ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉଦ୍ଦୀପନାରେ ଗୋପ ମାନେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଗୋର୍ଦ୍ଧନ ପର୍ବର ନିୟମିତ ଉପଚାର, ଗୋମାନେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ଯଜ୍ଞର କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରି, ପରେ ଉଲ୍ଲାସରେ ନିଜ ଗ୍ରାମ ଭ୍ରଜାକୁ ଫେରିଲେ। ଏହିପରେ ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟର ଚବିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟର ଅନ୍ତ ହେଲା, ଯାହା ପରମହଂସଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ଏକ ସଂଗ୍ରହ। ତାପରେ କପିଳ ମୁନି କହିଲେ, “ମା, ତୁମେ ନିଜ ଆତ୍ମା ମାଧ୍ୟମରେ ମୋତେ—ସ୍ୱୟଂ-ପ୍ରକାଶ ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜୀବର ହୃଦୟରେ ବସିଥିବା—ଅନୁଭୂତି କରିବା ସହିତ, ଦୁଃଖ ଓ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା। ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଜ୍ଞାନ ଦେବି, ଯାହା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଶାନ୍ତି ଆଣେ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଭୟରୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବା।” ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ, “ଏପରି ଭାବେ କପିଳଙ୍କ ଉପଦେଶ ପାଇ ଦେବହୃଦୟ ଖୁସି ହେଇ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ। ସେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଭରସା ରଖି, ନିଶ୍ଚଳ ଭାବରେ ମୌନବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରି, ଅନାସକ୍ତ ଭାବରେ ପୃଥିବୀରେ ଚାଲିଲେ; ଅଗ୍ନି ବା ନିଜ ଘର ନଥିଲା। ସେ ନିଜ ଚିତ୍ତକୁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଉପରେ ଲଗାଇଲେ, ଯେଉଁ ବ୍ରହ୍ମ ଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଦୁହିଁ ପରେ ଅତୀତ, ଗୁଣମୟ ଦେଖାଯାଏ କିନ୍ତୁ ନିଜେ ନିର୍ଗୁଣ, ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭୂତ। ସେ ଅହଂକାର ଓ ମମତାରୁ ମୁକ୍ତ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ଉପର, ସମଦୃଷ୍ଟି ଓ ନିଜ ଆତ୍ମା କୁ ଦେଖି, ଅନ୍ତର୍ସ୍ଥ ଶାନ୍ତ ଓ ନିଶ୍ଚଳ ଚିତ୍ତ, ଶାନ୍ତ ସାଗର ପରି ଚିତ୍ତ ରଖିଲେ। ଶ୍ରୀବାସୁଦେବ, ସର୍ବଜ୍ଞ ଭଗବାନ, ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ, ଉପରେ ପରମ ଭକ୍ତିରେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଅନୁଭୂତ କରି, ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ଭଗବାନକୁ ନିଜ ଆତ୍ମାରୂପେ ଦେଖିଲେ, ଓ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଭଗବାନରେ ଦେଖିଲେ। ଆସକ୍ତି ବା ଦ୍ୱେଷରୁ ମୁକ୍ତ, ସମଦୃଷ୍ଟି ଓ ଭଗବାନ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ସେ ଭଗବାନଙ୍କ ଭକ୍ତର ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏହି ଭଗବାନଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଚମକୁଥିଲା—ମୁକୁଟ, କଙ୍କଣ, ହାର, ଆଂଗୁଳି, ଗରଡ଼, ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ପଦ୍ମ, ମାଲା, ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚମତ୍କାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। କଉସ୍ତୁଭ ମଣି ଶୁଭ ଗଳାରେ, ସିଂହର କନ୍ଧ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅପରାଜିତ ଯଶରେ ଦୀପ୍ତ, ନିର୍ମଳ ଚିନ୍ତାମଣି ପରି ତାଙ୍କ ଦେହ ପ୍ରଭାମୟ। ତାଙ୍କ ଉଦରରେ ତିନିଟି ରେଖା, ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସର ଗତି ସହିତ ଚଳି, ନାଭିର ଗଭୀର ଘୂର୍ଣ୍ଣିରେ ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଭିତରେ ଆସିବା ଓ ବାହାରିବା ଦେଖାଯାଏ। ଦୀପ୍ତ ପୀତବସ୍ତ୍ର ଓ ସୁନା ବେଲ୍ଟ ରଖି ଶ୍ୟାମ ଦେହରେ, ତାଙ୍କ ଉରୁ, ଘୁଂଟି ଓ ପିଣ୍ଡି ସୁନ୍ଦର ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ। ତାଙ୍କ ପାଦ ଶରତ୍ କମଳ ଓ ପଙ୍କଜ ପତ୍ର ପରି ଚମକୁଥିଲା, ନଖ ଦୀପ୍ତିରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରୁଥିଲା। ଗୁରୁ, ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ଦେଖାନ୍ତୁ, ଯାହା ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାର କଟିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପଥ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ରୂପକୁ ଯେଉଁମାନେ ଆତ୍ମା ଶୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବେ, ସେମାନେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହାପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଭୟହୀନ ହେବାକୁ ଶକ୍ୟ। ଆପଣ ଭକ୍ତିରେ ଲଭ୍ୟ, ଯଦିଓ ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ; ନିଜ ଆତ୍ମାର ସ୍ୱାମୀ ହେବା ମଧ୍ୟ ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତିରେ ଲଭିତ ସ୍ୱ-ସ୍ଥିତି ଠାରୁ କମ୍। ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତିରେ ଉପାସନା କରି, ଅନ୍ୟ କିଛି ଚାହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ଯେଉଁଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ, ଜୀବନର ସମାପ୍ତି, ଉପେକ୍ଷା କରୁଥିବା ଭକ୍ତଙ୍କୁ ନିକଟ ଅସୁଖାଏ, ଏହି ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଭୟହୀନ। ସ୍ୱର୍ଗ ବା ମୋକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ଭଗବାନଙ୍କ ଭକ୍ତଙ୍କ ସଂଗର ଅର୍ଦ୍ଧ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମୂଲ୍ୟରେ ତୁଳନା କରିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ତେବେ ଅନ୍ୟ ଆଶୀର୍ବାଦ କଥା କଣ? ଏହିପରି ଶୁଧ୍ଧ ଚରିତ୍ର, ସମସ୍ତ ଜୀବ ପ୍ରତି ଦୟାମୟ, ଆପଣଙ୍କ ଶ୍ରୀର ମହିମାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଓ ବାହ୍ୟ ପରିସ୍କାର, ଏହାମାନେ ଆମ ପାଇଁ ଦୟା ଅଟୁଟ ରହୁ। ଯେଉଁ ମନ ଉପାଧିଗତ ଦ୍ୱାରା ବିକ୍ଷିପ୍ତ ନୁହେଁ, ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାର ଗୁହାକୁ ଯାଏ ନାହିଁ, ଭକ୍ତି ଓ ଯୋଗର ଦୟାରେ ପରିସ୍କାର, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଆପଣଙ୍କ ପଥ ଦେଖିପାରିବେ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଯେଉଁଠି ଦେଖାଯାଏ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଦିପ୍ତିତ, ଏହି ସତ୍ୟ, ପରମ୍ ବ୍ରହ୍ମ, ପରମ ଜ୍ୟୋତି, ଆକାଶ ପରି ବିସ୍ତୃତ। ଆପଣ ନିଜ ମାୟା ଶକ୍ତିରେ ଏହି ବିଶ୍ୱର ନିର୍ମାଣ, ପାଳନ ଓ ଲୟ କରି, ନିଜେ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହିଥିବା; ମନର ଅସ୍ଥିରତା ଦ୍ୱାରା ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ—ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ନିଜେ ନିର୍ଭର କରୁଥିବା ଚିନ୍ତାମଣି ଭାବରେ ଜାଣୁ। ଯୋଗୀମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ କ୍ରିୟାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଉପାସନା କରନ୍ତି; ଆପଣ ସମସ୍ତ ଜୀବ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଚିତ୍ତରେ ଅନୁଭୂତ; ଏହିପରି ବେଦ ଓ ତନ୍ତ୍ରକୁ ଜାଣିଥିବା ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ଜାଣନ୍ତି। ଆପଣ ଏହି ବିଶ୍ୱର ପ୍ରାଚୀନ ପୁରୁଷ, ଶକ୍ତି ଗୁପ୍ତ ରହିଥିବା; ଏହି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ରଜ, ସତ୍ତ୍ୱ, ତମ ଗୁଣ ଭିନ୍ନ ହେଉଛି; ଆପଣଙ୍କୁ ଠାରୁ ମହା ଅହଂକାର, ଆକାଶ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ପୃଥିବୀ, ଦେବ, ଋଷି ଓ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଉତ୍ପନ୍ନ। ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଏହି ସୃଷ୍ଟିରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଚତୁର୍ବିଧ ଦେହରେ ଆତ୍ମାର ଅଂଶ ଭାବେ ବସିଥିବା; ଏହିପରି ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ଆପଣଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧୁ ପରି ସ୍ୱାଦ ଉପଭୋଗ କରୁଥିବା ଅନ୍ତର୍ଗତ ପୁରୁଷ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି। ଆପଣ ସମୟର ତୀବ୍ର ରଥ, ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଟାଣି ନେଉଛନ୍ତି; ପଞ୍ଚଭୂତ ଅନୁମାନ କରାଯାଏ, ଏହା ମେଘ ପରି, ଆପଣ ବାୟୁ ପରି ଅସହ୍ୟ। ଲୋକମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ ଚିନ୍ତାରେ ମତିହାରା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗରେ ଲାଗି ରହୁଥିବା ବେଳେ, ଆପଣ ସଦା ଜାଗୃତ, ଅଚିଂତିତ ଭାବରେ, ଅଜଗର ପରି ମୂଷକକୁ ଚୁଷି ନେବାପରି, ମୃତ୍ୟୁ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଧରିନେଉଛନ୍ତି। କେଉଁ ଜ୍ଞାନୀ ଆପଣଙ୍କ ଲୋଟସ୍ ପାଦ ଛାଡ଼ିବେ, ଯେଉଁଠାରେ ଗୌରବ ଓ ବିନୟ ଅବସ୍ଥିତ? ଭୟରୁ ଚୌଦ ମନୁ, ଆମ ପ୍ରାଚୀନ ଶିକ୍ଷକମାନେ, ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନରୁ ତଳିବା ଭୟରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିଥିଲେ।