ଏକ ଦିନ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପିତା ନନ୍ଦ କୌଳିଆ ଉପରେ ବଡ ଉତ୍ସବ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଦେଖି କୃଷ୍ଣ ଜିଜ୍ଞାସା କରିଲେ, “ପିତା, ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ କ’ଣ? ଏହାର କାରଣ କ’ଣ, କାହା ପାଇଁ ଏହି ବଳି ହେଉଛି, କିଏ ଏହି ବଳି କରୁଛି?” କୃଷ୍ଣ ଏହି ଉତ୍ସବ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଶୁଣିବାକୁ ଅତି ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ, ଏବଂ ନନ୍ଦଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ, “ପିତା, ଦୟାକରି ଆମେ ଏହି କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ନ୍ୟାୟପରାୟଣ ଲୋକ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଚୁପ୍ଚାପ ରଖନ୍ତି ନାହିଁ।” କୃଷ୍ଣ ଏହି ବଳି ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଅନ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ରଖି, କହିଲେ, “ଏକ ନିଷ୍ପକ୍ଷ ଲୋକ ତାଙ୍କ ମିତ୍ର, ଶତ୍ରୁ, ନିର୍ପେକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବରେ ଦେଖେ। ଜଣେ ବିବେକୀ ଲୋକ ଜାଣି ଅଜାଣି କର୍ମ କରେ, ତାଙ୍କର କାର୍ମିକ ଫଳ ଲାଭ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଅବିବେକୀଙ୍କୁ ଏହି ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ। ଏହି ବଳି କ’ଣ ଆପଣଙ୍କ ବିଚାର କ୍ରମରେ କରୁଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଏହା ପାରମ୍ପରିକ ରୀତି? ଦୟାକରି ଏହି ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଭଲ କଥା କହନ୍ତୁ।” ନନ୍ଦ କହିଲେ, “ଇନ୍ଦ୍ର ମେଘର ଅଧିପତି, ମେଘ ତାଙ୍କର ଦେହ। ସେ ଜଳ ଦେଇ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଓ ପୋଷଣ କରେ। ଆମେ ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବଳି ଓ ହବି ଦେଇ ପୂଜା କରୁ। ଏହି ବଳିର ଅବଶିଷ୍ଟ ଦ୍ୱାରା ଲୋକ ତିନି ପୁରୁଷାର୍ଥ ପାଇଁ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି, ମନୁଷ୍ୟର କାର୍ମିକ ଫଳ ପାଇଁ ବର୍ଷାଦେବ ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବତା। ଯଦି କୌଣସି ଲୋକ ଏହି ପାରମ୍ପରିକ ଧର୍ମକୁ ଛାଡି ଦେଇ, ଲୋଭ, ଭୟ, ଦ୍ୱେଷରେ ଅନ୍ୟ କାରଣରେ କରେ, ସେ ଶୁଭ ଫଳ ନାହିଁ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶୁକଦେବ କହିଲେ — ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ବ୍ରଜବାସୀଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, କୃଷ୍ଣ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ରିଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ଓ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଜୀବ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ଓ ବିନାଶ ପାଏ, ଶୁଭ-ଅଶୁଭ, ଭୟ-ନିର୍ଭୟତା କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଆସେ। ଯଦି କୌଣସି ଦେବତା ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ କର୍ମର ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ସେ ମଧ୍ୟ କର୍ମକାରୀ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଯେଉଁ ଲୋକ କର୍ମ କରେ ନାହିଁ, ସେଠି ଇନ୍ଦ୍ର ନିର୍ବଳ। ଲୋକ ତାଙ୍କର ସ୍ଵଭାବ ଅନୁଯାୟୀ କର୍ମ କରନ୍ତି, ଦେବ, ଦାନବ, ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତେ ସ୍ଵଭାବରେ ଅଟୁଟ। ଜୀବ ଉଚ୍ଚ କିମ୍ବା ନିମ୍ନ ଶରୀର ଲାଭ କରି କର୍ମ କରେ, ମିତ୍ର, ଶତ୍ରୁ, ନିର୍ପେକ୍ଷ — କର୍ମ ହିଁ ଶିକ୍ଷକ ଓ ନାୟକ। ତେଣୁ, ନିଜ ସ୍ଵଭାବ ଓ କର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହି, ନିଜ କର୍ମକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ଯାପନ କରିବାର ସଂସ୍ପର୍ଶ ମିଳେ, ଏହି ଦେବତା ମାନ୍ୟ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଏକ ଉପାୟ ରହି ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ସେ ଶୁଭ ଫଳ ପାଏ ନାହିଁ, ଯେପରିକି ଅସତୀ ନାରୀ ଏକ ପରପୁରୁଷ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଶୁଭ ଫଳ ପାଏ ନାହିଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ବ୍ରହ୍ମ ଦ୍ୱାରା, କ୍ଷତ୍ରିୟ ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା, ବୈଶ୍ୟ ବ୍ୟାପାର ଦ୍ୱାରା, ଶୂଦ୍ର ଦ୍ୱିଜ ଲୋକଙ୍କ ସେବା ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ଯାପନ କରିବା ଉଚିତ। କୃଷି, ବ୍ୟାପାର, ଗୋପାଳନ, ଉପାଧି ଦେଇବା, ସଙ୍ଗୀତ — ଏହି ଚାରି ପ୍ରକାର ଜୀବନ ଉପାୟ, ଯାହା ମଧ୍ୟରେ ଆମେ ସଦା ଗୋପାଳନ କରୁଛୁ। ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜ, ତମ — ଏହି ତିନି ଗୁଣ ରଖିବା, ଉତ୍ପତ୍ତି, ବିନାଶର କାରଣ; ରଜ ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ, ବିଭିନ୍ନ ଜଗତ ଏକ ଅନ୍ୟରୁ ଆସେ। ରଜ ଦ୍ୱାରା ମେଘ ସମସ୍ତଠାରେ ଜଳ ବର୍ଷା କରେ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀ ଉନ୍ନତି କରେ; ତେଣୁ ଇନ୍ଦ୍ର କ’ଣ କରିପାରିବେ?” “ଆମେ ନଗର, ଗ୍ରାମ, ଘର ନାହିଁ, ଅଟୁଟ ଭାବରେ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ପାହାଡ ମଧ୍ୟରେ ରହୁଛୁ। ତେଣୁ ଗୋମାତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ପାହାଡ ପାଇଁ ବଳି କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ; ଇନ୍ଦ୍ର ପୂଜା ପାଇଁ ଯେଉଁ ସାମଗ୍ରୀ ଆଣିଛି, ସେଗୁଡିକୁ ଏହି ବଳି ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ। ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ, ଦାଲ, ଖିର, ପିଠା, ଭଜା ଚିପ୍ସ, ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଖାଦ୍ୟ ତିଆରି କରନ୍ତୁ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗଣ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଅଗ୍ନିକୁ ହବି ଦେଉନ୍ତୁ; ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଚୁର ଭଲ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଗୋମାତା ଦାନ କରନ୍ତୁ। ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ, ଘୋଡ଼ା ପାଳକ, ଅନ୍ୟ ଜାତି, ଅପତ୍ର, ଯଥାଯଥ ଦାନ କରନ୍ତୁ; ଗୋମାତାଙ୍କୁ ଯବ ଦେଇ ମାଳା ଦିଅନ୍ତୁ, ପାହାଡରେ ନିବେଦନ କରନ୍ତୁ। ଶୃଙ୍ଗାରିତ ହୋଇ, ଖାଇ, ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ, ଭଲ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ଗୋମାତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅଗ୍ନି, ପାହାଡର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରନ୍ତୁ। ଏହା ମୋର ମତ, ଯଦି ଆପଣଙ୍କୁ ଭଲ ଲାଗେ, ଏହି ବଳି ଗୋମାତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପାହାଡ, ଓ ମୋର ପ୍ରିୟ।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ — କୃଷ୍ଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଯିଏ ସମୟ ରୂପେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅହଂକାର ଦଳିବାକୁ ଚାହୁଥିଲେ, ନନ୍ଦ ଓ ବ୍ରଜବାସୀ ଏହି ମତକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦ୍ୱାରା ମଙ୍ଗଳ ମନ୍ତ୍ର ଚାନ୍ତ କରାଇ, ଇନ୍ଦ୍ର ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ଆଣିଥିବା ସାମଗ୍ରୀକୁ ଗିରି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କଲେ। ସମସ୍ତ ଦାନ ଦେଇ, ଗୋମାତାଙ୍କୁ ଯବ ଦେଇ, ଗୋମାତା ଆଗରେ ରଖି, ପାହାଡର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କଲେ। ଶ୍ରଙ୍ଗାରିତ ମେଘଳା ଗାଡିରେ ଚଡ଼ି, ବ୍ରଜ ମହିଳାମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଲୀଳା ଗାଇ, ଶୁଭ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଲେ। କୃଷ୍ଣ ଏକ ଅନ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଗୋପମାନେ ଭୟ ନ କରନ୍ତି, ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ — “ମୁଁ ଏହି ପାହାଡ ରୂପରେ ଆସିଛି,” ଏବଂ ବିଶାଳ ରୂପେ ଅନେକ ନିବେଦନ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ବ୍ରଜବାସୀ ସମେତ କୃଷ୍ଣ ନିଜକୁ ନିଜରେ ନମସ୍କାର କରି, କହିଲେ, “ଏହି ପାହାଡ ଆକାର ଧାରଣ କରି ଆମେ ତାଙ୍କର କୃପା ପାଇଛୁ। ସେ ଚାହିଲେ ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଜଙ୍ଗଲରେ ରହେ, ଏବଂ ଅସମ୍ମାନ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ନାଶ କରେ; ତେଣୁ ଆମେ ନିଜ ଓ ଗୋମାତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ।” ଏହିପରି, ବାସୁଦେବଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ, ଗୋପମାନେ କୃଷ୍ଣ ସହିତ ପାହାଡ, ଗୋମାତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବଳିର ନିୟମିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ପୁନଃ ବ୍ରଜକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହିପରି ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମାର୍ଧର ଚବିଶ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣରେ ଶେଷ ହେଲା। ଏହି ଉପରେ, କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ମୋତେ — ନିଜ ଅନ୍ତରରେ ବସିଥିବା, ସ୍ଵୟଂ-ପ୍ରକାଶ ଆତ୍ମାକୁ — ନିଜ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ କରି, ତୁମେ ଦୁଃଖ ଓ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା। ମା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଦେବି, ଯାହା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଶାନ୍ତି ଆଣେ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଭୟ ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବା।