ତୁମକୁ ପୂଜିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ଚ୍ୟୁତ ହେବା ଭୟରେ। ତେଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ପରମାତ୍ମା, ତୁମେ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ; ଯେବେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ରୁଦ୍ରର ଭୟରେ ବିପ୍ଳବିତ, ତୁମେ ଭୟହୀନ ଆଶ୍ରୟ। ଏହି ଉପଦେଶ ପୁନଃ ପୁନଃ ପଠ, ରାଜପୁତ୍ରମାନେ, ଶୁଦ୍ଧ ରହି, ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କର, ଭଗବାନ୍କୁ ନିଜ ଭାବ ଅର୍ପଣ କର—ସବୁ ଭଲ ହେଉ। ସେହି ଆତ୍ମାକୁ ପୂଜନ କର, ଯିଏ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ବସିଛନ୍ତି ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ବିଦ୍ୟମାନ; ହରିଙ୍କୁ ସଦା ସ୍ତୁତି କର ଓ ଧ୍ୟାନ କର।