ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନରେ, ସେ ଭଗବାନ୍ ଯେଉଁଥିରେ ଚାହିଲେ ସେମିତି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି, ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରନ୍ତି ଏବଂ ଯେଉଁ ମାନବ ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ସଂହାର କରନ୍ତି। ଏହି କାରଣରୁ, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଆମ ଓ ଆମ ଗାଈମାନଙ୍କର ରକ୍ଷା ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲୁ। ଏଭଳି, ବାସୁଦେବଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ, ଗୋପମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ମିଳି ଗିରିରାଜ ପର୍ବତ, ଗାଈ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ରିୟା କରି, ପୁନି ବ୍ରଜକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମ ଅର୍ଦ୍ଧର ଚବିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟର ସମାପ୍ତି ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଭଗବାନ୍ କପିଳ କହିଲେ, “ମୋତେ—ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକାଶ ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସିଥିବା—ତୁମେ ନିଜ ଆତ୍ମା ମାଧ୍ୟମରେ ଅନୁଭବ କର; ଏହା ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ଓ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିବ। ମା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏମିତି ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଦେବି, ଯାହା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଶାନ୍ତି ଦେଉଛି; ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଭୟରୁ ପାର ହେବ।" ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ—ଏପରି ଭାବେ ଭଗବାନ୍ କପିଳଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ତାଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ସେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚଲିଗଲେ। ସେ ମୌନବ୍ରତ ଧାରଣ କରି, କେବଳ ଆତ୍ମାରେ ନିର୍ଭର କରି, ଅନାସକ୍ତ ଭାବରେ ପୃଥିବୀରେ ହେଉଥିବା ଘଟଣାରେ ଅସକ୍ତ ରହି, ନ ଅଗ୍ନି ଜଳାଇ, ନ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଗୃହରେ ରହି, ଚାଲିଗଲେ। ସେ ନିଜ ମନକୁ ଏହି ପ୍ରକଟ ଓ ଅପ୍ରକଟ ଦୁହିଁଠୁ ଉପରେ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମଣ୍ ରେ ଲୀନ କଲେ, ଯାହା ଗୁଣମୟ ଦେଖାଯାଏ କିନ୍ତୁ ନିଜେ ଗୁଣରହିତ, ଏକାନ୍ତ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ କରାଯାଏ। ସେ ଅହଂକାର ଓ ମମତାରୁ ମୁକ୍ତ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ପାର, ସମଦୃଷ୍ଟି ଓ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖି, ଅନ୍ତରେ ଶାନ୍ତ ଓ ଦୃଢ଼ ମନ, ଗଭୀର ଓ ତରଙ୍ଗହୀନ ସମୁଦ୍ର ପରି ହେଲେ। ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ପରମ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତଜ୍ଞ, ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ଭଗବାନ୍କୁ ନିଜ ଆତ୍ମା ଭାବେ ଅନୁଭବ କରି, ସେ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ଭଗବାନ୍କୁ ନିଜ ଆତ୍ମା ଭାବେ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଭିତରେ ଭଗବାନ୍ ଦେଖିଲେ। ସେ ରାଗ ଦ୍ୱେଷରୁ ମୁକ୍ତ, ସମଦୃଷ୍ଟି, ଭଗବାନ୍ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ସହିତ, ଭଗବତ୍ ପରାୟଣ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ, ବାହୁରେ କଙ୍କଣ, ଗଳାରେ ହାର, ପାଦରେ ନୂପୁର ଓ କମରରେ କମରବନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ; ସଙ୍ଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ପଦ୍ମ, ମାଳା ଓ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ମଣିରେ ଭୂଷିତ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍। ଶୁଭ ଗଳାରେ କୌସ୍ତୁଭ ମଣି, ସିଂହ ପରି ମଜବୁତ ବାହୁ, ଅକ୍ଷୟ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ତାଙ୍କର ଦେହ ନିର୍ମଳ ଚିନ୍ତାମଣି ପରି ଜ୍ଵଳମାନ। ତାଙ୍କର ଗଭା ତିନିଟି ରେଖାରେ ଚିହ୍ନିତ, ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସରେ ଚଳିତ, ମନେ ହୁଏ ଏହି ନାଭିର ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଆଗକୁ ଆସିଯାଏ ଓ ପୁଣି ବାହାରିଯାଏ। ତାଙ୍କର କଳା ଶରୀରରେ ଚମକୁଥିବା ପୀତାମ୍ବର ଓ ସୁନାର କମରବନ୍ଧ ରହିଛି, ତାଙ୍କର ଜଂଘା, ଗୁଡ଼ି, ଗୋଡ଼ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟ। ତାଙ୍କର ପାଦ ଶରତ୍କାଳୀନ ପଦ୍ମ ପରି ଚମକୁଛି, ତାଙ୍କର