ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ଭଗବତଙ୍କ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତମହାପୁରାଣର ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଅତି ପବିତ୍ର ଘଟଣାବଳୀ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୁଏ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କର ଜୀବିକା ବ୍ରହ୍ମରେ ନିର୍ଭର କରିବା ଉଚିତ୍, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ପୃଥିବୀକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦ୍ୱାରା, ବୈଶ୍ୟମାନେ ବାଣିଜ୍ୟ ଓ କୃଷି କାମରେ ଲିପ୍ତ ହେବା ଉଚିତ୍, ଏବଂ ଶୂଦ୍ରମାନେ ଦ୍ୱିଜାତିମାନଙ୍କ ସେବା କରିବା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବା ଉଚିତ୍। କୃଷି, ବ୍ୟବସାୟ, ଓ ଗୋପାଳନ—ଏହା ସହିତ ସୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଧନ ଦେବା ଓ ସଙ୍ଗୀତ ଏହି ସବୁ ଚାରି ପ୍ରକାର ଜୀବିକାର ବିବରଣୀ ଦିଆଯାଇଛି, ଯାହା ମଧ୍ୟରେ ଗୋପାଳନ ଉପରେ ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ନିତ୍ୟ ଲିପ୍ତ ରହନ୍ତି। ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜସ୍ ଓ ତମସ୍—ଏହି ତିନି ଗୁଣ ରହିଛି ରକ୍ଷା, ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟର କାରଣ। ଏହି ରଜୋଗୁଣରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ବିଭିନ୍ନ ଜଗତ ଏକଅପର ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ରଜସ୍ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହେଇ ମେଘ ଏଠାରେ-ସେଠାରେ ବର୍ଷା କରନ୍ତି, ଏହି ଜଳଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ଜୀବ ଉନ୍ନତି ଲାଭ କରନ୍ତି, ତେଣୁ ଏଠି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କଣ ଶକ୍ତି? ବ୍ରଜବାସୀମାନେ କହିଲେ—"ଆମେ କୌଣସି ସହର, ଗ୍ରାମ କିମ୍ବା ଘର ରଖୁନାହିଁ; ଆମେ ସବୁବେଳେ ଅରଣ୍ୟରେ, ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ବସିବା କରିଥାଉ। ତେଣୁ, ଗୋମାତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ପାହାଡ଼ ପାଇଁ ଏକ ବିଶେଷ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଦରକାର, ଇନ୍ଦ୍ର ପୂଜା ପାଇଁ ଯେଉଁ ସମଗ୍ରୀ ଯୋଗାଯାଇଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍।" ତେଣୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରନ୍ଧା ଖାଦ୍ୟ, ତରକାରି, ଖିର, ମିଠା ପିଠା, ତଳିଥିବା ଚିନା ଓ ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଖାଦ୍ୟ ତିଆରି କରାଯିବାକୁ କହାଗଲା। ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯଥାବିଧି ଅଗ୍ନିରେ ହୋମ କରିବେ, ତାଙ୍କୁ ବହୁତ ଉତ୍ତମ ଭୋଜନ ଓ ଗୋଦାନ ଦିଆଯିବ। ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଘୋଡ଼ା ପାଳକ, ଅନ୍ତ୍ୟଜ ଓ ପତିତମାନେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଦାନ ଦିଆଯିବ; ଗୋମାତାମାନେକୁ ଯବ ଦେଇ, ପରେ ପାହାଡ଼କୁ ନୈବେଦ୍ୟ ଦିଆଯିବ। ସମସ୍ତେ ସୁସଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ଭୋଜନ କରି, ଅଙ୍ଗରେ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ସମସ୍ତେ ଗୋ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅଗ୍ନି ଓ ପାହାଡ଼ଙ୍କ ପରିକ୍ରମା କରିବେ। "ଏହି ମୋ ମତ," କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, "ଯଦି ତୁମେ ମନେ ପସନ୍ଦ କର, ତେବେ ଏହି ଯଜ୍ଞ କର। ଏହି ଯଜ୍ଞ ଗୋମାତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପାହାଡ଼ ଓ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ—"ଏପରି ଭାବରେ, ସମୟ ରୂପେ ଭଗବାନ୍ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅହଂକାର ଦମନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ଏହାକୁ ଉଚିତ୍ ମନେ କରି ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସେମାନେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କ କଥାଅନୁସାରେ ସବୁ କାମ କଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଙ୍ଗଳାଚରଣ କଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ସମଗ୍ରୀ ପାହାଡ଼ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କଲେ।" ସମସ୍ତ ଦାନ ଯଥାବିଧି ଦେଇ, ଗୋମାତାଙ୍କୁ ଯବ ଦେଇ, ଗୋମାତାମାନେ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ସମସ୍ତେ ପାହାଡ଼ଙ୍କ ପରିକ୍ରମା କଲେ। ଶୁଭ୍ର ଶୋଭିତ ଗଡ଼ିରେ ଚଢ଼ି, ବ୍ରଜର ନାରୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଗାଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ଗ୍ରହଣ କଲେ। କୃଷ୍ଣ ଏଠି ଅନ୍ୟ ଏକ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଗୋପମାନେ ଭିତି ନ ମାନନ୍ତି ଭାବରେ, "ମୁଁ ହେଉଛି ପାହାଡ଼," ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ ଓ ବିପୁଳ ନୈବେଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ତାଙ୍କୁ, ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ସହିତ କୃଷ୍ଣ ନିଜକୁ ନିଜ ପାଖରେ ନମସ୍କାର କଲେ, "ଦେଖ, ଏହି ପାହାଡ଼ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଆସିଛନ୍ତି ଓ ଆମେ ତାଙ୍କ ଦୟା ଲାଭ କରିଛୁ।" ସେ, ଇଚ୍ଛାମୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଅରଣ୍ୟରେ ବସନ୍ତି ଓ ଯେଉଁ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ଅବମାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନାଶ କରନ୍ତି। ଏହିପରି, ଆମେ ନିଜ ଓ ଗୋମାତାଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ। ଏପରି ଭାବେ, ବାସୁଦେବଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ, ଗୋପମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ପାହାଡ଼, ଗୋମାତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଯଜ୍ଞର ନିୟମିତ କ୍ରିୟା କରି, ପୁନି ବ୍ରଜକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏଠି ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ସମାପ୍ତି ଘୋଷିତ ହୁଏ। ପରେ, କୃଷ୍ଣ କହିଲେ—"ମୋତେ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ହୃଦୟରେ ବିରାଜିଥିବା ଆତ୍ମାକୁ, ନିଜ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ କର, ତେବେ ତୁମେ ଶୋକ ଓ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ। ମାଆ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଜ୍ଞାନ ଦେବି, ଯାହା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଶାନ୍ତ କରେ; ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଭୟ ଉପରେ ବିଜୟ ଲାଭ କରିବ।" ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ—"ଏପରି ଭାବରେ କପିଳ ଦେବଙ୍କଠାରୁ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେ ମୌନବ୍ରତ ଧାରଣ କରି, ନିଜ ଆତ୍ମା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି, ଅସଙ୍ଗ ଭାବରେ ପୃଥିବୀରେ ଚାଲିବା ଲାଗିଲେ, ଅଗ୍ନି ଓ ନିଶ୍ଚିତ ଗୃହ ଛାଡ଼ି।" ସେ ନିଜ ମନକୁ ମନିଫେଷ୍ଟ ଓ ଅମନିଫେଷ୍ଟ ଉଭୟ ଉପରେ ଅତିତ, ଗୁଣର ରୂପ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜେ ନିର୍ଗୁଣ, ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମରେ ଲୀନ କଲେ। ଅହଂକାର ଓ ମମତା ଛାଡ଼ି, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଉପରେ ଅତିତ, ସମସ୍ତେଠାରେ ନିଜକୁ ଦେଖି, ଅନ୍ତଃଶାନ୍ତ ଓ ନିଶ୍ଚଳ ମନ, ତରଙ୍ଗ ନଥିବା ଶାନ୍ତ ସମୁଦ୍ର ପରି ହେଲେ। ବାସୁଦେବ, ସର୍ବଜ୍ଞ ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ଭଗବାନ୍ରେ ପରା ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଅନୁଭବ କଲେ ଓ ବନ୍ଧନ ଉପରେ ଅତିତ ହେଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ଭଗବାନ୍କୁ ନିଜ ଆତ୍ମା ଭାବରେ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ନିଜ ମନରେ ଭଗବାନ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଇଚ୍ଛା ଓ ଦ୍ୱେଷ ଛାଡ଼ି, ସମଦୃଷ୍ଟି ଅନୁଭବ କରି, ଭଗବାନ୍ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ସହିତ, ସେ ଭଗବତ୍ ପ୍ରେମୀ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏହି ଭଗବାନ୍ଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚମତ୍କାର; ମୁକୁଟ, ବାହୁଡ଼ି, ହାର, ନୂପୁର, କମରବନ୍ଧ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ପଦ୍ମ ଓ ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ; କୌସ୍ତୁଭ ମଣି ଗଳାରେ ଶୋଭିତ, ସିଂହ ଭଳି ମଜବୁତ କନ୍ଧ, ଅକ୍ଷୟ ତେଜ଼ରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ନିର୍ମଳ ଚିନ୍ତାମଣି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେହ। ତାଙ୍କ ଉଦରେ ତିନି ରେଖା, ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସରେ ଚଳିତ, ନାଭିର ଘୂର୍ଣ୍ଣନରେ ଚରାଚର ଜଗତ ଯଥେଷ୍ଟ ଉପସ୍ଥିତ। ରଜତ ରଙ୍ଗର ପିତାମ୍ବର, ସୁବର୍ଣ୍ଣ କମରବନ୍ଧ ସହିତ କଳା କଟିରେ ଶୋଭା ପାଉଛି; ତାଙ୍କ ଉରୁ, ଜାଙ୍ଘ, ଘୁଁଡ଼ି, ଓ ଗୋଡ଼ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର।