ମଧୁସୂଦନଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ଗୋପଗଣ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉପଯୁକ୍ତ ଉପକରଣ ଦ୍ୱାରା ପର୍ବତ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ନିବେଦନ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଶୀର୍ବାଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଇଲେ । ସମସ୍ତ ଦାନ ଉପଯୁକ୍ତ ଭାବେ ଦେଇ, ଗୋମାନଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ଯବ ଦେଇ, ଗୋମାନଙ୍କୁ ସେମାନେ ଆଗରେ ରଖି ପର୍ବତକୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ । ଶୁଭ୍ର ଶଜ୍ଜିତ ବଳଦ ଯୁକ୍ତ ଗଡ଼ିରେ ଚଢ଼ି, ମହିଳାମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଲୀଳା ଗାଇ ଗାଇ, ସୁଜନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ଗ୍ରହଣ କଲେ । ତାପରେ କୃଷ୍ଣ ନିଜେ ଏକ ନୂତନ ରୂପ ଧରି, ଗୋପମାନଙ୍କର ଭୟ ଦୂର କରିବାକୁ, ଘୋଷଣା କଲେ—“ମୁଁ ପର୍ବତ ଅଟୁ!” ଏବଂ ବିଶାଳ ରୂପ ଧରି, ବହୁତ ନିବେଦନ ଗ୍ରହଣ କଲେ । ଏହିପରି ରୂପରେ, ଭୃନ୍ଦାବନ ଜନମାନେ ସହିତ କୃଷ୍ଣ, ନିଜ ସ୍ୱରୂପକୁ ନିଜ ସ୍ୱରୂପକୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ—“ଦେଖ, ଏହି ପର୍ବତ ନିଜ ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ଆମେ ତାଙ୍କର ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇଛୁ ।” ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଅନେକ ରୂପ ଧରି ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରନ୍ତି ଏବଂ ଅପମାନ କରୁଥିବା ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନାଶ କରନ୍ତି; ଏହିଠାରେ, ଆମେ ନିଜ ଓ ଗୋମାନଙ୍କର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁ । ଏହିପରି, ଵାସୁଦେବଙ୍କ ଉଦ୍ଦିପନାରେ, ଗୋପମାନେ କୃଷ୍ଣ ସହିତ ପର୍ବତ, ଗୋମାନେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଯଜ୍ଞ ନିମନ୍ତେ ନିବେଦନ ଦେଇ, ପ୍ରସ୍ତୁତ ଉପଚାର କରି, ପୁନଃ ବ୍ରୃନ୍ଦାବନକୁ ଫେରିଗଲେ । ଏଠାରେ ପ୍ରଥମ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ଏକାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟର ଚବିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା । ଏଉଁପରେ, କପିଳ ମୁକ୍ତି ଦେବା ପାଇଁ କହିଲେ—“ମୋତେ ତୁମେ ନିଜ ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ ଭାବରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରିବା ସହିତ ଦେଖିବା, ତୁମେ ଦୁଃଖ ଓ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ ।” “ମା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଜ୍ଞାନ ଦେବି, ଯାହା ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଶାନ୍ତି ଦେଇବ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଭୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବେ ।” ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ: ଏପରି କପିଳଙ୍କ ଉପଦେଶ ପାଇ ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରୁ ପରିକ୍ରମା କରି ବନକୁ ଚାଲିଗଲେ । ସେ ନିଜ ସ୍ୱରୂପକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ମୌନବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରି, ନିଜ ଆତ୍ମା ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ କରି, ନିରଲିପ୍ତ ଭାବରେ ପୃଥିବୀରେ ଉଡ଼ିଯିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ; ଅଗ୍ନି ଓ ନିଶ୍ଚିତ ଆଶ୍ରୟ ନଥିଲା । ସେ ନିଜ ମନକୁ ମନିଫେଷ୍ଟ ଓ ଅମନିଫେଷ୍ଟ ଦୁଇଁରୁ ଉପରେ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମାନ୍ରେ ଏକାଗ୍ର କରି, ଗୁଣ ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ନିଜେ ଗୁଣ ଶୂନ୍ୟ; ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଅନୁଭବ କଲେ । ସେ ଅହଂକାର ଓ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଭାବରୁ ମୁକ୍ତ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଉପରେ, ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖି, ମନ ଶାନ୍ତ ଓ ନିଷ୍ପ୍ରଭା; ଶାନ୍ତ ସମୁଦ୍ର ପରି ଅଶ୍ରୁତ । ଵାସୁଦେବ, ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ ସର୍ବଜ୍ଞ ଭଗବାନ୍ରେ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଅନୁଭବ କରି, ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ । ସେ ଭଗବାନ୍କୁ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ନିଜ ଆତ୍ମା ଭାବରେ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଭଗବାନ୍ରେ ଦେଖିଲେ । ଇଚ୍ଛା ଓ ଦ୍ୱେଷରୁ ମୁକ୍ତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରତି ସମଭାବ ଓ ଭଗବାନ୍ପ୍ରତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ସେ ଭଗବାନ୍ର ଭକ୍ତ ହେବାର ଦଶାକୁ ଅନୁଭବ କଲେ । ତାଙ୍କର ମୁକୁଟ, କଙ୍ଗଣ, ହାର, ପାଦଘଣ୍ଟି, କମରବନ୍ଧ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ପଦ୍ମ, ମାଳା ଓ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରତ୍ନରେ ଆଲୋକିତ, ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଚମକରେ ଭରି ଥିଲେ । କୌସ୍ତୁଭ ମଣି ତାଙ୍କର ଶୁଭ୍ର ଗଳାରେ, ସିଂହ ପରି ଦୃଢ଼ କନ୍ଧ, ଅକ୍ଷୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଶୋଭିତ, ତାଙ୍କର ରୂପ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଚିତ୍ତାମଣି ପରି ଚମକି ଥିଲା । ତିନିଟି ରେଖା ତାଙ୍କର ଉଦରରେ, ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସରେ ଚଳି, ଏପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା ଯେ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ତାଙ୍କର ନାଭିର ଭ୍ରମଣରେ ଆସିଯାଉଛି ଓ ଯାଉଛି । ତାଙ୍କର କଳା ଶରୀରରେ ସୁନ୍ଦର ହଳଦୀ ଓ ଶୁଭ୍ର ସୁବର୍ଣ୍ଣ କମରବନ୍ଧ ପିନ୍ଧି, ତାଙ୍କର ଜଘା, ହାଉ, ଗୁଡ଼ି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶୋଭାୟମାନ ଥିଲା । ତାଙ୍କର ପାଦ ଶରତ ପଦ୍ମ ପରି ଚମକି, ପାଦପଙ୍କର ନଖ ଆଲୋକ ବିକିରଣ କରୁଥିଲା, ଅନ୍ତର ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରୁଥିଲା; ଓ ଗୁରୁ, ଏହି ପାଦକୁ ଦେଖା, ଯେଉଁପରି ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାର ଅତିକ୍ରମ କରିବାରେ ଉତ୍ସୁକ ଲୋକମାନେ ଏହାକୁ ଧ୍ୟାନ କରିପାରିବେ । ଏହି ଦିବ୍ୟ ରୂପ ନିଜ ଆତ୍ମାର ଶୁଦ୍ଧି ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକମାନେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହାପ୍ରତି ଭକ୍ତି ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଭୟହୀନତା ଦେଇଥାଏ । ତୁମେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଲଭ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଦେହୀମାନେ ପାଇବାରେ ଅତି କଷ୍ଟ; ଆତ୍ମସ୍ଵାମିତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଲଭ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦଶାପ୍ରତି ତୁଳନାରେ ଅପରିପୂର୍ଣ୍ଣ । ଏହି ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ଭଗବାନ୍ର ପାଦକୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପୂଜି, କିଏ ତାଙ୍କର ପାଦ ଠାରୁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଚାହିବେ? ଯେଉଁଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ, ଜୀବନର ଶେଷ, ଏହାକୁ ଉପେକ୍ଷା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ନିକଟ ଆସିନଥାଏ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ଭୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂଜା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ନାଶ କରିଥିଲେ । ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ମର୍ତ୍ୟମାନେ ଗୋଟିଏ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଭଗବତ୍ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଠାରେ ତୁଳନା କରିପାରିବେନି—ଅନ୍ୟ ଫଳ ତ ଅତିକ୍ରମ କରି । ଏହିପରି, ଓ ନିର୍ମଳ ଜନ, ଆମେ ତାଙ୍କର ମହିମାରେ ଆଭ୍ୟନ୍ତର ଓ ବାହ୍ୟ ସ୍ନାନ କରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ଦୟାଶୀଳ ଓ ନିର୍ମଳ ଚରିତ୍ର ଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଚାହୁଁ; ଏହିଠିଏ ଆମେ ତାଙ୍କର କୃପା ଚାହୁଁ । ଯାହାର ମନ ବାହ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହୁଏନାହିଁ, ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାର ଗୁହାକୁ ଯାଏନାହିଁ, ଭକ୍ତି ଓ ଯୋଗର କୃପାରେ ଶୁଦ୍ଧ, ସେଉଁଠି ତୁମ ପଥ ଦେଖିପାରିବେ । ଯେଉଁଠି ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପ୍ରକଟ ହୁଏ, ଏବଂ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ—ସେହି ସତ୍ୟ, ପରମ ବ୍ରହ୍ମା, ପରମ ଆଲୋକ, ଆକାଶ ପରି ବିସ୍ତୃତ । ସେ ନିଜ ମାୟା ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ବିଭିନ୍ନ ରୂପର ବିଶ୍ୱ ସୃଜନ କରି, ପାଳନ କରି, ପୁନଃ ନାଶ କରି, ନିଜେ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହନ୍ତି; ମନର ଅସ୍ଥିରତାରେ ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ—ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ତୁମକୁ ସ୍ୱୟଂସ୍ଥିତ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିଛୁ ।