ବୃଜଧାମରେ, ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କର ଶୋଭାମୟ, ସୁସଜ୍ଜିତ ବୃଷଭ-ଯୁକ୍ତ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଲୀଳାଗାଥା ଗାଇ ଗାଇ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇ ଆସୁଥିଲେ। ସେ ସମୟରେ, କୃଷ୍ଣ ଗୋପମାନେ ଭୟମୁକ୍ତ ହେଉନ୍ତିବା ପାଇଁ ନିଜ ଅନ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି କହିଲେ, "ମୁଁ ଏହି ପର୍ବତ," ଏବଂ ଏକ ବିଶାଳ ରୂପରେ ବହୁତ ବଳି ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ସହିତ କୃଷ୍ଣ, ଆତ୍ମାକୁ ଆତ୍ମାକୁ ନମସ୍କାର କରି, କହିଲେ, "ଦେଖ, ଏହି ପର୍ବତ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ଆମକୁ କୃପା କରିଛନ୍ତି।" ସେଉଁଠି, କୃଷ୍ଣ ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଅରଣ୍ୟରେ ବିହାର କରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅବମାନ କରନ୍ତି ସେମାନେ ନାଶ ପାଆନ୍ତି; ଏହି କାରଣରୁ, ଆମେ ଆମେ ଓ ଆମର ଗୋମାନେ ନିମନ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ। ଏପରି ଭାବେ, ବାସୁଦେବଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ, ଗୋପମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ପର୍ବତ, ଗୋମାନେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ନିୟମିତ କ୍ରିୟା କରି, ପୁନି ବୃଜକୁ ଫେରି ଗଲେ। ଏଠି ସ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧ, ପ୍ରଥମ ଅଂଶର ଚବିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହୁଏ। ଏହାପରେ କପିଲ ଦେବ କହିଲେ, "ମୋତେ, ସ୍ୱୟଂ-ପ୍ରଭା ଆତ୍ମାକୁ ତୁମେ ନିଜ ଆତ୍ମା ମାଧ୍ୟମରେ ଅନୁଭବ କରିବା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଶୋକ ଓ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବ। ମା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଜ୍ଞାନ ଦେବି, ଯାହା କ୍ରିୟାକଳାପରେ ଶାନ୍ତି ଆଣେ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଭୟ ସାଗର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବ।" ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ: ଏପରି କପିଲଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କ୍ରିୟାଧିପତି, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେ ମୌନବ୍ରତ ଧାରଣ କରି, ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ନିର୍ଭର କରି, ନିରଲେପ ଭାବେ ପୃଥିବୀରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଅଗ୍ନି ବା ବସସ୍ଥାନ କିଛି ନଥିଲା। ସେ ଚିତ୍ତକୁ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଓ ବ୍ୟକ୍ତ ଉଭୟରୁ ପରେ, ଗୁଣ ରୂପ ଦେଖାଯାଏ କିନ୍ତୁ ନିଜେ ନିର୍ଗୁଣ, ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଉପଲବ୍ଧ ହୁଏ ଏମିତି ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଡରେ ଲୀନ ହେଲେ। ସେ ଅହଂକାର ଓ ମମତାରୁ ମୁକ୍ତ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ପାରେ, ସମଦୃଷ୍ଟି ଓ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖି, ଭିତରେ ଶାନ୍ତ, ମନ ନିଶ୍ଚଳ, ତୁଳସୀ ଶୟନ ଶାନ୍ତ ସମୁଦ୍ର ପରି। ବାସୁଦେବ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ ଭଗବାନ୍ରେ ପରମ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଉପଲବ୍ଧ କରି, ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ, ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ଭଗବାନ୍ ନିଜ ଆତ୍ମାରୂପେ ବିରାଜିତ, ଏବଂ ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଦେଖିଲେ। ରାଗ ଦ୍ୱେଷ ଛାଡି, ସମଦୃଷ୍ଟି ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ, ସେ ଭଗବାନ୍ର ପରମ ଭକ୍ତ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ମେଘ-ଶ୍ୟାମ ଦେହ ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ, ବାହୁରେ କଙ୍କଣ, ଗଳାରେ ହାର, ପାଏ ନୂପୁର, କଟିରେ ମେଘଳା, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ପଦ୍ମ, ମାଳା ଓ ଅଲଂକାରର ଅପୂର୍ବ ରୂପରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍। କଉସ୍ତୁଭ ମଣିର ଶୋଭା ଗଳାରେ, ସିଂହ-ବାହୁ ପରି ମଜବୁତ, ଅଚ୍ୟୁତ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ନିର୍ମଳ ଚିନ୍ତାମଣି ପରି ଦେହର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା। ତାଙ୍କର ତିନି ରେଖା ଥିବା ନାଭି, ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସର ଝଙ୍କାରରେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ନିମଜ୍ଜିତ ଓ ଉଦ୍ଭାସିତ ହେଉଥିବା ଭାବ ଦେଖାଯାଏ। ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ପୀତାମ୍ବର, ସୁନା ମେଘଳା, ଶ୍ୟାମ କଟି, ନିଖୁତ ଉରୁ, ଜାଙ୍ଘ, ଜଙ୍ଘା ଓ ଶୁଭ୍ର ପାଦ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ପାଦ ପତ୍ର ପରି ଶୁଭ୍ର, ନଖ ଦୀପ୍ତି ଦେଇ ଅନ୍ତଃକାର ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରିଥାଏ। ହେ ଗୁରୁ, ଏହି ଚରଣ ଦେଖାନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠି ଅଜ୍ଞାନ ଅନ୍ଧକାର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପାଇଁ ମାର୍ଗ ମିଳେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ରୂପକୁ ଯେଉଁମାନେ ଆତ୍ମଶୁଦ୍ଧି ଚାହାନ୍ତି ସେମାନେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି; ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରି ଏଥିରେ ଭକ୍ତି କଲେ ଭୟ ଦୂରିତ ହୁଏ। ଏହି ଦେବତା କେବଳ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଉପଲବ୍ଧ, ଯଦ୍ୟପି ସମସ୍ତ ଦେହୀମାନେ ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ; ନିଷ୍କାମ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଯେ ଆତ୍ମସାମ୍ରାଜ୍ୟ ମିଳେ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଏହି ପରମ ଅବସ୍ଥାରୁ କମ୍। ଏମିତି ଦୁର୍ଲଭ ଭଗବାନ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ଉପାସନା କରି, ଅନ୍ୟ କିଛି ଇଛା କିଏ କରିବ? ଯେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଜୀବର ଅନ୍ତ କରେ, ଭୟକୁ ଗଣେ ନାହିଁ, ତଥାପି ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିଥିବାଙ୍କୁ ଛୁଇଁପାରେ ନାହିଁ। ଭଗବଦ୍ଭକ୍ତଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଯେଉଁଠି ଅର୍ଦ୍ଧମୁହୂର୍ତ୍ତ ମିଳିଥାଏ, ସେଠି ସ୍ୱର୍ଗ ବା ମୋକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ତୁଳନୀୟ ନୁହେଁ, ଅନ୍ୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ତ କଥା ଅଲଗା। ଏହିପରି, ହେ ନିର୍ମଳ, ଆମେ ଏହି ଶୁଭ୍ର ଚରିତ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି କରୁଣାଶୀଳ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଚାହୁଁ, ଯେଉଁମାନେ ତୁମ ଯଶସ୍ନାନରେ ଅନ୍ତର୍ବାହ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି—ଏହି ଅନୁଗ୍ରହ ଆମ ପାଇଁ ଦିଅ। ଯେଉଁ ମୁନି ମନକୁ ବାହ୍ୟ ଵିଷୟରେ ଭ୍ରମିତ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକୁପରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯୋଗ ଓ ଭକ୍ତିର ଦୟାରେ ମନ ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇଯାଏ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ ମାର୍ଗ ଦେଖନ୍ତି। ଯେଉଁ ସତ୍ୟରେ ଏହି ବିଶ୍ୱ ପ୍ରକଟ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଆଲୋକିତ, ସେଇ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ସବୁଠୁ ଉଚ୍ଚ ଜ୍ୟୋତି, ଆକାଶପରି ବିଶାଳ। ତୁମେ ନିଜ ମାୟାରେ ଏହି ବିଶ୍ୱକୁ ରଚି, ଧାରଣ କର, ପୁନଃ ସଂହାର କର, କିନ୍ତୁ ନିଜେ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ; ମନର ଚଞ୍ଚଳତାରୁ ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ—ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ତୁମକୁ ସ୍ୱୟଂସିଧ୍ଧ ଭାବେ ଜାଣୁ। ଯୋଗୀମାନେ ଏକାଗ୍ର ଭାବେ ବିଭିନ୍ନ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଜୀବ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ମନରେ ତୁମେ ବିରାଜିତ—ଏପରି ବେଦ ଓ ତନ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତୁମକୁ ଜାଣନ୍ତି। ତୁମେ ଅଦିପୁରୁଷ, ଶକ୍ତି ନିଦ୍ରାରେ ଅବସ୍ଥିତ; ତାହା ଦ୍ୱାରା ରଜ, ସତ୍ତ୍ୱ, ତମ ଗୁଣ ଅଲଗା ହୋଇଥାଏ; ତୁମୁଠୁ ମହାତ୍ତ୍ୱ, ଆକାଶ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ପୃଥିବୀ, ଦେବ, ଋଷି, ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ। ତୁମେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସୃଷ୍ଟିରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଚତୁର୍ବିଧ ଦେହରେ ଆତ୍ମାର ଅଂଶ ଭାବେ ବସିଥାଅ; ଏପରି ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ପୁରୁଷକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଚିନ୍ହନ୍ତି, ଯେଉଁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ରସକୁ ମଧୁ ପରି ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ତୁମେ କାଳର ଶୀଘ୍ର ରଥ, ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ଟାଣି ନେଉଛ; ପଞ୍ଚଭୂତ ମେଘ ଭାବେ, ତୁମେ ବାୟୁପରି ଅସହ୍ୟ।