ନଖ ଆଲୋକ ପ୍ରକାଶିତ କରି ଅନ୍ତର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରେ। “ହେ ଗୁରୁ, ଆପଣଙ୍କର ପାଦ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତୁ, ଯେଉଁଥିରେ ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପଥ ଦେଖାଯାଏ।” ଏହି ଦେହ ଯେଉଁମାନେ ଆତ୍ମଶୁଦ୍ଧି ଚାହାନ୍ତି ସେମାନେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ; ଏହି ଦେହର ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଭୟହୀନତା ଦେଉଛି। ଆପଣ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଲାଭ୍ୟ, ଯଦିଓ ଦେହଧାରୀ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ; ଏକାନ୍ତିକ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ପଦ ମିଳେ, ଆତ୍ମସ୍ୱାମ୍ୟ ମଧ୍ୟ ତାହାଠାରୁ ଅପରିପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏଭଳି ଦୁର୍ଲଭ ଭଗବାନ୍କୁ ଏକାନ୍ତିକ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପୂଜିଲାପରେ, ତାଙ୍କର ପାଦ ଛାଡି ଅନ୍ୟ କିଛି ଆଶା କରିବାକୁ କିଏ ଚାହିଁବ? ଯେଉଁଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ—ଏହି ଜୀବନର ସମାପ୍ତିକାରୀ—ଅନାସକ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିପାରେ ନାହିଁ, ଯଦିଓ ସେ ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଭୃକୁଟି ତାଣି ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ନଶ୍ୱର କରେ। ଭଗବତ୍ ସଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଦ୍ଧ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଜଣେ ମଣିଷ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅମୂଲ୍ୟ; ତେବେ ଅନ୍ୟ ଆଶୀର୍ବାଦର ତ କଥା କଣ? ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ପାପରହିତ, ଆମେ ଏମିତି ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗ ପାଇଁ ଆଶା କରୁଛୁ, ଯେଉଁମାନେ ଶୁଭ ଚରିତ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଦୟାଶୀଳ, ଆପଣଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତିରେ ଅନ୍ତଃ ବାହ୍ୟ ସ୍ନାନ କରି ପାପ ଦୂର କରିଛନ୍ତି—ଏହି ଅନୁଗ୍ରହ ଆମ ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ। ଯାହାର ମନ ବାହ୍ୟ ବିଷୟରେ ଭ୍ରମିତ ହୁଏନି, ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକୁପରେ ପ୍ରବେଶ କରେନି, ଯୋଗ ଓ ଭକ୍ତିର ଦୟାରେ ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇଛି—ଏମିତି ମୁନି ନିଶ୍ଚିତ ଆପଣଙ୍କର ପଥକୁ ଦେଖନ୍ତି। ଯେଉଁ ସତ୍ୟରେ ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପ୍ରକଟ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ—ସେହି ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ଉତ୍ତମ ପ୍ରଭା, ଆକାଶ ପରି ବିସ୍ତୃତ। ଯିଏ ନିଜ ମାୟା ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ବିବିଧ ରୂପର ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ, ଓ ଲୟ କରେ, କିନ୍ତୁ ନିଜେ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହନ୍ତି; ମନର ଅସ୍ଥିରତା ଦ୍ୱାରା ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ—ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ୱୟଂସିଦ୍ଧ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରୁଛୁ। ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ, ଯୋଗୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କୁ ଏକାକି ପୂଜନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଜୀବ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି—ଏଭଳି ବେଦ ଓ ତନ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଲୋକ ଆପଣଙ୍କୁ ଜାଣନ୍ତି। ଆପଣ ସେଇ ପ୍ରାଚୀନ ପୁରୁଷ, ଯାହାର ଶକ୍ତି ଅପରିବ୍ୟକ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଛି; ଏହି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ରଜ, ସତ୍ତ୍ୱ, ତମ ଭିନ୍ନ ହୁଏ; ଆପଣଠାରୁ ମହାତ୍ତତ୍ତ୍ୱ, ଆକାଶ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ପୃଥିବୀ, ଦେବ, ଋଷି ଓ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଉତ୍ପନ୍ନ। ନିଜ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟିରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଚାରି ପ୍ରକାର ଦେହରେ ଆତ୍ମାଙ୍କ ଅଂଶ ଭାବେ ବାସ କରନ୍ତି; ଏଭଳି, ପ୍ରଜ୍ଞାନ୍ତି ଲୋକ ଏହି ପୁରୁଷକୁ ଜାଣନ୍ତି, ଯିଏ ଅନ୍ତରେ ବସି ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ରସକୁ ମଧୁ ପରି ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।