ଏକ ସମୟରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଗୋପଗଣଙ୍କୁ ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଦେଲେ—ଯେଉଁ ଜୀବ ଉଚ୍ଚ କିମ୍ବା ନିମ୍ନ ଶରୀର ପାଇଁ, ସେ କର୍ମ କରେ ଏବଂ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ତା’ର ଉପାୟ ଛାଡିଦିଏ; କର୍ମ ହିଁ ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷକ ଏବଂ ସ୍ୱାମୀ ଅଟୁଟ ଭାବରେ। ଏହିପରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବକୁ ନିଜ ଧର୍ମ ଓ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଜୀବ ଜୀବନ ଯାପନ କରେ, ସେଇ କର୍ମ ହିଁ ତା’ର ଦେବତା ସ୍ୱରୂପ। ଯଦି କେହି ନିଜ ଜୀବନ ଯାପନ ପାଇଁ ଏକ ଉପାୟ ରହିଛି, ତଥାପି ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ତେବେ ସେ ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ପାଇବାରେ ଅସମର୍ଥ ହୁଏ—ଏହା ଏକ ଅଚରିତ୍ରା ନାରୀ ତା’ର ପ୍ରେମୀ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ମଙ୍ଗଳ ନାପାଇବା ପରି। ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ବ୍ରହ୍ମ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବା ଉଚିତ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଭୂମିର ସୁରକ୍ଷା କରିବା ଦ୍ୱାରା, ବୈଶ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟ ଓ ଗୋ-ସେବା ଦ୍ୱାରା, ଶୂଦ୍ର ଦ୍ୱିଜଗଣଙ୍କୁ ସେବା କରିବା ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ଯାପନ କରିବା ଉଚିତ। କୃଷି, ବ୍ୟବସାୟ, ଗୋ-ସେବା, ସୂଦ ଦେଇ ଧନ ଦେବା ଓ ସଙ୍ଗୀତ—ଏହି ଚାରିପ୍ରକାର ଜୀବିକା ଅଛି; ଏମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଆମେ ସଦା ଗୋ-ସେବାରେ ଲିନ ରହୁଛୁ। ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜସ୍ ଓ ତମସ୍ ହେଉଛି ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ନାଶର କାରଣ; ରଜସ୍ ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱର ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ରଜସ୍ ଦ୍ୱାରା ମେଘ ଜଳ ବର୍ଷା କରେ, ଏହି ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଏକା ଜୀବମାନେ ଉତ୍ତରଣ କରନ୍ତି—ଏଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ର କଣ କରିପାରିବେ? ଆମେ ନାଗର, ପୁର, ବା ଘର ନାହିଁ; ସଦା ଅରଣ୍ୟ, ପହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ବସିବା; ଏହିପରି, ଗୋମାତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ପହାଡ଼ ପାଇଁ ଏକ ବିଶେଷ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ। ଇନ୍ଦ୍ର ପୂଜା ପାଇଁ ଯାହା ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଛି, ତାହାକୁ ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ—ଦାଲ, ଖିର, ରସ ଓ ଦୂଧ ଭିତିକ ଖାଦ୍ୟ; ରୋଟି, ତଳିତ ଆଟା ଓ ଅନ୍ୟ ଦୂଧ ଭିତିକ ଖାଦ୍ୟ ଏକତ୍ର କରିବା ଉଚିତ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦଜ୍ଞ ହୋଇ ଅଗ୍ନିକୁ ଶୁଭ୍ର ଭାବରେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ସେମାନେ ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଗୋମାତା ଦାନ ପାଇବା ଉଚିତ। ଅନ୍ୟ ଯଥା ଅଶ୍ୱପାଳ, ଅନ୍ୟ ଜାତି ଓ ପତିତମାନେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ; ଗୋମାତାଙ୍କୁ ଯବ ଦେଇ, ପହାଡ଼କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଭୂଷିତ, ଖାଇ, ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ, ଉତ୍ତମ ଜମା ପିନ୍ଧି, ଗୋମାତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅଗ୍ନି ଓ ପହାଡ଼ଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ମତ ମୋର, ଯଦି ତୁମେ ଚାହୁଁ, ଏହି ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ଯଜ୍ଞ ଗୋମାତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପହାଡ଼ ଓ ମୋତେ ଉପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ। ଶୁକଦେବ ମହାରାଜ କହିଲେ—ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଯିଏ କାଳ ସ୍ୱରୂପ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଅଭିମାନ ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ, ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୋପମାନେ ଏହାକୁ ଉଚିତ ମନି ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏପରି, ସେମାନେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ ସବୁ କାମ କଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଙ୍ଗଳ ମନ୍ତ୍ର ପଢି, ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ପହାଡ଼ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କଲେ। ଯଥାଯଥ ଭାବରେ ସମସ୍ତ ଦାନ ଦେଇ, ଗୋମାତାଙ୍କୁ ଯବ ଦେଇ, ଗୋମାତାଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ରଖି ପହାଡ଼କୁ ପରିକ୍ରମା କରିଲେ। ଉତ୍ତମ ଭାବରେ ଭୂଷିତ ଗୋଡ଼ା ଗଡ଼ିରେ ଚଢ଼ି, ମହିଳାମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଲୀଳା ଗାଇ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ଗ୍ରହଣ କଲେ। କୃଷ୍ଣ ଏକ ଅନ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଗୋପମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟ ନିବାରଣ କରିବାକୁ, 'ମୁଁ ପହାଡ଼' ଭାବରେ ସ୍ୱରୂପ ଦେଖାଇ, ବିପୁଳ ଆହୁତି ଗ୍ରହଣ କଲେ। ବ୍ରଜବାସୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ଏହି ପହାଡ଼କୁ ଅନ୍ତରାତ୍ମା ଭାବରେ ନମସ୍କାର କଲେ, 'ଦେଖ, ପହାଡ଼ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଆମକୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରିଛି' ବୋଲି କହିଲେ। ସେ, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଅରଣ୍ୟରେ ବସି, ଯେଉଁ ମାନବ ତାଙ୍କୁ ଅବମାନ କରେ, ସେମାନେ ନାଶ କରନ୍ତି; ଏହିପରି, ଆମେ ନିଜ ଓ ଗୋମାତାଙ୍କର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁ। ଏପରି, ବାସୁଦେବଙ୍କର ପ୍ରେରଣାରେ, ଗୋପମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ପହାଡ଼, ଗୋମାତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଯଜ୍ଞର ଉଚିତ କ୍ରିୟା କରି, ପଛୁଆ ଭାବରେ ବ୍ରଜକୁ ଫେରିଲେ। ଏଠି ଏକ ଅଧ୍ୟାୟର ସମାପ୍ତି ହେଲା—ଏହି ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମ ଅର୍ଧର ଚବିଶ ଅଧ୍ୟାୟ। ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ—ମୋତେ ତୁମେ ନିଜ ଅନ୍ତରରେ ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ସ୍ୱରୂପରେ ଦେଖିବା ଦ୍ୱାରା, ତୁମେ ଦୁଃଖ ଓ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ। ମା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଦେବି, ଯାହା ସମସ୍ତ କର୍ମକୁ ଶାନ୍ତ କରିଦେଉଛି; ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଭୟରୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବ। ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ—କପିଳ ମୁନିଙ୍କର ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ନିଜ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରୁ ପରିକ୍ରମା କରି ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ। ସେ ନିଜ ଆତ୍ମା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି, ମୌନବ୍ରତ ନିୟମ ନେଇ, ନିର୍ଲିପ୍ତ ଭାବରେ ଭୂମିରେ ଉଡ଼ିବା ଲାଗିଲେ, ଅଗ୍ନି ଓ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଆଶ୍ରୟ ଛାଡ଼ି। ତାଙ୍କର ମନ ବ୍ରହ୍ମରେ ଲିନ ହେଲା—ଯେଉଁ ବ୍ରହ୍ମ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଦୁଇଁ ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ, ଗୁଣରେ ଦେଖାଯାଏ କିନ୍ତୁ ନିଜେ ନିର୍ଗୁଣ, ଏହାକୁ ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ କରିଯାଏ। ସେ ଅହଂକାର ଓ ମମତାରୁ ମୁକ୍ତ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ଉପର, ସମଦୃଷ୍ଟି ରଖି, ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖି, ଅନ୍ତରରେ ଶାନ୍ତ ଓ ଦୃଢ଼ ମନ, ନିଃଶବ୍ଦ ସମୁଦ୍ର ପରି ଅସ୍ଥିରତା ନାହିଁ। ବାସୁଦେବ, ସର୍ବଜ୍ଞ ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଅନୁଭବ କରି, ସେ ନିଜ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନିଜ ଆତ୍ମା ଭାବରେ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ନିଜ ମନରେ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ପ୍ରଭୁ ଭିତରେ ଦେଖିଲେ। ଇଚ୍ଛା ଓ ଦ୍ୱେଷରୁ ମୁକ୍ତ, ସମ ମନ ରଖି, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଉପସ୍ଥିତ, ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଭକ୍ତ ଭାବ ପାଇଲେ। ପ୍ରଭୁଙ୍କର ରୂପ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ—ମୁକୁଟ, କଙ୍ଗଣ, ହାର, ନୂପୁର, କମରବନ୍ଧ, ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ପଦ୍ମ, ମାଳା, ରତ୍ନ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ରୀରେ ଭୂଷିତ। କୌସ୍ତୁଭ ମଣି ଶୁଭ୍ର ଗଳାରେ, ସିଂହ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୁଜା, ଅବିନାଶୀ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତ, ନିର୍ମଳ ଚିନ୍ତାମଣି ପରି ଦେହ ଉଜ୍ୱଳ।