ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ ଏକଥା କହିଲେ: ଏକ ବିରକ୍ତ, ଅସ୍ବାମୀ, କ୍ଲାନ୍ତିହୀନ ମୁନି ଯେଉଁଠି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସ୍ୱଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହି ଭୂମିରେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଭାବେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ, ସେ ଏହି ଶ୍ଲୋକ କହିଥିଲେ। ଏହି ଶ୍ଲୋକର ଅର୍ଥ ହେଉଛି: ଏକ ଜୀବର ଶୁଭ-ଅଶୁଭର କାରଣ ନିଜ ଆତ୍ମା ନିଜେ; ମିତ୍ର, ଶତ୍ରୁ, ଉଦାସୀନ ମାନେ ସମସ୍ତେ ମାୟାର ଉତ୍ପାଦ। ଏହିପରି ଭାବେ, ପ୍ରଭୁ କହିଲେ: "ଏହି ଜଗତର ମୂଳ ଯୋଗ ତୁମେ ମନକୁ ମୋ ପ୍ରତି ଦୃଢ଼ ବୁଦ୍ଧିରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର।" ଯେଉଁଠି ମନ ଏହି ଶ୍ଲୋକକୁ ଧାରଣ, ପାଠ କିମ୍ବା ଶୁଣିଥାଏ, ସେ ଜୀବ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ବିପର୍ୟସ୍ତ ହେଉନାହିଁ। ଏହି ଘଟଣା ପରେ, ଶୁକଦେବ କହିଲେ: "ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ବ୍ରଜରେ ବସିଥିଲେ ଓ ଦେଖିଲେ ଗୋପମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି କରୁଛନ୍ତି।" ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ ଏହି ଘଟଣା ସବୁ ଜାଣିଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଜ୍ୟେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ନମ୍ରତାରେ ଗଲେ ଓ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ପିତା, ଏହି ଉତ୍ତେଜନା କାହିଁକି? କାହା ପାଇଁ, କିଏ ଏହି ଯଜ୍ଞ କରୁଛି?" "ମୁଁ ଏହି କଥା ଜାଣିବାକୁ ଅତି ଆଗ୍ରହୀ; ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ। ଯେଉଁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସେମାନେ କ୍ରିୟା ଗୁଡିକୁ ଚୁପ୍ଚାପ ରଖନ୍ତି ନାହିଁ।" "ଏକ ସତ୍ତ୍ୱ ମିତ୍ର, ଶତ୍ରୁ, ଉଦାସୀନ ପ୍ରତି ନିର୍ଭିକାର ଓ ନିର୍ପକ୍ଷ ରହିଥାଏ, ଶତ୍ରୁତା ତ୍ୟାଗ କରିଥାଏ; ଏହି ସଜନ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ନିଜ ପରି ଦେଖିଥାଏ।" "ମାନବ ଜଣେ ଜାଣିବା ଓ ଅଜାଣିବାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ; ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଫଳ ଦେଏ, ଅଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ନୁହେଁ।" "ଏହି କ୍ରିୟାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ'ଣ? କିମ୍ବା ଏହା କେବଳ ପ୍ରଥା? ମୁଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛି, ଭଲଭାବରେ କହନ୍ତୁ।" ନନ୍ଦ କହିଲେ: "ଇନ୍ଦ୍ର ମେଘର ଦେବତା; ମେଘ ତାଙ୍କର ରୂପ। ସେମାନେ ବର୍ଷା କରନ୍ତି, ଯାହା ଜୀବମାନେକୁ ଉଲ୍ଲାସ ଓ ଜୀବନ ଦେଉଛି।" "ମୁଁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହି ବର୍ଷାଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଉପଚାର, ଘୃତ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ଯଜ୍ଞ କରୁଛୁ।" "ଏହି ଯଜ୍ଞର ଅବଶିଷ୍ଟ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ତିନି ପ୍ରଧାନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି; ମାନବ କୃତ୍ୟରେ ଫଳ ଦେବାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ମୂଳ କାରଣ।" "ଯେଉଁ ଜଣେ ଏହି ପାରମ୍ପରିକ ଧର୍ମକୁ ଚାହିଦା, ଲୋଭ, ଭୟ କିମ୍ବା ଦ୍ୱେଷରେ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ କଦାପି ଶୁଭ ଲାଭ କରେନାହିଁ।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ: "ନନ୍ଦ ଓ ବ୍ରଜବାସୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କେଶବ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରତି ରୋଷ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ନନ୍ଦଙ୍କୁ କହିଲେ—" "ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ଜୀବ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ଓ ନାଶ ପାଏ; ଶୁଭ, ଅଶୁଭ, ଭୟ, ନିରାପତ୍ତା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ।" "ଯଦି କୌଣସି ଦେବତା ଅନ୍ୟର କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ସେ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥାଏ; କାର୍ଯ୍ୟନ କରିଥିବାକୁ ତାଙ୍କର କିଛି ଶକ୍ତି ନାହିଁ।" "ଏହି ଜୀବମାନେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ଉପରେ ଇନ୍ଦ୍ରର କଣ ଆବଶ୍ୟକତା? ତାଙ୍କର କିଛି ପ୍ରଭାବ ନାହିଁ।" "ଲୋକମାନେ ନିଜ ପ୍ରକୃତି ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; ଦେବ, ଦାନବ, ମାନବମାନେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ପ୍ରକୃତିରେ ବସିଛନ୍ତି।" "ଏକ ଜୀବ ଉଚ୍ଚ କିମ୍ବା ନିମ୍ନ ଦେହ ପାଇଁ, କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଏହି ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ; ମିତ୍ର, ଶତ୍ରୁ, ଉଦାସୀନ—କାର୍ଯ୍ୟ ହିଁ ଶିକ୍ଷକ ଓ ନାୟକ।" "ଏହିପରି, ଜୀବମାନେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ପ୍ରକୃତିରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହି, ତାହା ପାଇଁ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ; ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ଚାଲେ, ସେହି ଦେବତା।" "ଯେଉଁ ଜଣେ ଏକ ଉପାୟ ରହି, ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ ନିର୍ଭର କରେ, ସେ ଶୁଭ ଲାଭ କରେନାହିଁ, ଯେପରି ଅଚେଷ୍ଟା ନାରୀ ଏକ ପରପୁରୁଷ ଉପରେ।" "ବ୍ରାହ୍ମଣ ବ୍ରହ୍ମରେ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଭୂରକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା, ବୈଶ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟରେ, ଶୂଦ୍ର ଦ୍ୱିଜମାନେକୁ ସେବା କରି ଜୀବନ ଚାଲାଇବା ଉଚିତ।" "କୃଷି, ବ୍ୟବସାୟ, ଗୋପାଳନ; ଉଧାର ଓ ସଙ୍ଗୀତ ମଧ୍ୟ ଚାରି ପ୍ରକାର ଜୀବିକା; ଆମେ ସଦା ଗୋପାଳନରେ ଲାଗିଛୁ।" "ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜସ୍, ତମସ୍ ରକ୍ଷା, ସୃଷ୍ଟି, ନାଶର କାରଣ; ରଜସ୍ ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱ ଓ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ।" "ରଜସ୍ ଦ୍ୱାରା ମେଘ ବର୍ଷା କରେ; ତାହା ଦ୍ୱାରା ଜୀବମାନେ ଉନ୍ନତି ପାଉଛନ୍ତି—ଏହିଠି ଇନ୍ଦ୍ର କଣ କରିପାରିବେ?" "ଆମେ କୌଣସି ସହର, ଗ୍ରାମ, ଘର ନାହିଁ; ସଦା ଜଙ୍ଗଲ ଓ ପାହାଡ଼ରେ ରହୁଛୁ। ଏହିପରି, ଗୋ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ପାହାଡ଼ ପାଇଁ ଏକ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ; ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ରବ୍ୟ ଏହିଠି ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ।" "ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତୁ—ଦାଲ, ଖିର, ଅନ୍ୟ ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି; ପିଠା, ଚିପ୍ସ, ଓ ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଖାଦ୍ୟ ଏକଠା କରନ୍ତୁ।" "ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଉପହାର ଦିଅନ୍ତୁ; ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଗୋ ଦିଅନ୍ତୁ।" "ଅନ୍ୟମାନେ—ଘୋଡ଼ା ପାଳକ, ଅପସଦ୍, ଗିରା ଲୋକଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଉପହାର ଦିଅନ୍ତୁ; ଗୋମାନେକୁ ଯବ ଦେଇ, ପାହାଡ଼କୁ ଉପହାର ଦିଅନ୍ତୁ।" "ଶୃଙ୍ଗାରିତ, ଖାଇ, ଉନ୍ମାନିତ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଗୋ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅଗ୍ନି ଓ ପାହାଡ଼ର ପରିକ୍ରମା କରନ୍ତୁ।" "ଏହା ମୋ ମତ; ଯଦି ଆପଣଙ୍କୁ ଭଲ ଲାଗେ, କରନ୍ତୁ। ଏହି ଯଜ୍ଞ ଗୋ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପାହାଡ଼ ଓ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ: "ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ, ଯେଉଁ ଜନ୍ମେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଭିମାନ କୁ ଦମନ କରିବାକୁ ଚାହୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସମ୍ମତି ଦେଲେ।" "ମଧୁସୂଦନଙ୍କ କଥା ଅନୁସାରେ ସମସ୍ତ କାମ କରିଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶୁଭ କଥା ପଢ଼ି, ଯଜ୍ଞ ଦ୍ରବ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ।" "ସମସ୍ତ ଉପହାର ଦେଇ, ଯବ ଦେଇ, ଗୋମାନେକୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ପାହାଡ଼ର ପରିକ୍ରମା କରିଲେ।" "ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶଙ୍ଗାରିତ ଗଡ଼ିଗୁଡ଼ିକୁ ଚଢ଼ି, ମହିଳାମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଲୀଳା ଗାଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଲେ।" "କୃଷ୍ଣ ଏକ ନୂତନ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଗୋପମାନେକୁ ଆଶ୍ବାସ ଦେଇ, 'ମୁଁ ହିଁ ପାହାଡ଼' କହି, ଦିଗ୍ଗଜ ରୂପରେ ବହୁତ ଉପହାର ଗ୍ରହଣ କରିଲେ।" "ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ସହିତ କୃଷ୍ଣ ଆତ୍ମାକୁ ଆତ୍ମାକୁ ନମସ୍କାର କରି, 'ଦେଖ, ପାହାଡ଼ ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ଆମକୁ କୃପା କରିଛି' କହିଲେ।