ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ମହାନ ଋଷି ନିଜ ଅନୁଭବ ଓ ଭକ୍ତିର ଶକ୍ତି ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଅସୀମ ଅନ୍ଧକାର ସମୁଦ୍ରକୁ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଚରଣସେବା ଦ୍ୱାରା ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଧୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ। ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, ଯେଉଁ ମୁନି ସମସ୍ତ ଭୋଗବସ୍ତୁ ଛାଡ଼ି, କ୍ଳାନ୍ତିହୀନ ଭାବେ ଏକ ତ୍ୟାଗୀ ଭଳି ପୃଥିବୀରେ ଘୁଞ୍ଚିବା, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ, ସେଠିଏ ଏହି ଗୀତ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିଲେ। ସେ କହିଲେ, ଜୀବନର ସୁଖ-ଦୁଃଖର କାରଣ ନିଜ ଆତ୍ମା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ; ବନ୍ଧୁ, ମଧ୍ୟସ୍ଥ, ଶତ୍ରୁ—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମାୟାର ଉତ୍ପାଦ। ଏହିକାରଣରୁ, ହୃଦୟର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ସହିତ ମନକୁ ମୋପ୍ରତି ଅଟୁଟ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର; ଏହିଏ ଯୋଗର ସାର। ଯେଉଁ ଜଣେ ଏହି ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ମୁନିଙ୍କ ଗୀତକୁ ମନୋଯୋଗ ସହ କହେ, ଶୁଣେ, ଧାରଣ କରେ, ସେ ଜୀବନର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ପରାଜିତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏହି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପଦେଶ ପରେ, ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କଥା ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇ କହିଲେ—ସେ ସମୟରେ, ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ବୃନ୍ଦାବନରେ ବସିଥିଲେ। ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଗୋପମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ବିଶେଷ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରସ୍ତୁତି କରୁଛନ୍ତି। ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଲୋକମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ଜାଣିବାକୁ, ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ ନମ୍ରତା ସହିତ ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ବୃଦ୍ଧମାନେଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। କୃଷ୍ଣ ନନ୍ଦଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ପିତାଜୀ, ଏହି ଉତ୍ସବ ର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ’ଣ? କାହା ପାଇଁ ଏହି ଯଜ୍ଞ? କିଏ ଏହି ସମସ୍ତ କାମ କରୁଛି? ମୁଁ ଏହି ବିଷୟ ଜାଣିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଇଚ୍ଛୁକ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଲୁଚାନ୍ତି ନାହାନ୍ତି।” ସେଉଁଠି କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ଯିଏ କୌଣସି ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ, ଦ୍ୱେଷ ବା ପ୍ରେମ ଛାଡ଼ି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିଜ ପରି ଦେଖେ, ସେଉଁଠିଏ ସତ୍ୟ ମିତ୍ର। ଲୋକେ ଜାଣିକିମ୍ବା ଅଜାଣିକି କାମ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନଙ୍କ କାମ ସଫଳ ହୁଏ, ଅପ୍ରଜ୍ଞାବାନଙ୍କ ନୁହେଁ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ’ଣ? କିମ୍ବା ଏହା ପ୍ରଥାବଶ? ଦୟାକରି ମୋତେ ସଠିକ୍ ଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତୁ।” ନନ୍ଦ ଉତ୍ତର ଦେଇ କହିଲେ, “ଇନ୍ଦ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ବର୍ଷାର ଦେବତା। ମେଘ ତାଙ୍କର ରୂପ, ସେମାନେ ଜଳ ବର୍ଷାଇ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ସୁଖ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହିକାରଣରୁ ଆମେ ଏହି ଯଜ୍ଞ ଓ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଥାଉ। ଏହା ଆମ ପୂର୍ବଜମାନେ ଆଚରଣ କରି ଆସିଥିଲେ, ଏହି ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରଣ ଛାଡ଼ିଲେ ଶୁଭ ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ।” ନନ୍ଦଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, କେଶବ—ଅର୍ଥାତ୍ କୃଷ୍ଣ—ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଭିମାନ ଭଙ୍ଗ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କହିଲେ, “ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ଓ ନାଶ ପାଏ; ସୁଖ, ଦୁଃଖ, ଭୟ, ନିରାପତ୍ତା—ସବୁ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଆସେ। ଯଦି ଅନ୍ୟ କେହି ଫଳ ଦେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ କର୍ମକାରୀ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି। ତେଣୁ ନିଜ କର୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ର କ’ଣ କରିପାରିବେ? ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ତୁ ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ କାମ କରେ, ଏହି ସ୍ୱଭାବ ଦେବତା, ଦାନବ, ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଚାଲାଏ। କର୍ମ ହିଁ ପ୍ରଧାନ ଶିକ୍ଷକ ଓ ନାୟକ। ତେଣୁ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଧର୍ମକୁ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ୍। ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଜୀବିକା ଚାଲେ, ସେହିଏ ନିଜର ଦେବତା। ଯେଉଁଠି ଉପାୟ ରହିଛି, ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କଲେ ମଙ୍ଗଳ ମିଳେ ନାହିଁ।" "ବ୍ରାହ୍ମଣ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଦ୍ୱାରା, କ୍ଷତ୍ରିୟ ପୃଥିବୀ ରକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା, ବୈଶ୍ୟ ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ଗୋପାଳନ ଦ୍ୱାରା, ଶୂଦ୍ର ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସେବା ଦ୍ୱାରା ଜୀବିକା ଚାଲାଇବା ଉଚିତ୍। ଚାଷ, ବ୍ୟବସାୟ, ଗୋପାଳନ, ଧନ ଉପାର୍ଜନ, ସଙ୍ଗୀତ—ଏହି ସବୁ ଜୀବିକା ଉପାୟ, ଆମେ ସଦା ଗୋପାଳନରେ ଲିନ।" "ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜ, ତମ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି, ରକ୍ଷା, ନାଶ ହୁଏ; ରଜରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ମେଘ ବର୍ଷା କରେ, ଏହି ଜଳ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀମାନେ ବଞ୍ଚିଥାନ୍ତି—ତେଣୁ ଇନ୍ଦ୍ର କ’ଣ କରିପାରିବେ?" "ଆମେ ସଦା ଜଙ୍ଗଲ ଓ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥାଉ, ଗ୍ରାମ ନାହିଁ, ଘର ନାହିଁ। ତେଣୁ ଗୋମାତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ପାହାଡ଼ ପାଇଁ ଏକ ବିଶେଷ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ୍। ଇନ୍ଦ୍ର ପୂଜା ପାଇଁ ଯେଉଁ ସମଗ୍ରୀ ତିଆରି, ଏହି ନୂତନ ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ୟବହାର କର।" "ବିଭିନ୍ନ ପକାଳା, ଖିର, ସୂପ, ଲଡ଼ୁ, ଚିତୁଆ, ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଭୋଜ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦପାଠ କରି ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରନ୍ତୁ, ସେମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଭୋଜନ ଓ ଗାଁ ଦିଅ। ଅନ୍ୟ ଲୋକ, ଘୋଡ଼ାପାଳ, ଚଣ୍ଡାଳ, ଅପପାତ୍ର ମାନେ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ ଦାନ କର। ଗାଁମାନେ ପାଇଁ ଯବ ଦିଅ, ପାହାଡ଼କୁ ନୈବେଦ୍ୟ ଦିଅ।" "ସମସ୍ତେ ଶୃଙ୍ଗାରିତ ହୋଇ, ଭୋଜନ କରି, ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଗୋମାତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅଗ୍ନି, ପାହାଡ଼ଙ୍କ ପରିକ୍ରମା କର। ଏହି ଯଜ୍ଞ ମୋତେ, ଗୋମାତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ପାହାଡ଼କୁ ପ୍ରିୟ।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ, “ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଯେଉଁଠି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଭିମାନ ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଚାହିଁଥିଲେ, ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୋପମାନେ ଏହାକୁ ସ୍୵ୀକାର କଲେ। ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦପାଠ କରି, ସମସ୍ତ ସମଗ୍ରୀ ପାହାଡ଼ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କଲେ। ସମସ୍ତ ଦାନ ଦେଇ, ଗାଁମାନେ ପାଇଁ ଯବ ଦେଇ, ଗୋଧନକୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ପାହାଡ଼ର ପରିକ୍ରମା କଲେ। ମହିଳାମାନେ ଶୁଭ୍ର ଚିତ୍ରିତ ଗାଡ଼ି ଚଢ଼ି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଲୀଳାଗୀତ ଗାଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଲେ।" ଏହି ସମୟରେ କୃଷ୍ଣ ଏକ ବିଶେଷ ରୂପ ଧାରଣ କରି, “ମୁଁ ଏହି ପାହାଡ଼” ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ, ଏବଂ ବଡ଼ ରୂପ ଧାରଣ କରି ସମସ୍ତ ନୈବେଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ପ୍ରଭୁ ଏବଂ ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ଏହି ପାହାଡ଼କୁ ଆତ୍ମାରୁ ଆତ୍ମାକୁ ନମସ୍କାର କରି, “ଦେଖ, ଏହି ପାହାଡ଼ ରୂପେ ପ୍ରକଟିତ ହୋଇ, ଆମେ ତାଙ୍କର କୃପା ପାଇଛୁ” ବୋଲି ଅନୁଭବ କଲେ। ଏଭଳି ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚତୁର ଉପାୟରେ ବ୍ରଜମଣ୍ଡଳରେ ଏକ ନୂତନ ଧର୍ମ ପ୍ରଚଳିତ ହେଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗୋପ ଓ ଗୋପୀମାନେ ଅନନ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।