ବୃନ୍ଦାବନରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଘଟିଲା। କୃଷ୍ଣ ଗୋପମାନେଙ୍କୁ ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଦେଲେ: “ରଜୋଗୁଣର ପ୍ରେରଣାରେ ମେଘମାନେ ସମସ୍ତଠାରେ ବର୍ଷା କରନ୍ତି; ଏହି ବର୍ଷାରେ ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ବଞ୍ଚିଥାନ୍ତି। ତେଣୁ ଇନ୍ଦ୍ର କ’ଣ କରିପାରିବେ? ଆମେ ତ ନ ଗାଁ, ନ ସହର, ନ ଘର—ସଦା ଅରଣ୍ୟରେ, ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ବସୁଛୁ। ତେଣୁ ଚଳ, ଗାଁର ଗାଈ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଏହି ପାହାଡ଼ ପାଇଁ ଏକ ବିଶେଷ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଯାଉ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ଯେଉଁ ସମଗ୍ରୀ ଯୋଗାଉଥିଲୁ, ଏହି ବଳିରେ ବ୍ୟବହାର କର।" "ନାନା ପ୍ରକାର ରନ୍ଧା ଖାଦ୍ୟ—ସୂପ, ଖିର, ଆଦି ପ୍ରସ୍ତୁତ କର। ପିଠା, ତଳିଥିବା ମାଣ୍ଡା, ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ବିଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥ ଆଣ। ବେଦରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆଗ୍ନିହୋତ୍ର କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ସେମାନେ ଉପରେ ଉତ୍ତମ ଭୋଜନ ଓ ଗାଈ ଦାନ ଦିଅ। ଅନ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି—ଘୋଡ଼ାପାଳ, ଚଣ୍ଡାଳ, ଘରଭ୍ରଷ୍ଟ—ସେମାନଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଦାନ ଦିଅ। ଗାଈମାନେ ପାଇଁ ଯବ ଦିଅ, ଏବଂ ପରେ ପାହାଡ଼କୁ ନିବେଦନ କର।" "ସେଉଁଠାରେ, ସମସ୍ତେ ଶୃଙ୍ଗାରିତ ହୋଇ, ଭୋଜନ କରି, ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ, ଭଲ ଶୂଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଗାଈ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅଗ୍ନି ଓ ପାହାଡ଼ଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କର। ଏହି ମୋ ମତ, ଯଦି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭଲ ଲାଗେ, ଏହା କର। ଏହି ବଳି ଗାଈ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପାହାଡ଼ ଓ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ।" ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ, “ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଏହି ବାଣୀ ଶୁଣି, ଯେଉଁଠି ସ୍ୱୟଂ କାଳ ଭାବେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅହଂକାର ଦଳନ ପାଇଁ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ, ନନ୍ଦାଦି ଗୋପମାନେ ଏହାକୁ ଯଥାଯଥ ମନେ କଲେ।" ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମନ୍ତ୍ରୋଚ୍ଚାର କରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୂଜା ସାମଗ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ଗିରି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପୂଜା କଲେ। ସମସ୍ତ ଦାନ ଯଥାଯଥ ଦେଇ, ଗାଈମାନେ ପାଇଁ ଯବ ଦେଇ, ଗୋଧାନ ଦେଇ, ଗୋମାତାମାନେ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ପାହାଡ଼କୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ। ଶୋଭାମୟ ଗଡ଼ିରେ ଚଢ଼ି, ନାରୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଲୀଳାଗାନ ଗାଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦେଉଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦ ଗ୍ରହଣ କଲେ। କୃଷ୍ଣ ଏଠି ଅନ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଗୋପମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଦେବାକୁ, ‘ମୁଁ ଏହି ପାହାଡ଼’ ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ। ବିଶାଳ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେ ସମସ୍ତ ନିବେଦନ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏହି ଦେଖି, ସମସ୍ତେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ପାହାଡ଼କୁ ନମସ୍କାର କଲେ—ଆତ୍ମକୁ ଆତ୍ମରେ ନମସ୍କାର ଦେଲେ—ଏବଂ କହିଲେ, “ଦେଖ, ଏହି ପାହାଡ଼ ଆକାର ଧାରଣ କରି ଆମକୁ କୃପା କରିଛନ୍ତି। ଏହି ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଅରଣ୍ୟରେ ବସନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଅନାଦର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନଶ୍ୱର ହୁଅନ୍ତି। ତେଣୁ ଆମେ ଓ ଆମର ଗାଈମାନେ ପାଇଁ ଏହି ଗିରିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ।" ଏଭଳି ଭାବରେ, ବାସୁଦେବଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, କୃଷ୍ଣ, ଗୋପମାନେ, ଗିରି, ଗାଈ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବଳିର ବିଧି ଅନୁସାରେ କ୍ରିୟା କରି, ପୁନଃ ବୃନ୍ଦାବନକୁ ଫେରିଲେ। ଏଠି ସ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତର ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧ, ପ୍ରଥମ ଅର୍ଧର ଚବିଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହୁଏ। ଏହିପରେ, ପ୍ରଭୁ କହିଲେ: “ମୋତେ—ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରଭାସ୍ୱର ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜୀବର ହୃଦୟରେ ବସିଛି—ତୁମେ ନିଜ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଅନୁଭବ କର, ତେବେ ତୁମେ ଶୋକ ଓ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ। ମାଁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଦେବି, ଯାହା କ୍ରିୟାକଳାପକୁ ଶାନ୍ତ କରିଦିଏ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଭୟ ସମୁଦ୍ର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିପାରିବ।" ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ: ଏପରି କପିଳ ଦେବଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସେ (ପ୍ରସୂତି) ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେ ମୌନବ୍ରତ ଧାରଣ କଲେ, ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ନିର୍ଭର କରି, ଅସଙ୍ଗ ଭାବେ ଭୂମିରେ ଚାଲିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଅଗ୍ନି ଓ ନିଶ୍ଚିତ ଆଶ୍ରୟ ଛାଡ଼ି। ସେ ମନକୁ ମହାବ୍ୟାପି ବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟରେ ଲୀନ କଲେ—ଯାହା ପ୍ରକୃତି ଓ ଅପ୍ରକୃତି ଦୁହିଁଠୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ, ଗୁଣମୟ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ନିଜେ ନିର୍ଗୁଣ, ଏକାନ୍ତ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ କରାଯାଏ। ସେ ଅହଂକାର ଓ ମମତାରୁ ମୁକ୍ତ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ନ ଫସି, ସମଦୃଷ୍ଟି ଓ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖୁଥିଲେ, ଅନ୍ତରେ ଶାନ୍ତ ଓ ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତ, ତରଙ୍ଗହୀନ ସାଗର ପରି ଶାନ୍ତ। ସେ ବାସୁଦେବ, ସବୁଜାଣିବା ଭଗବାନ, ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ମଧ୍ୟରେ, ପରା ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଅନୁଭବ କରି, ବନ୍ଧନ ରହିତ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ନିଜ ଆତ୍ମାରୂପେ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ନିଜ ମନ୍ଦିରେ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଭଗବାନରେ ଦେଖିଲେ। ସେ ରାଗ ଦ୍ୱେଷରୁ ମୁକ୍ତ, ସମଚିତ୍ତ, ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିଶୀଳ ହୋଇ, ପରାଭକ୍ତ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଦେହ ମୁକୁଟ, କଙ୍କଣ, ହାର, ନୁପୁର, କଟିସୂତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ପଦ୍ମ, ମାଳା ଓ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍। କୌସ୍ତୁଭ ମଣି ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ ଗଳା ଶୋଭା, ସିଂହ ସମାନ କନ୍ଧ, ଅକ୍ଷୟ ଯଶସ୍ୱୀ, ନିର୍ମଳ ଚିନ୍ତାମଣି ପରି ଦେହ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ତିନିଟି ରେଖା ଥିବା ନାଭି, ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସର ତାଲରେ ଚଳିଥିବା, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ ଓ ମୋଚନ କରୁଛି। ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପୀତାମ୍ବର ଓ ସୁନା କମରବନ୍ଧ ତାଙ୍କ କଳା କଟିରେ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଉରୁ, ଜାଙ୍ଘ, ଗୁଡ଼ିକ ନିର୍ମଳ ଓ ଦର୍ଶନୀୟ। ତାଙ୍କ ପାଦ ପ୍ରଶସ୍ତ ଶରତ ଦଳ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ନଖ ଅନ୍ତର ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରେ; ହେ ଗୁରୁ, ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ଦର୍ଶନ ଦିଅ, ଯାହା ଅଜ୍ଞାନ ଅନ୍ଧକାର ତାରିବା ପଥ। ଏହି ଦେହ ଧ୍ୟାନ କରିଲେ ଆତ୍ମଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ; ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରୁଥିବା ଭକ୍ତିଶୀଳ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୟ ନାହିଁ। ଆପଣ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ୟ, ଦୁର୍ଲଭ, ସମସ୍ତ ଦେହୀ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ; ନିର୍ଗୁଣ ପଦ କୁ ଅନନ୍ୟ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ସ୍ୱାତ୍ମସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଠାରୁ ଉତ୍ତମ। ଏପରି ଦୁର୍ଲଭ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ତାଙ୍କ ପାଦ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ଚାହିଁବାକୁ କିଏ ଚାହିବ? ଯେଉଁଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ଭୟ ଦେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭକ୍ତିଶୀଳ ଲୋକଙ୍କୁ ସେ ଛୁଇଁ ପାରେନି; ତାଙ୍କ ଭୂକୁଟି ତୀବ୍ର ହୋଇ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ନଶ୍ୱର କରିଦେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ।