ସେଠାରେ, ଏକ ଜଣେ ମହିଳା, ଯିଏଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପତି ବାଧା ଦେଉଥିଲେ, ଶ୍ରବଣ ମାଧ୍ୟମରେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ସେ ତାଙ୍କର କର୍ମରେ ବନ୍ଧା ଦେହକୁ ଛାଡ଼ି, ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଭଗବାନ ଗୋବିନ୍ଦ, ସେହି ଅନ୍ନକୁ ଚାରିପ୍ରକାର ଭାବରେ ଗୋପମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇଲେ, ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କଲେ। ଏଭଳିଭାବେ, ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଲୀଳା କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁ, ତାଙ୍କର ରୂପ, ମଧୁର ବାଣୀ ଓ କାର୍ଯ୍ୟଦ୍ୱାରା ଗୋମାନେ, ଗୋପମାନେ ଓ ଗୋପୀମାନେଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦିତ କଲେ। ତାପରେ, ବ୍ରହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯେଉଁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ, ତାହା ସ୍ମରଣ କରି, ସେମାନେ ମନେ ମନେ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ ଓ ମନେ କଲେ ଯେ, ମନୁଷ୍ୟ ରୂପରେ ଆସିଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯେପରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅସାଧାରଣ ଭକ୍ତି ଦେଖାଇଲେ, ଏବଂ ନିଜେମାନେ ଏମିତି ଭକ୍ତି ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଦେଖି ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପ କଲେ ଓ ନିଜକୁ ଦୋଷ ଦେଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, "ଆମର ଜନ୍ମ, ତ୍ରିବିଧ ଜ୍ଞାନ, ନିୟମ, ଅଧିକ ଶିକ୍ଷା, କୁଳ, ବିଦ୍ୟା—ଏ ସବୁ କିଛି ଅର୍ଥହୀନ, ଯଦି ଆମେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟାତୀତ ପ୍ରଭୁଠାରୁ ବିମୁଖ ହେବା। ପ୍ରଭୁଙ୍କର ମାୟା କେବଳ ଯୋଗୀମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ମୋହକାରୀ। ଆମେ ଲୋକମାନେ ଶିକ୍ଷା ଦେଉଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୋଇ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ବିଷୟରେ ଅଜ୍ଞାନରେ ପଡ଼ିଛୁ।" "ଦେଖ, ଏହି ମହିଳାମାନେ କେମିତି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପାଇଁ ନିଜ ଘର ଭାବରେ ମୃତ୍ୟୁର ବନ୍ଧନ ଭଙ୍ଗ କରିଛନ୍ତି! ସେମାନେ ଦ୍ୱିଜ ହେବା ପାଇଁ ଦ୍ୱିଜତ୍ୱ ନାହିଁ, ଗୁରୁଙ୍କଠାରେ ରହିବା ନାହିଁ, ତପସ୍ୟା ନାହିଁ, ଆତ୍ମ-ଚିନ୍ତନ ନାହିଁ, ଶୁଦ୍ଧି ନାହିଁ, ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ। ତଥାପି, ଆମେ ଏତେ ଶିକ୍ଷା ଓ ଗୁଣ ଥିବା ସତ୍ୱେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପ୍ରତି ଆମର ଭକ୍ତି ଦୃଢ଼ ନୁହେଁ।" "ଯଦିଓ ଆମେ ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ବିଷୟରେ ଅଜ୍ଞାନରେ ପଡ଼ିଥିଲୁ, ଘରଗୁଡ଼ିକର ମୋହରେ ମୁଗ୍ଧ ହେଇଥିଲୁ, ତଥାପି ଗୋପୀମାନେଙ୍କ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭୁ ଆମକୁ ଧର୍ମର ପଥ ମନେ ପକାଇଲେ।" "ନହେଲେ, ଆମେ ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ଅନୁଗତ ଥିଲେ, ତେଣୁ ମୁକ୍ତି ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶୀର୍ବାଦ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଆମର କ'ଣ ଆବଶ୍ୟକତା? ଏହା ତାଙ୍କର ଲୀଳା ମାତ୍ର। ଶ୍ରୀଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଚରଣସ୍ପର୍ଶ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ସବୁକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଏକବାର ମାତ୍ର ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି; ତାଙ୍କର ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାର୍ଥନା ମାନବମାନେ ପାଇଁ ମାୟା ମାତ୍ର।" "ସ୍ଥାନ, କାଳ, ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ବସ୍ତୁ, ମନ୍ତ୍ର, କ୍ରିୟା, ପୁରୋହିତ, ଅଗ୍ନି, ଦେବତା, ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା, ଯଜ୍ଞ, ଧର୍ମ—ଏ ସବୁ ତାଙ୍କର ଅଂଶ। ଏହି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତ ଯୋଗୀଙ୍କ ନାଥ, ଯଦୁବଂଶରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛନ୍ତି—ଆମେ ଏହା ଶୁଣିଛୁ, କିନ୍ତୁ ମୋହବଶତଃ ଏହି ତଥ୍ୟକୁ ଭଲରୁ ଜାଣିପାରିନାହିଁ।" "ଆହା! ଆମେ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଏମିତି ମହିଳାମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଯାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଅଚଳ ଭକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ହେ କୃଷ୍ଣ, ଅପରାଜିତ ଜ୍ଞାନର ଧାମ! ତୁମ ମାୟାରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ଆମ ମନ କର୍ମର ପଥରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଛି।" "ଏହି ଆଦିପୁରୁଷ, ତାଙ୍କର ମାୟାରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପକୁ ନ ଜାଣିଥିବା ଲୋକମାନେ ଯେଉଁ ଅପରାଧ କରନ୍ତି, ସେମାନେଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କ୍ଷମା କରନ୍ତି।" ଏଭଳି ଭାବେ, ନିଜ ଅପରାଧକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କଂସଙ୍କ ଭୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ଅଚଳ ରହିଲେ। "ଯଦି ଗ୍ରହମାନେ ଏକ ମଣିଷର ଶୁଭ-ଅଶୁଭର କାରଣ, ତେବେ ଆତ୍ମା ପାଇଁ ଏହାର କ'ଣ ଅର୍ଥ? ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି, ଗ୍ରହମାନେ କେବଳ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରନ୍ତି; ତେବେ ଏକ ମଣିଷ କାହାକୁ କ୍ରୋଧ କରିବେ?" "ଯଦି କର୍ମ ଶୁଭ-ଅଶୁଭର କାରଣ, ତେବେ ଆତ୍ମା ପାଇଁ ଏହା କ'ଣ? କର୍ମ ଜଡ଼ ଓ ଚେତନ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ। ଏହି ଦେହ ଚର୍ମମାତ୍ର, ଆତ୍ମା ହେଉଛି ସଚେତନ ସୁପର୍ଣ୍ଣ; କାହାକୁ କ୍ରୋଧ କରିବେ? କର୍ମ ମୂଳ ନୁହେଁ।" "ଯଦି କାଳ ଶୁଭ-ଅଶୁଭର କାରଣ, ତେବେ ଆତ୍ମା ପାଇଁ ଏହା କ'ଣ? କାଳ ଆତ୍ମା ସମାନ। ଯେପରି ତାପ ଅଗ୍ନିର ଗୁଣ ନୁହେଁ, ନାହିଁ କୁହୁଡ଼ିର ଶୀତଳତା, ତେବେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ କାହା ପାଇଁ? ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ପରର ନୁହେଁ।" "କେହି କେଉଁଠି, କେଉଁରୂପେ ମଧ୍ୟ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଆତ୍ମା ପାଇଁ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ ନାହିଁ। ଯେପରି ମୁଁ ଅଛି, ସେପରି ଜନ୍ମ-ମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ର; ତେଣୁ ଜାଗୃତ ମଣିଷ ପଞ୍ଚଭୂତକୁ ଭୟ କରେନାହିଁ।" "ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଆତ୍ମାପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ନେଇ, ପୁରାତନ ଋଷିମାନେ ଯେପରି ଭକ୍ତି କରିଥିଲେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଚରଣକୁ ସେବା କରି, ଏହି ଅସୀମ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବି।" ଏବେ ଭଗବାନ କହିଲେ, "ଅସଙ୍ଗ, ବିତ୍ତଶୂନ୍ୟ, କ୍ଲେଶରହିତ, ପୃଥିବୀରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ତ୍ୟାଗ କଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଅଚଳ ଥିବା ମୁନି ଏହି ଶ୍ଲୋକ କହିଥିଲେ।" "କେବଳ ଆତ୍ମା ନିଜ ଶୁଭ-ଅଶୁଭର କାରଣ; ବନ୍ଧୁ, ମଧ୍ୟସ୍ଥ, ଶତ୍ରୁ—ଏ ସବୁ ଜଗତର ଅଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ।" "ତେଣୁ, ଏ ମୋର ପ୍ରିୟ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ସହିତ ମନକୁ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର; ଏହି ଯୋଗର ସାର।" "ଯେ କୌଣସି ମଣିଷ ଏହି ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ମୁନିଙ୍କ ଗୀତକୁ ଧାରଣ କରେ, ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ଜୀବନର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ବିମୂଢ଼ ହୁଏ ନାହିଁ।" ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଶେଷେ, ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ଭଗବାନ ବଳରାମ ସହିତ ଏଠାରେ ବସିଥିଲେ ଓ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଗୋପମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ପୂଜା ପାଇଁ ତୟାରି କରୁଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଜାଣିଥିବା ସତ୍ୱେ, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆତ୍ମା ଏବଂ ସାକ୍ଷୀ ଥିବା ପ୍ରଭୁ ନମ୍ରତା ସହିତ ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ବୃଦ୍ଧମାନେଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— "ପିତା, ଏହି କଳାହଳ କାହିଁକି? ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ'ଣ? କାହା ପାଇଁ ଏହି ଯଜ୍ଞ? କିଏ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି?" "ପିତା, ମୁଁ ଏହି କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଗ୍ରହୀ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଗୋପନ କରନ୍ତି ନାହିଁ।" "ଯିଏ ବନ୍ଧୁ, ମଧ୍ୟସ୍ଥ, ଶତ୍ରୁ ପ୍ରତି ନିର୍ବିକାର, ସମଦୃଷ୍ଟି ଓ ଦ୍ୱେଷ ତ୍ୟାଗ କରିଥାଏ, ସେ ଏକ ସତ୍ୟ ବନ୍ଧୁ।